VASP là gì, luật Việt Nam gọi là gì?

VASP (viết tắt của virtual asset service provider) là nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo theo định nghĩa của FATF, tổ chức liên chính phủ đặt chuẩn chống rửa tiền (xem FATF là gì). Nói gọn, VASP là bên làm dịch vụ đổi, chuyển hoặc giữ hộ tài sản ảo cho người khác, như sàn giao dịch hay dịch vụ lưu ký.

Luật Việt Nam không dùng chữ VASP. Khái niệm gần nhất là “tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa” trong Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, và chỉ doanh nghiệp được Bộ Tài chính cấp phép mới được cung cấp dịch vụ này.

VASP là gì?

VASP là người hoặc tổ chức kinh doanh dịch vụ tài sản ảo cho người khác. Định nghĩa nằm trong Bảng thuật ngữ của bộ Khuyến nghị FATF, được thêm vào tháng 10/2018 cùng lần sửa Khuyến nghị 15.

Nguyên văn (FATF Recommendations bản cập nhật 10/2025, Bảng thuật ngữ):

“Virtual asset service provider means any natural or legal person who is not covered elsewhere under the Recommendations, and as a business conducts one or more of the following activities or operations for or on behalf of another natural or legal person”

Tạm dịch (VietnamBit dịch): nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo là bất kỳ cá nhân hoặc pháp nhân nào chưa được điều chỉnh ở chỗ khác trong bộ Khuyến nghị, và thực hiện như một hoạt động kinh doanh một hoặc nhiều hoạt động dưới đây, cho hoặc thay mặt cá nhân, pháp nhân khác.

Ba cụm quyết định ai là VASP:

• “natural or legal person”: cả cá nhân lẫn tổ chức đều có thể là VASP theo chuẩn FATF.
• “as a business”: làm như một hoạt động kinh doanh, không phải một lần mua bán lẻ tẻ.
• “for or on behalf of another”: làm cho người khác. Người tự mua bán, tự giữ tài sản của mình không phải VASP (VietnamBit đọc từ câu chữ định nghĩa).

Theo cách đọc của VietnamBit, cụm “not covered elsewhere” nghĩa là tổ chức đã thuộc nhóm khác trong chuẩn FATF, như ngân hàng (tổ chức tài chính), thì được điều chỉnh theo nhóm đó (Chú giải Khuyến nghị 15 đoạn 4 cũng cho phép không cấp phép riêng với tổ chức tài chính đã được cấp phép).

“Tài sản ảo” (virtual asset) cũng có định nghĩa riêng: “a digital representation of value that can be digitally traded, or transferred, and can be used for payment or investment purposes” (một dạng biểu hiện giá trị bằng số, có thể giao dịch hoặc chuyển bằng phương tiện số, dùng để thanh toán hoặc đầu tư). Định nghĩa này loại trừ dạng số của tiền pháp định (tiền do nhà nước phát hành như VND, USD), chứng khoán và tài sản tài chính khác đã có chỗ trong chuẩn FATF.

FATF xếp những hoạt động nào vào VASP?

Năm hoạt động, làm một trong số đó như một hoạt động kinh doanh cho người khác là đủ để thành VASP. Bảng dưới chép nguyên văn từng mục và đặt cạnh dịch vụ gần nhất trong Nghị quyết 05 (đối chiếu của VietnamBit).

Hoạt động (FATF)	Hiểu đơn giản	Gần nhất trong Nghị quyết 05
i. “exchange between virtual assets and fiat currencies”	Đổi tài sản ảo lấy tiền pháp định (tiền do nhà nước phát hành như VND, USD) và ngược lại	Tổ chức thị trường giao dịch (khoản 4); tự doanh (khoản 5) là mua bán cho chính tổ chức nên chỉ gần khi tổ chức đứng mua bán với khách
ii. “exchange between one or more forms of virtual assets”	Đổi tài sản ảo này lấy tài sản ảo khác	Không có dịch vụ riêng
iii. “transfer of virtual assets”	Chuyển tài sản ảo từ địa chỉ, tài khoản này sang chỗ khác cho khách	Một phần của lưu ký (“chuyển giao”)
iv. “safekeeping and/or administration of virtual assets or instruments enabling control over virtual assets”	Giữ hộ, quản lý tài sản ảo hoặc khóa riêng điều khiển tài sản ảo	Lưu ký
v. “participation in and provision of financial services related to an issuer’s offer and/or sale of a virtual asset”	Dịch vụ tài chính cho đợt chào bán token của tổ chức phát hành	Cung cấp nền tảng phát hành

Nguồn: FATF Recommendations (cập nhật 10/2025), Bảng thuật ngữ; Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 3 khoản 3 đến 7. Cột cuối là đối chiếu của VietnamBit, không phải quy định.

Chú thích của FATF giải thích “transfer” là thực hiện giao dịch cho người khác, làm tài sản ảo đi từ một địa chỉ hoặc tài khoản tài sản ảo sang địa chỉ, tài khoản khác. Địa chỉ ở đây là địa chỉ ví (chuỗi ký tự nhận tài sản trên blockchain).

