Bộ luật Hình sự 2015: điều nào áp cho vụ án tiền ảo?

Bộ luật Hình sự là văn bản duy nhất quy định tội phạm và hình phạt ở Việt Nam. Khi một vụ việc về coin bị khởi tố (cơ quan điều tra quyết định mở vụ án hình sự), tội danh nào cũng phải lấy từ Bộ luật này. Trang này trích nguyên văn các điều hay được dẫn trong vụ án tài sản mã hóa, theo bản hợp nhất đăng Công báo, kèm tình trạng dự thảo sửa đổi mà Quốc hội đang thảo luận.

Thông tin văn bản

Mục	Nội dung
Số hiệu	100/2015/QH13, Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 27/11/2015
Hiệu lực	01/01/2018 (lùi từ mốc 01/7/2016 theo Luật 12/2017/QH14)
Thay thế	Bộ luật Hình sự 15/1999/QH10 và Luật 37/2009/QH12 sửa đổi Bộ luật đó
Các luật sửa đổi	Luật 12/2017/QH14 (hiệu lực 01/01/2018); Luật 86/2025/QH15 (01/7/2025); Luật Tư pháp người chưa thành niên 59/2024/QH15 (01/01/2026)
Bản đọc	Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025, Công báo từ số 1351+1352 ngày 20/9/2025

Văn bản hợp nhất (bản gộp văn bản gốc với các lần sửa đổi, do Văn phòng Quốc hội xác thực) không phải luật mới. Nó giúp đọc đúng câu chữ đang áp dụng, còn hiệu lực của từng lần sửa vẫn tính theo luật sửa đổi.

Tính đến 31/10/2026, chúng tôi chưa thấy luật sửa đổi Bộ luật Hình sự nào được thông qua sau Luật 86/2025, và chưa thấy bản hợp nhất nào mới hơn bản 135. Phần dự thảo sửa đổi ở mục cuối trang.

Bộ luật nói gì về tiền ảo

Bộ luật Hình sự không có chữ tiền ảo, tài sản ảo, tài sản số hay tài sản mã hóa. Chúng tôi dò toàn văn bản hợp nhất 135 (11.717 dòng chữ) ngày 31/10/2026 và không thấy cụm nào trong số này.

Nguyên tắc đầu tiên của Bộ luật là chỉ người phạm một tội đã được Bộ luật quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự (Điều 2). Vì không có tội danh riêng, chỉ mua, bán hay giữ tài sản mã hóa (tài sản số dùng công nghệ mã hóa để xác thực) không tự nó là tội. Câu hỏi “chơi coin có bị bắt không”, ranh giới giữa phạt hành chính và hình sự được trả lời ở trang chơi coin có bị bắt không.

Bộ luật cũng không định nghĩa “tài sản”. Luật Công nghiệp công nghệ số 71/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026) gọi tài sản số là “tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự” và xếp tài sản mã hóa là một loại tài sản số (Điều 46, 47). Theo cách đọc của VietnamBit, chữ “tài sản” trong các tội chiếm đoạt vì vậy bao gồm tài sản mã hóa; Bộ luật Hình sự không tự nói điều này.

Bảng các điều hay gặp trong vụ án tài sản mã hóa

Bốn điều hay gặp trong các vụ đã khởi tố là lừa đảo, chiếm đoạt qua mạng, đa cấp trái phép và rửa tiền. Bảng ghi khung 1 (mức nhẹ nhất) và khung cao nhất, đọc từ bản hợp nhất 135.

