Sổ lệnh (order book) là gì, đọc giá mua, giá bán thế nào?

Sổ lệnh (order book) là danh sách các lệnh mua và lệnh bán đang chờ khớp của một cặp giao dịch (hai tài sản đổi cho nhau, ví dụ X/VND là mua bán X bằng đồng), xếp theo giá. Nhìn sổ lệnh, bạn biết người mua đang trả cao nhất bao nhiêu, người bán đang đòi thấp nhất bao nhiêu và mỗi mức giá còn bao nhiêu hàng.

Đọc được sổ lệnh thì ước được giá thật mình sẽ trả trước khi bấm, nhất là với lệnh lớn hoặc tài sản ít người giao dịch. Mọi con số trong bài là số minh họa tự đặt cho dễ tính, không phải giá thật của tài sản nào.

Sổ lệnh gồm những gì?

Sổ lệnh có hai phía: phía mua và phía bán. Mỗi dòng là một mức giá kèm tổng khối lượng đang chờ ở mức đó.

• Phía mua là các lệnh chờ mua, xếp giá cao nhất lên đầu. Giá cao nhất này gọi là giá mua tốt nhất, tiếng Anh là bid (mức giá cao nhất có người đang chờ mua).
• Phía bán là các lệnh chờ bán, xếp giá thấp nhất lên đầu. Giá thấp nhất này gọi là giá bán tốt nhất, tiếng Anh là ask hoặc offer (mức giá thấp nhất có người đang chờ bán).
• Khoảng cách giữa hai giá đó là chênh lệch giá mua bán, tiếng Anh là spread (giá bán tốt nhất trừ giá mua tốt nhất).

Lệnh nằm trên sổ là lệnh giới hạn (lệnh chỉ khớp ở giá đã đặt hoặc tốt hơn) chưa khớp. Lệnh thị trường khớp ngay nên không nằm lại trên sổ.

Sổ lệnh minh họa dùng cho cả bài: cặp X/VND, X là một tài sản giả định, giá tính bằng đồng mỗi token (một đơn vị tài sản X).

Phía	Giá (đồng)	Khối lượng chờ	Lũy kế
Bán	10.300	5.000 X	9.000 X
Bán	10.200	3.000 X	4.000 X
Bán	10.100 (giá bán tốt nhất)	1.000 X	1.000 X
Mua	10.000 (giá mua tốt nhất)	2.000 X	2.000 X
Mua	9.900	4.000 X	6.000 X
Mua	9.800	6.000 X	12.000 X

Cột lũy kế là khối lượng cộng dồn tính từ giá tốt nhất ra ngoài. Phía bán đặt ở trên, giá giảm dần về giữa, phía mua đặt ở dưới: hai giá tốt nhất gặp nhau ở giữa bảng, như cách nhiều màn hình giao dịch hiển thị.

Đọc sổ lệnh thế nào?

Đọc năm con số theo thứ tự: giá mua tốt nhất, giá bán tốt nhất, chênh lệch, giá giữa và độ sâu mỗi phía. Với sổ lệnh minh họa ở trên:

1. Giá mua tốt nhất là 10.000 đồng. Bán ngay một lượng nhỏ thì nhận giá này.
2. Giá bán tốt nhất là 10.100 đồng. Mua ngay một lượng nhỏ thì trả giá này.
3. Chênh lệch = 10.100 − 10.000 = 100 đồng. Mua rồi bán lại ngay, giá không đổi, bạn vẫn mất 100 đồng mỗi token.
4. Giá giữa = (10.000 + 10.100) ÷ 2 = 10.050 đồng. Chênh lệch theo phần trăm = 100 ÷ 10.050 ≈ 0,995%, làm tròn 1%. Giá giữa chỉ để tham chiếu, không ai mua bán đúng ở giá này.
5. Độ sâu là tổng khối lượng chờ trong một khoảng giá. Ba mức giá phía bán có 9.000 X, phía mua có 12.000 X.

Độ sâu tính bằng tiền dễ so sánh hơn. Phía bán: 1.000 × 10.100 + 3.000 × 10.200 + 5.000 × 10.300 = 10.100.000 + 30.600.000 + 51.500.000 = 92.200.000 đồng. Muốn mua quá số tiền đó trong một lệnh thì lệnh ăn ra ngoài ba mức giá đang hiển thị.

Phía mua: 2.000 × 10.000 + 4.000 × 9.900 + 6.000 × 9.800 = 20.000.000 + 39.600.000 + 58.800.000 = 118.400.000 đồng. Sổ lệnh có chênh lệch hẹp và độ sâu lớn là sổ lệnh “dày”, tức thanh khoản tốt (mua bán lượng lớn mà giá ít xê dịch).