Về mục ii: Nghị quyết 05 Điều 4 khoản 7 yêu cầu việc chào bán, phát hành, giao dịch, thanh toán tài sản mã hóa “phải được thực hiện bằng Đồng Việt Nam”. Nghị quyết không có dịch vụ riêng cho việc đổi trực tiếp giữa hai tài sản mã hóa.

Luật Việt Nam gọi VASP là gì?

Văn bản Việt Nam không dùng chữ VASP; khái niệm gần nhất là “tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa”. Mỗi văn bản dùng cụm từ hơi khác nhau, tùy phạm vi điều chỉnh.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP (Điều 3 khoản 3) định nghĩa:

“Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa là doanh nghiệp thực hiện, cung cấp một hoặc một số dịch vụ, hoạt động sau: a) Tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa; b) Tự doanh tài sản mã hóa; c) Lưu ký tài sản mã hóa; d) Cung cấp nền tảng phát hành tài sản mã hóa.”

Định nghĩa từng loại trong 4 dịch vụ, ai được làm và mức phạt khi làm không phép có ở trang dịch vụ tài sản mã hóa là gì.

Văn bản	Cụm từ dùng	Ghi chú
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, Điều 3 khoản 3	Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa	Chỉ là doanh nghiệp, 4 dịch vụ, cần giấy phép Bộ Tài chính
Luật Công nghiệp công nghệ số 71/2025/QH15, Điều 48 khoản 1 điểm đ	“cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa”	Giao Chính phủ quy định điều kiện kinh doanh; hiệu lực 01/01/2026
Luật 23/2026/QH16, sửa Luật Phòng, chống rửa tiền Điều 4 khoản 1	“Dịch vụ tài sản mã hóa” (điểm n)	Thành hoạt động của đối tượng báo cáo; hiệu lực 01/12/2026
Luật Phòng, chống rửa tiền Điều 33a (Luật 23/2026/QH16 bổ sung)	“tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa” ở cả nước ngoài; FATF được gọi là “Lực lượng đặc nhiệm tài chính”	Dùng trong các dấu hiệu đáng ngờ

Khác biệt chính giữa VASP và tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa:

• Chủ thể. FATF tính cả cá nhân. Nghị quyết 05 chỉ tính doanh nghiệp, và điều kiện cấp phép đầu tiên là doanh nghiệp Việt Nam (Điều 8 khoản 1).
• Đối tượng. FATF nói “tài sản ảo”. Nghị quyết 05 chỉ điều chỉnh “tài sản mã hóa”, một loại tài sản số dùng công nghệ mã hóa để xác thực.
• Danh sách dịch vụ. FATF có 5 hoạt động, Nghị quyết 05 có 4 dịch vụ, và hai danh sách không khớp từng mục (bảng ở phần trên).

Một điểm trùng đáng chú ý: Luật 71/2025 định nghĩa tài sản ảo là tài sản số “có thể được dùng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư”, và loại trừ “chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác” (Điều 47 khoản 2 điểm a). Phần loại trừ này gần như trùng với định nghĩa tài sản ảo của FATF. Đây là đối chiếu của VietnamBit, Luật 71 không dẫn FATF.

Là VASP thì phải làm những gì?

Chuẩn FATF yêu cầu các nước đặt lên VASP ba nhóm việc: có giấy phép, chống rửa tiền, gửi kèm thông tin khi chuyển. Nghị quyết 05 có quy định tương ứng với cả ba ở mức độ khác nhau; phần gửi thông tin sang tổ chức phía nhận chưa thấy điều khoản riêng.

Nghĩa vụ	Chuẩn FATF	Nghị quyết 05 và luật Việt Nam
Giấy phép	VASP “should be required to be licensed or registered” (Chú giải Khuyến nghị 15 đoạn 3)	Chỉ tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép được cung cấp dịch vụ (Điều 4 khoản 4)
Nhận biết khách hàng	Giao dịch không thường xuyên trên 1.000 USD/EUR (đoạn 7(a))	Giao dịch không thường xuyên “từ 1.000 Đô la Mỹ trở lên” (Điều 15 khoản 2 điểm b)
Chống rửa tiền	Áp các Khuyến nghị 10 đến 21 (đoạn 7)	Biện pháp “áp dụng với tổ chức tài chính” (Điều 15 khoản 2 điểm b); thành đối tượng báo cáo từ 01/12/2026 (Luật Phòng, chống rửa tiền Điều 4 khoản 1 điểm n)
Travel Rule (quy tắc gửi kèm thông tin)	Gửi thông tin người gửi, người nhận sang tổ chức phía nhận “immediately and securely” (đoạn 7(b))	Lưu thông tin người khởi tạo, người thụ hưởng (Điều 15 khoản 2 điểm l); chưa thấy điều khoản riêng về gửi sang tổ chức phía nhận

Nguồn: FATF Recommendations (cập nhật 10/2025), Chú giải Khuyến nghị 15; Nghị quyết 05/2025/NQ-CP; Luật 23/2026/QH16.