Điều	Tội	Khung 1: ngưỡng	Khung 1: có thể bị	Khung cao nhất: có thể bị
174	Lừa đảo chiếm đoạt tài sản	Chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng, hoặc dưới mức đó kèm điều kiện ở điểm a–d	Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng–03 năm	Từ 500 triệu đồng: tù 12–20 năm hoặc tù chung thân (khoản 4)
290	Dùng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử chiếm đoạt tài sản	Hành vi ở điểm a–đ khoản 1, nếu không thuộc Điều 173, 174	Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng–03 năm	Chiếm đoạt hoặc gây thiệt hại từ 500 triệu đồng: tù 12–20 năm (khoản 4)
217a	Vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp	Không có giấy chứng nhận đa cấp và thu lợi từ 200 triệu, gây thiệt hại từ 500 triệu, hoặc đã bị xử phạt, kết án	Phạt tiền 500 triệu–1 tỷ đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng–02 năm	Thu lợi từ 1 tỷ, thiệt hại từ 1,5 tỷ hoặc mạng lưới từ 100 người: phạt tiền 1–5 tỷ đồng hoặc tù 01–05 năm (khoản 2)
324	Rửa tiền	Một trong các hành vi ở điểm a–d khoản 1, không có ngưỡng tiền	Tù 01–05 năm	Tiền, tài sản từ 500 triệu đồng hoặc thu lợi từ 100 triệu đồng: tù 10–15 năm (khoản 3)

Mức trong bảng là khung để Tòa án quyết định trong từng vụ, không phải mức tự động. Mỗi điều còn có hình phạt bổ sung: Điều 174, 290, 324 có thể thêm phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề 01–05 năm hoặc tịch thu một phần, toàn bộ tài sản.

Cải tạo không giam giữ là hình phạt không cách ly người bị kết án khỏi xã hội: người đó được giao cho nơi làm việc, học tập hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã giám sát và bị khấu trừ 05–20% thu nhập (Điều 36).

Các vụ cụ thể, theo bảng ở trang vụ án tiền ảo tại Việt Nam, gồm:

• Gemholic: theo Công an TP Hải Phòng (bài Bộ Công an 1/1/2026), khởi tố ngày 30/12/2025 theo khoản 4 Điều 174; tính đến 31/10/2026 chưa thấy tin truy tố, đang điều tra.
• PayNet (Bộ Công an gọi là PaynetCoin, PAYN): theo Bộ Công an (12/8/2025), 20 bị can bị khởi tố theo Điều 217a và Điều 290; tính đến 31/10/2026 chưa thấy tin kết luận điều tra, truy tố hay xét xử, đang điều tra.
• ONUS: theo Bộ Công an, khởi tố vụ án ngày 23/3/2026 theo Điều 290 và Điều 324 (rửa tiền); tính đến 31/10/2026 chưa thấy công bố kết luận điều tra hay cáo trạng.
• CashBack Pro: theo cáo trạng của Viện kiểm sát nhân dân TP Hà Nội (VnEconomy 26/11/2025), 15 bị can bị truy tố theo Điều 290 và Điều 324; tính đến 31/10/2026 chưa thấy tin xét xử.

Bị can là người đã bị khởi tố, kể cả khi vụ án đã bị truy tố, chưa phải người có tội. Chưa có bản án có hiệu lực thì không ai bị coi là có tội, nên VietnamBit không nêu tên người trong các vụ này.

Lừa đảo: Điều 174 hay Điều 290

Tội chiếm đoạt qua mạng chỉ áp khi hành vi không thuộc tội trộm cắp hay tội lừa đảo thông thường. Câu dẫn khoản 1 Điều 290 ghi điều kiện này: chỉ xử theo điều đó “nếu không thuộc một trong các trường hợp” của hai tội kia.

Điểm d của điều này gần nhất với các dự án tiền ảo: “Lừa đảo trong thương mại điện tử, thanh toán điện tử, kinh doanh tiền tệ, huy động vốn, kinh doanh đa cấp hoặc giao dịch chứng khoán qua mạng nhằm chiếm đoạt tài sản”. Hai tội có khung 1 giống nhau, khác nhau ở khung cao nhất: lừa đảo thông thường có tù chung thân, tội qua mạng dừng ở 20 năm tù.

Chọn điều nào là việc của cơ quan tiến hành tố tụng (cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) trong từng vụ. Ngưỡng, khung và cách tính số tiền bị chiếm đoạt được giải thích ở trang lừa đảo tiền ảo bị phạt thế nào.

Ngưỡng tính bằng đồng. Chúng tôi chưa thấy văn bản nào quy định riêng cách quy đổi tài sản mã hóa ra đồng để tính ngưỡng hay khung.

Các điều khác có thể gặp

Bảy điều dưới đây ít xuất hiện hơn nhưng hay được dẫn khi hỏi về coin. Bảng chỉ ghi khung 1.

