Tài sản số có bị Nhà nước trưng dụng không?

Tính đến 27/10/2026, luật về trưng mua, trưng dụng đang có hiệu lực chưa cho phép trưng dụng tài sản số, và Vietnambit chưa tìm thấy văn bản luật nào khác cho phép việc này. Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản 15/2008/QH12 đang có hiệu lực liệt kê tài sản trưng dụng là nhà, đất (phần đất nay do Luật Đất đai điều chỉnh), máy móc, thiết bị và phương tiện, không có tài sản số. Đề xuất bổ sung tài sản số nằm trong dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình trước Quốc hội sáng 23/10/2026. Đây là dự thảo: Quốc hội mới nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận tổ, chưa biểu quyết.

Theo luật hiện hành và theo tờ trình của Chính phủ, trưng dụng là việc Nhà nước sử dụng tài sản có thời hạn, chỉ khi thật cần thiết (như chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, an ninh quốc gia bị đe dọa, thiên tai, dịch bệnh), quyền sở hữu vẫn thuộc chủ tài sản và có bồi thường. Câu chữ cuối cùng chỉ biết khi luật được thông qua. Nó khác với tịch thu, thu giữ hay phong tỏa, là các biện pháp gắn với vi phạm pháp luật.

Dự án luật đang ở bước nào?

Đang được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2 khóa XVI. Tính đến 27/10/2026, chưa có văn bản luật được thông qua. Các mốc Vietnambit kiểm được:

Ngày	Bước	Nguồn
10/9/2026	Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thẩm tra sơ bộ. Dự thảo lúc này gồm 4 chương, 30 điều	Báo Đại biểu Nhân dân
Tháng 9/2026	Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến; dự thảo liệt kê tài sản số, hạ tầng số trong danh mục trưng dụng	Báo Đại biểu Nhân dân, 23/9/2026
23/10/2026	Bộ trưởng Bộ Tài chính trình tờ trình, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp trình báo cáo thẩm tra; đại biểu thảo luận tổ. Bản trình gồm 4 chương, 32 điều	Thông cáo báo chí số 06; Thời báo Tài chính
Sau đó	Quốc hội biểu quyết thông qua hay chưa: chưa có	Chưa công bố

Số điều trong dự thảo thay đổi giữa các vòng (30 điều ở bản thẩm tra sơ bộ, 32 điều ở bản trình Quốc hội), nên số hiệu điều khoản báo chí trích từ các bản trước có thể không còn đúng. Câu chữ cuối cùng chỉ chắc chắn khi luật được thông qua và đăng Công báo.

Luật hiện hành cho trưng dụng những gì?

Nhà, đất, tài sản gắn liền với đất, máy móc, thiết bị, phương tiện giao thông vận tải, thông tin liên lạc và phương tiện kỹ thuật khác (Điều 23 Luật 15/2008/QH12). Không có tài sản số. Riêng các quy định về trưng dụng đất trong Luật 2008 đã bị bãi bỏ từ 01/7/2014 (khoản 2 Điều 211 Luật Đất đai 45/2013/QH13); trưng dụng đất nay theo Luật Đất đai. Luật ban hành năm 2008, trước khi khái niệm tài sản số có trong luật. Chính tờ trình của Chính phủ đọc tại Quốc hội ngày 23/10/2026 thừa nhận “pháp luật hiện hành chưa bao quát đầy đủ các loại tài sản mới, nhất là tài sản số, hạ tầng số” (theo Thời báo Tài chính Việt Nam).

Những điều luật hiện hành đặt ra cho mọi tài sản trưng dụng:

• Điều kiện (Điều 5): chỉ khi Nhà nước có nhu cầu mà “các biện pháp huy động khác không thực hiện được”, và thuộc một trong bốn trường hợp: chiến tranh hoặc tình trạng khẩn cấp về quốc phòng; an ninh quốc gia có nguy cơ bị đe dọa; mục tiêu quan trọng về an ninh quốc gia có thể bị xâm phạm; thiên tai, dịch bệnh trên diện rộng.
• Ai quyết định (Điều 24): Bộ trưởng một số bộ (theo câu chữ năm 2008: Tài chính, Quốc phòng, Công an, Giao thông vận tải, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Y tế, Công Thương) và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, không được phân cấp tiếp.
• Bao lâu (Điều 28): không quá 30 ngày (với chiến tranh, tình trạng khẩn cấp thì tính từ ngày bãi bỏ tình trạng đó), gia hạn không quá 15 ngày.
• Quyền sở hữu (Điều 8 khoản 2): vẫn thuộc chủ tài sản; Nhà nước chỉ có quyền quản lý, sử dụng trong thời gian trưng dụng.
• Bồi thường (Điều 34 đến 37): khi tài sản bị mất, hư hỏng hoặc chủ tài sản mất thu nhập do việc trưng dụng trực tiếp gây ra.