Từng nghĩa vụ có trang riêng, ở đây chỉ tóm tắt:

• Chống rửa tiền. AML (anti-money laundering, phòng, chống rửa tiền) gồm đánh giá rủi ro, nhận biết khách hàng, theo dõi giao dịch, báo cáo và lưu hồ sơ. Bước đầu là KYC (nhận biết khách hàng, xác minh bạn là ai).
• Travel Rule. Travel Rule (quy tắc gửi kèm thông tin người gửi, người nhận) là lý do sàn hỏi về người nhận khi bạn rút tài sản. Việt Nam đã có những phần nào ở bài Travel Rule.
• Giữ tài sản khách. Tổ chức được cấp phép phải quản lý tách biệt tiền, tài sản mã hóa của khách với của chính mình (Nghị quyết 05 Điều 15 khoản 2 điểm a).

Chuẩn FATF còn yêu cầu các nước tìm ra người làm hoạt động VASP mà không có giấy phép và áp chế tài (Chú giải Khuyến nghị 15 đoạn 3). Ở Việt Nam, cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa khi chưa được cấp Giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa có thể bị phạt 180–200 triệu đồng với tổ chức, 90–100 triệu đồng với cá nhân (Nghị định 284/2026/NĐ-CP Điều 7 khoản 4 điểm a, Điều 4 khoản 2).

VASP nước ngoài có phải tổ chức được cấp phép ở Việt Nam không?

Không. Giấy phép ở nước khác không thay cho giấy phép của Bộ Tài chính. Đây là thông tin pháp lý, không nhắm một sàn cụ thể nào.

Chuẩn FATF tự nó đã tách hai chuyện. Tối thiểu, VASP phải có giấy phép hoặc đăng ký “in the jurisdiction(s) where they are created” (ở nơi thành lập). Ngoài ra, một nước “may also require” (cũng có thể yêu cầu) VASP phục vụ khách ở nước mình phải có giấy phép của nước đó (Chú giải Khuyến nghị 15 đoạn 3).

Theo cách đọc của VietnamBit, Nghị quyết 05 đi theo hướng thứ hai (Nghị quyết không dẫn FATF): chỉ cho tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép cung cấp dịch vụ, và điều kiện đầu tiên là doanh nghiệp Việt Nam (Điều 4 khoản 4, Điều 8 khoản 1). Một sàn có giấy phép ở nước khác vẫn chưa phải tổ chức được cấp phép tại Việt Nam.

Từ 01/12/2026, Luật Phòng, chống rửa tiền có thêm Điều 33a (do Luật 23/2026/QH16 bổ sung) liệt kê dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Khoản 13 là giao dịch với tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa “không xác định được tư cách pháp lý hợp lệ”, bao gồm trường hợp “không có trong danh sách được cấp phép của cơ quan quản lý có thẩm quyền nước sở tại” (Luật Phòng, chống rửa tiền Điều 33a khoản 13).

Người dùng ở Việt Nam giao dịch trên sàn nước ngoài có bị phạt không, từ khi nào, mức bao nhiêu, có ở trang giao dịch trên sàn nước ngoài có bị phạt không.

Vì sao VASP hay được nhắc khi nói về Việt Nam và FATF?

Vì quản lý tài sản ảo và VASP là một trong các việc FATF yêu cầu Việt Nam làm. Trong danh sách giám sát tăng cường (danh sách xám) công bố ngày 30/10/2026, Việt Nam vẫn có tên.

Việc số 4 trong kế hoạch hành động FATF nêu cho Việt Nam là “taking action to regulate virtual assets and virtual asset service providers” (hành động để quản lý tài sản ảo và nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo). Văn bản trong nước đã ban hành cho việc này và phần còn thiếu được đối chiếu ở bài 10 việc FATF yêu cầu Việt Nam làm.

Danh sách xám nghĩa là gì và Việt Nam đang ở đâu trong danh sách có ở bài Việt Nam có trong danh sách xám FATF không.

Làm sao biết một nơi có phải tổ chức được cấp phép?

Chỉ dựa vào giấy phép của Bộ Tài chính, không dựa vào chữ “VASP” hay giấy phép nước ngoài. Tính đến 31/10/2026, chưa sàn nào được cấp phép.

Bốn bước kiểm:

1. Tìm tên trong danh sách được cấp phép. Danh sách hồ sơ, tình trạng từng hồ sơ và nguồn được cập nhật ở trang sàn tài sản mã hóa được cấp phép và lịch cấp phép.
2. Phân biệt hồ sơ với giấy phép. Nộp hồ sơ, được đánh giá hồ sơ hợp lệ hay đạt an toàn thông tin cấp độ 4 đều chưa phải giấy phép.
3. Bỏ qua câu “được FATF công nhận” hay giấy phép nước ngoài. FATF không cấp phép cho ai (Chú giải Khuyến nghị 15 đoạn 3 giao việc này cho từng nước). Ở Việt Nam chỉ tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép mới được cung cấp dịch vụ (Nghị quyết 05 Điều 4 khoản 4), nên giấy phép nước khác không thay được giấy phép này.
4. Kiểm tên miền và ứng dụng. Kẻ gian có thể dựng trang, ứng dụng giả tên một sàn có thật. Cách nhận ra ở bài nhận biết sàn tài sản mã hóa giả mạo.