Điều	Tội	Khung 1: ngưỡng	Khung 1: có thể bị
175	Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản	Nhận tài sản bằng hợp đồng (vay, mượn, ủy thác…) rồi chiếm đoạt, từ 4.000.000 đồng	Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng–03 năm
176	Chiếm giữ trái phép tài sản	Không trả tài sản bị giao nhầm từ 10 triệu đồng sau khi chủ yêu cầu	Phạt tiền 10–50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc tù 03 tháng–02 năm
200	Trốn thuế	Số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng, hoặc dưới mức đó kèm điều kiện ở khoản 1	Phạt tiền 100–500 triệu đồng hoặc tù 03 tháng–01 năm
206	Vi phạm quy định về hoạt động ngân hàng (điểm h: phương tiện thanh toán không hợp pháp)	Gây thiệt hại cho người khác từ 100 triệu đồng	Phạt tiền 50–300 triệu đồng hoặc tù 06 tháng–03 năm
300	Tài trợ khủng bố	Huy động, hỗ trợ tiền, tài sản “dưới bất kỳ hình thức nào” cho khủng bố	Tù 05–10 năm
321	Đánh bạc	Tiền, hiện vật dùng đánh bạc từ 5.000.000 đồng	Phạt tiền 20–100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng–03 năm
322	Tổ chức đánh bạc, gá bạc	Ví dụ tổng tiền trong một lần từ 20.000.000 đồng	Phạt tiền 50–300 triệu đồng hoặc tù 01–05 năm

Các tội này đều không nhắc tài sản mã hóa. Áp vào một vụ cụ thể là cách đọc của cơ quan tiến hành tố tụng, không phải câu chữ:

• Thanh toán bằng coin (Điều 206): điều luật không nêu tên tiền ảo; mức phạt hành chính hiện hành ở trang thanh toán bằng tiền ảo có bị phạt không.
• Trade coin, hợp đồng tương lai (hợp đồng theo giá tài sản mã hóa, thường có đòn bẩy) (Điều 321, 322): Bộ luật không nói đây có phải đánh bạc không, phân tích ở trang trade coin có phải đánh bạc không.
• Tài trợ khủng bố (Điều 300): xem tài trợ khủng bố bằng tài sản mã hóa.

Rửa tiền và trách nhiệm của doanh nghiệp

Rửa tiền là tội duy nhất trong bảng chính mà cả doanh nghiệp cũng có thể bị truy cứu. Rửa tiền là che giấu nguồn gốc tiền, tài sản do phạm tội mà có để đưa vào sử dụng như tiền sạch.

Tội rửa tiền không cần người đó tự phạm tội gốc. Khoản 1 bao gồm cả tài sản mà người đó “biết hay có cơ sở để biết là do người khác phạm tội mà có”. Đây là lý do cho thuê tài khoản ngân hàng để nhận tiền mua bán USDT (đồng tiền số neo giá đô la Mỹ) có thể bị điều tra, xem rửa tiền bằng tiền ảo.

Pháp nhân thương mại (doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh vì lợi nhuận) chỉ chịu trách nhiệm hình sự với các tội liệt kê ở Điều 76. Danh sách có rửa tiền, tài trợ khủng bố và trốn thuế, không có lừa đảo. Với rửa tiền, pháp nhân thương mại có thể bị phạt 1–5 tỷ đồng ở khung 1 và 10–20 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động 01–03 năm ở khung 3.

Nghĩa vụ phòng, chống rửa tiền của sàn tài sản mã hóa được cấp phép (báo cáo giao dịch đáng ngờ, 15 dấu hiệu) nằm ở luật khác, xem Luật 23/2026/QH16 (hiệu lực 01/12/2026).

Tịch thu tài sản và trả lại cho người bị hại

Bộ luật phân biệt tịch thu tài sản của người bị kết án với trả lại tài sản bị chiếm đoạt cho chủ sở hữu. Tịch thu tài sản là hình phạt, chỉ áp cho người bị kết án.