Theo Tờ trình của Chính phủ, được đại biểu Phạm Thúy Chinh dẫn lại khi thảo luận tổ ngày 23/10/2026 (Báo Đại biểu Nhân dân), trong 18 năm thi hành, luật chủ yếu được dùng trong đại dịch Covid-19: 8 địa phương ban hành 124 quyết định trưng dụng 140 tài sản như trường học, khách sạn, xe cứu thương, và chưa có trường hợp trưng mua nào.

Dự thảo đề xuất gì với tài sản số?

Bổ sung tài sản số và hạ tầng số vào danh mục tài sản có thể bị trưng dụng, cùng hạ tầng viễn thông, thông tin, công trình điện lực, khu vực biển, vật nuôi. Theo tờ trình đọc ngày 23/10/2026, dự thảo đồng thời thu hẹp diện trưng mua (Nhà nước mua đứt) về thuốc, vắc-xin, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, hóa chất và nguyên vật liệu tiêu hao. Tài sản số được nêu ở phần trưng dụng, tức sử dụng có thời hạn rồi hoàn trả, không ở phần trưng mua.

Một số điểm khác của dự thảo theo tờ trình: các trường hợp được trưng mua, trưng dụng như chiến tranh, thiết quân luật, nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng chống khủng bố, thảm họa thiên tai, dịch bệnh và các trường hợp khác theo luật có liên quan; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được quyết định trong một số tình huống khẩn cấp với giới hạn về địa bàn và loại tài sản; chậm trả tiền thì người có tài sản được trả thêm theo mức tiền chậm nộp của pháp luật quản lý thuế.

Ngay trong quá trình thẩm tra, đề xuất về tài sản số đã bị góp ý. Tại phiên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tháng 9/2026, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho rằng không phải mọi tài sản số đều dùng tạm thời được mà không làm thay đổi giá trị hoặc tình trạng pháp lý, vì một số giao dịch “sẽ tạo ra trạng thái không thể đảo ngược”, nên không thể quy định “cào bằng mọi tài sản số đều thuộc đối tượng trưng dụng”. Ông đề nghị đặt tiêu chí cho loại tài sản số có thể hoàn trả hoặc khôi phục quyền kiểm soát cho chủ sở hữu, và tách bạch tài sản với dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ đi kèm (theo Báo Đại biểu Nhân dân, 23/9/2026). Những góp ý này có được tiếp thu vào bản cuối hay không thì chưa biết.

Định nghĩa tài sản số trong Luật 71/2025 có ý nghĩa gì ở đây?

Nó xác lập tài sản số là tài sản theo Bộ luật Dân sự, nên về nguyên tắc chịu cùng cơ chế bảo hộ và cùng các giới hạn như tài sản khác. Luật 71 không có điều nào nói về trưng mua, trưng dụng. Luật Công nghiệp công nghệ số 71/2025/QH15 Điều 46 định nghĩa tài sản số là “tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự”, ở dạng dữ liệu số. Điều 47 chia thành tài sản ảo, tài sản mã hóa và tài sản số khác. Chi tiết ở trang tài sản số là gì và tài sản mã hóa là gì theo pháp luật.

Ba hệ quả đọc được từ văn bản, không phải suy đoán về bản luật cuối:

1. Vì là tài sản, tài sản số có thể là đối tượng của luật trưng dụng nếu luật đó liệt kê nó. Luật 2008 chưa liệt kê, nên hiện chưa có căn cứ.
2. “Tài sản số” rộng hơn “tài sản mã hóa”. Nếu dự thảo giữ cụm “tài sản số”, phạm vi có thể vượt ra ngoài Bitcoin, USDT, sang các tài sản số khác. Vietnambit chưa đọc được toàn văn bản trình Quốc hội nên không khẳng định phạm vi cụ thể.
3. Trưng dụng không chuyển quyền sở hữu. Với tài sản mã hóa, “dùng có thời hạn rồi hoàn trả” đặt ra câu hỏi kỹ thuật mà ông Nguyễn Thanh Hải nêu: một giao dịch trên blockchain thường không đảo ngược được. Luật hiện hành không có quy định riêng cho trường hợp này.