Màn hình giao dịch thường có thêm ba thứ đi cùng sổ lệnh:

• Giá khớp gần nhất, hay hiện giữa hai phía. Đây là giá của giao dịch vừa xảy ra, không phải giá bạn chắc chắn mua hoặc bán được.
• Lịch sử khớp lệnh: giá, khối lượng, thời điểm của các giao dịch vừa khớp.
• Biểu đồ độ sâu: vẽ cột lũy kế của hai phía thành hai bậc thang. Đây chỉ là cách vẽ khác của cùng sổ lệnh.

Nhiều giao diện cho gộp mức giá (ví dụ gộp mọi lệnh trong mỗi khoảng 100 đồng thành một dòng). Gộp càng thô, bảng càng gọn nhưng giá tốt nhất hiện ra càng kém chính xác.

Lệnh thị trường ăn qua sổ lệnh thế nào?

Lệnh thị trường khớp lần lượt với lệnh chờ ở phía đối diện, từ giá tốt nhất ra ngoài, đến khi đủ khối lượng. Lệnh càng lớn so với độ sâu, giá trung bình càng xa giá tốt nhất.

Mức giá (đồng)	Khối lượng khớp	Thành tiền (đồng)
10.100	1.000 X	10.100.000
10.200	3.000 X	30.600.000
10.300	2.000 X	20.600.000
Cộng	6.000 X	61.300.000

• Giá trung bình = 61.300.000 ÷ 6.000 ≈ 10.216,67 đồng mỗi token.
• Nếu cả 6.000 X khớp ở giá bán tốt nhất: 6.000 × 10.100 = 60.600.000 đồng. Bạn trả thêm 61.300.000 − 60.600.000 = 700.000 đồng.
• Tính theo phần trăm: (10.216,67 − 10.100) ÷ 10.100 ≈ 1,16%. So với giá giữa 10.050 thì cao hơn (10.216,67 − 10.050) ÷ 10.050 ≈ 1,66%, gồm cả nửa chênh lệch.

Khoản 1,16% đó là trượt giá (slippage: chênh lệch giữa giá bạn thấy lúc đặt lệnh và giá khớp thật). Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) lưu ý giá khớp của lệnh thị trường “is not guaranteed” (không được bảo đảm) và một lệnh lớn có thể khớp từng phần ở các mức giá khác nhau khi thị trường biến động nhanh.

Sổ lệnh sau khi khớp cũng đổi:

• Mức 10.100 và 10.200 phía bán đã hết. Mức 10.300 còn 5.000 − 2.000 = 3.000 X và thành giá bán tốt nhất mới.
• Phía mua không đổi, giá mua tốt nhất vẫn 10.000. Chênh lệch giãn từ 100 lên 300 đồng, khoảng 3% so với giá giữa mới 10.150.
• Giá khớp gần nhất nhảy lên 10.300, dù không có thêm người mua nào khác. Một lệnh lớn trên sổ mỏng đủ làm giá hiển thị nhảy mạnh.

Lệnh giới hạn nằm trên sổ lệnh ra sao?

Lệnh giới hạn khớp ngay phần có thể khớp ở giá đã đặt hoặc tốt hơn. Phần còn lại nằm chờ trên sổ.

• Khớp ngay 1.000 X ở 10.100 và 3.000 X ở 10.200: 10.100.000 + 30.600.000 = 40.700.000 đồng cho 4.000 X, giá trung bình 40.700.000 ÷ 4.000 = 10.175 đồng.
• Mức 10.300 cao hơn giá giới hạn nên không khớp. 2.000 X còn lại nằm trên sổ thành giá mua tốt nhất mới, 10.200.
• Sổ lệnh mới: giá mua tốt nhất 10.200, giá bán tốt nhất 10.300, chênh lệch 100 đồng.

So với lệnh thị trường, bạn không trả quá 10.200 đồng, đổi lại 2.000 X chưa mua được và có thể không bao giờ khớp. So sánh đầy đủ các loại lệnh (kể cả lệnh dừng) ở bài lệnh limit, market, stop limit là gì.

Phần khớp ngay ở ví dụ trên là taker (lệnh lấy thanh khoản có sẵn trên sổ). Phần nằm chờ, khi có người khớp vào sau, là maker (lệnh tạo thanh khoản cho sổ). Nhiều sàn tính hai mức phí khác nhau cho hai vai này, thường phí taker cao hơn (phí maker và taker). Ví dụ tính tay có phí và thuế ở bài phí maker, taker là gì.

Lệnh nào được khớp trước?

Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, lệnh giá tốt hơn khớp trước. Cùng giá thì lệnh vào trước khớp trước.

Quy chế giao dịch của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam ghi hệ thống so khớp theo “thứ tự ưu tiên về giá và thời gian”: lệnh mua giá cao hơn và lệnh bán giá thấp hơn “được ưu tiên thực hiện trước”; cùng mức giá thì “lệnh nhập vào hệ thống giao dịch trước sẽ được ưu tiên thực hiện trước” (Quy chế ban hành kèm Quyết định 22/QĐ-HĐTV ngày 16/3/2026, Điều 22 khoản 1).

Đây là quy định của sàn chứng khoán. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thị trường tài sản mã hóa không nhắc nguyên tắc khớp lệnh. Quy tắc khớp của từng sàn được cấp phép: Chưa công bố.

Sổ lệnh không cho biết điều gì?

Sổ lệnh chỉ là lệnh đang chờ trên một sàn tại một thời điểm, không dự báo giá lên hay xuống.

• Lệnh chờ có thể bị hủy bất cứ lúc nào. Phía mua dày hơn phía bán không báo trước hướng giá. Có người đặt lệnh lớn rồi hủy trước khi khớp để tạo ảo giác cung cầu (spoofing). Chi tiết ở bài cá voi crypto là gì.
• Chỉ là một sàn. Cùng tài sản trên sàn khác có sổ lệnh và giá khác.
• Không phải toàn bộ cung cầu. Lệnh dừng (lệnh chờ giá chạm một mốc mới kích hoạt) chưa kích hoạt không hiện trên sổ. Khi giá chạm mốc, lệnh dừng thị trường thành lệnh thị trường và ăn qua sổ cùng lúc, lệnh dừng giới hạn thành lệnh giới hạn.
• Khối lượng giao dịch có thể không thật. Lịch sử khớp có thể bị thổi lên bằng tự mua tự bán (wash trading, một bên đứng cả hai phía lệnh). Cách nhận ra có ở bài market maker là gì.

Dùng sổ lệnh để biết giá mình sẽ khớp, không dùng để đoán hướng giá.

Sổ lệnh khác bể thanh khoản AMM thế nào?

Sàn tập trung khớp lệnh qua sổ lệnh. Phần lớn sàn phi tập trung (DEX) không có sổ lệnh mà đổi token qua bể thanh khoản.

Sàn tập trung là sàn do một công ty vận hành, giữ tài sản và khớp lệnh cho người dùng. DEX (sàn chạy bằng hợp đồng thông minh, người dùng tự giữ ví) đổi token theo công thức.

Bể thanh khoản AMM (bể token tự định giá bằng công thức) không có giá mua, giá bán chờ sẵn. Giá đổi theo tỷ lệ token trong bể, lệnh càng lớn so với bể thì trượt giá càng nhiều. Cách tính có ở bài pool thanh khoản AMM là gì, so sánh hai loại sàn ở bài DEX và CEX là gì.

Sổ lệnh trên sàn được cấp phép ở Việt Nam

Theo Nghị quyết 05, tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa là tập hợp lệnh mua, bán, và giao dịch phải bằng Đồng Việt Nam. Độ sâu sổ lệnh từng sàn: Chưa công bố.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP định nghĩa tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa là cung cấp hệ thống “để trao đổi thông tin, tập hợp lệnh mua, bán, giao dịch tài sản mã hóa và thanh toán giao dịch tài sản mã hóa” (Điều 3 khoản 4). Giao dịch, thanh toán phải “được thực hiện bằng Đồng Việt Nam” (Điều 4 khoản 7), nên cặp giao dịch trên sàn trong nước yết giá bằng VND như ví dụ ở trên.

Tính đến 31/10/2026, chưa sàn nào được cấp phép. Bài này không mô tả giao diện của sàn nào. Khi một sàn hoạt động, cách đọc chung vẫn như trên: tìm hai giá tốt nhất, tính chênh lệch, cộng độ sâu trước khi đặt lệnh lớn.

Người quen bảng giá chứng khoán sẽ thấy giống: Sở Giao dịch Chứng khoán công bố ba mức giá chào mua, chào bán tốt nhất kèm khối lượng, theo Thông tư 96/2020/TT-BTC được dẫn lại trong Quy chế ban hành kèm Quyết định 22/QĐ-HĐTV (Điều 14 khoản 5).

Trượt giá và chênh lệch không nằm trong biểu phí, nên khi so chi phí giữa các sàn cần cộng cả hai. VietnamBit sẽ so chênh lệch và độ sâu khi các sàn có số liệu, tại trang sàn tài sản mã hóa được cấp phép.