• Tịch thu tài sản (Điều 45): tước một phần hoặc toàn bộ tài sản thuộc sở hữu của người bị kết án. Chỉ áp cho người bị kết án về tội từ nghiêm trọng trở lên xâm phạm an ninh quốc gia, tội về ma túy, tham nhũng “hoặc tội phạm khác do Bộ luật này quy định” (Điều 174, 290, 324 có quy định này).
• Tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm (Điều 47 khoản 1): công cụ, phương tiện phạm tội, vật hoặc tiền do phạm tội mà có, khoản thu lợi bất chính.
• Trả lại (Điều 47 khoản 2): “Đối với vật, tiền bị người phạm tội chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép, thì không tịch thu mà trả lại cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp.”

Các điều này dùng chữ “vật, tiền”, không nhắc tài sản số. Kê biên, phong tỏa trong lúc điều tra thuộc Bộ luật Tố tụng hình sự, xem tài sản mã hóa có bị kê biên không.

Nghị quyết 05 và mốc 6 tháng

Nghị quyết 05 nhắc tới truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng không tạo ra tội mới. Nghị quyết là văn bản của Chính phủ, còn tội phạm chỉ do Bộ luật Hình sự quy định.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 7 khoản 2 viết rằng sau 6 tháng kể từ khi tổ chức đầu tiên được cấp phép, nhà đầu tư trong nước giao dịch ngoài tổ chức được cấp phép “tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật”. Tính đến 31/10/2026, chưa sàn nào được cấp phép.

Theo cách đọc của VietnamBit, với Bộ luật hiện hành, giao dịch ngoài sàn được cấp phép chỉ bị truy cứu khi hành vi đó cấu thành một tội đã có (lừa đảo, rửa tiền…). Mức phạt hành chính cho việc giao dịch ngoài sàn nằm ở Nghị định 284/2026/NĐ-CP.

Bộ luật Hình sự sửa đổi: dự thảo đang ở đâu?

Đang là dự thảo. Quốc hội thảo luận tại hội trường sáng 27/10/2026 và tính đến 31/10/2026 chưa thông qua. Nguồn là Thông cáo báo chí số 10 Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, đăng trên Báo Đại biểu Nhân dân.

Theo Thông cáo, 12 đại biểu phát biểu về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật. Các nội dung được góp ý có “tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và “tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa”.

Thông cáo chỉ nêu tên nhóm nội dung, không nêu câu chữ điều luật, khung hình phạt hay ngày biểu quyết. VietnamBit chưa đọc bản dự thảo trình Quốc hội, nên không viết dự thảo quy định gì. Trang này sẽ cập nhật khi Quốc hội thông qua và luật được đăng Công báo.

Hai điểm đã chắc theo Bộ luật hiện hành:

• Không hồi tố điều bất lợi (Điều 7 khoản 2): nếu Bộ luật mới đặt ra tội mới về tài sản mã hóa, tội đó không áp cho hành vi thực hiện trước ngày luật có hiệu lực.
• Điều có lợi thì được áp ngược (Điều 7 khoản 3): quy định xóa bỏ tội, nhẹ hơn hoặc có lợi cho người phạm tội được áp cả cho hành vi trước đó.

Đề xuất bổ sung tiền số, tài sản số vào căn cứ tịch thu ở giai đoạn soạn thảo đã được tóm ở trang giao dịch sàn nước ngoài bị phạt có bị tịch thu tài sản không. Cùng ngày 27/10/2026, Quốc hội còn thảo luận dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết thí điểm thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Điều chưa rõ khi áp Bộ luật cho tài sản mã hóa

1. Cách quy đổi giá trị coin ra đồng. Ngưỡng và khung tính bằng đồng, Bộ luật không nói lấy giá ở đâu, vào thời điểm nào.
2. Tịch thu, trả lại tài sản số. Điều 47 dùng chữ “vật, tiền”; áp cho coin là cách đọc. Theo báo, Bộ Công an đề xuất thêm tài sản số vào căn cứ tịch thu ở giai đoạn soạn thảo.
3. Nội dung tội mới trong dự thảo. Chưa có câu chữ chính thức, nên chưa biết hành vi nào bị coi là tội.

Toàn bộ văn bản đang áp cho tài sản mã hóa được liệt kê ở trang luật tiền ảo Việt Nam. Người bị lừa cần làm gì trước tiên có ở bài tố giác lừa đảo tiền ảo.