Trưng dụng khác tịch thu, phong tỏa thế nào?

Trưng dụng không gắn với vi phạm và có bồi thường; tịch thu, phong tỏa áp dụng khi có vi phạm pháp luật hoặc trong tố tụng. Bảng dưới tóm tắt để tránh nhầm các tin “Nhà nước lấy tiền ảo”:

Biện pháp	Bản chất	Khi nào	Quyền sở hữu, bồi thường
Trưng mua	Nhà nước mua bắt buộc	Thật cần thiết vì quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia (Luật 15/2008 Điều 2, 5)	Chuyển cho Nhà nước, được trả tiền (Điều 8 khoản 1)
Trưng dụng	Nhà nước dùng có thời hạn	Như trên	Vẫn của chủ; bồi thường nếu mất, hỏng, mất thu nhập (Điều 8 khoản 2, Điều 34)
Tịch thu	Chế tài khi vi phạm	Vi phạm hành chính hoặc tội phạm, vd tang vật của hành vi cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa không phép (Nghị định 284/2026 Điều 7 khoản 5 điểm b)	Mất quyền sở hữu, không bồi thường
Phong tỏa tài khoản	Tạm ngăn giao dịch	Trong tố tụng hình sự (Bộ luật Tố tụng hình sự Điều 129) hoặc theo yêu cầu cơ quan có thẩm quyền	Vẫn của chủ, bị hạn chế đến khi hủy phong tỏa

Phong tỏa tài khoản ngân hàng liên quan đến giao dịch USDT có trang riêng: tài khoản ngân hàng bị phong tỏa vì giao dịch USDT.

“Bộ Công an đề xuất tịch thu tiền ảo” là gì?

Là đề xuất trong dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), không liên quan đến trưng dụng. Đây cũng là dự thảo. Theo Báo Pháp luật Việt Nam (4/2026), dự án do Bộ Công an lấy ý kiến Nhân dân đề xuất bổ sung “tiền số, tài sản số và giấy tờ có giá trên môi trường điện tử làm căn cứ pháp lý để tịch thu và thu hồi tài sản phạm tội”. Lý do Bộ Công an nêu: quy định hiện hành chỉ xác định “vật, tiền” là công cụ, phương tiện hoặc sản phẩm của tội phạm thuộc diện bị tịch thu, gây khó cho việc thu hồi tài sản tội phạm tẩu tán dưới dạng số.

Đề xuất này nhắm vào tài sản liên quan đến tội phạm (rửa tiền, lừa đảo), và theo Báo Pháp luật Việt Nam sẽ tăng cơ hội đòi lại tài sản cho nạn nhân lừa đảo. Theo nội dung báo đưa, đề xuất nhắm vào tài sản phạm tội, không phải tài sản mã hóa người dân nắm giữ hợp pháp. Vietnambit chưa tìm thấy nguồn chính thức cho thấy Bộ luật Hình sự sửa đổi đã được thông qua tính đến 27/10/2026. Về rửa tiền qua tài sản mã hóa theo luật hiện hành, xem rửa tiền bằng tiền ảo.

Người đang giữ tài sản mã hóa nên hiểu tin này thế nào?

Hiện không có gì thay đổi: luật đang có hiệu lực chưa cho trưng dụng tài sản số. Theo luật hiện hành và theo tờ trình của Chính phủ, trưng dụng chỉ dùng khi thật cần thiết, có thời hạn, có bồi thường. Ba điều nên theo dõi khi luật được thông qua:

• Bản cuối có giữ cụm “tài sản số” không, và có đặt tiêu chí loại tài sản số nào trưng dụng được như Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị không.
• Ai được quyết định trưng dụng tài sản số. Theo tờ trình, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được trao quyền trong một số tình huống khẩn cấp, có giới hạn về loại tài sản; tài sản số có nằm trong giới hạn đó không thì chưa rõ.
• Cách tính bồi thường với tài sản có giá biến động mạnh.

Rủi ro pháp lý đã có hiệu lực với người giữ tài sản mã hóa nằm ở chỗ khác: mua bán ngoài tổ chức được cấp phép sau mốc 6 tháng, quảng cáo, thuế. Danh sách tổ chức được cấp phép và tình trạng hồ sơ ở trang sàn tài sản mã hóa được cấp phép. Vietnambit sẽ cập nhật trang này khi Quốc hội biểu quyết dự án luật.