Dải Bollinger (Bollinger Bands) là gì, đọc thế nào?

Dải Bollinger (Bollinger Bands) là ba đường vẽ quanh giá: đường giữa là trung bình 20 giá đóng cửa gần nhất, dải trên và dải dưới cách đường giữa 2 độ lệch chuẩn của chính 20 giá đó. Giá dao động mạnh thì dải nở ra, giá đi ngang thì dải co lại.

Dải chỉ cho biết giá hiện tại đang cao hay thấp so với 20 phiên gần nhất. Dải không cho biết giá sắp đi đâu. Đây là một công cụ của phân tích kỹ thuật (dự báo giá chỉ từ dữ liệu giao dịch đã qua), nên mang đủ giới hạn của cách tiếp cận đó.

Dải Bollinger là gì?

Dải Bollinger là một loại “dải giao dịch” có độ rộng tự điều chỉnh theo độ biến động của giá. John Bollinger tạo ra công cụ này đầu những năm 1980, theo trang bollingerbands.com của ông.

Trước đó, người ta hay dùng dải phần trăm: một đường trung bình, cộng trừ một tỷ lệ cố định như 7%. Bollinger kể dải cố định phải chỉnh tay theo thời gian, và người chỉnh dễ vẽ theo kỳ vọng của mình. Ông chọn độ lệch chuẩn để độ rộng dải tự đổi theo độ biến động (mức giá dao động lên xuống nhiều hay ít).

Trong 22 quy tắc dùng dải mà Bollinger công bố, quy tắc đầu tiên viết: theo định nghĩa, giá “cao” ở dải trên và “thấp” ở dải dưới. Cao hay thấp ở đây là tương đối so với 20 phiên gần đây, không phải đắt hay rẻ so với giá trị của tài sản.

Công thức dải Bollinger tính thế nào?

Đường giữa là SMA 20, hai dải cách đường giữa 2 lần độ lệch chuẩn của 20 giá đó. SMA (simple moving average, trung bình động đơn giản) giải thích kỹ ở bài đường MA, EMA là gì.

• Đường giữa = SMA 20 = tổng 20 giá đóng cửa gần nhất / 20.
• Dải trên = SMA 20 + 2 × độ lệch chuẩn 20 phiên.
• Dải dưới = SMA 20 − 2 × độ lệch chuẩn 20 phiên.

Độ lệch chuẩn (standard deviation) đo các giá thường nằm cách trung bình bao xa. Cách tính: lấy từng giá trừ trung bình, bình phương các chênh lệch, cộng lại, chia cho số giá, rồi lấy căn bậc hai. Bollinger ghi rõ ông chia cho n (độ lệch chuẩn tổng thể), không chia cho n − 1.

Từ ba đường này, Bollinger dựng thêm hai chỉ báo, theo cách ChartSchool (tài liệu của công cụ biểu đồ StockCharts) trình bày lại:

• %b = (giá − dải dưới) / (dải trên − dải dưới). %b bằng 1 khi giá đúng ở dải trên, bằng 0 khi giá ở dải dưới, bằng 0,5 khi giá ở đường giữa. Trên 1 hoặc dưới 0 nghĩa là giá đã nằm ngoài dải.
• BandWidth (độ rộng dải) = (dải trên − dải dưới) / đường giữa, thường nhân 100 để ra phần trăm. Đây là thước đo dải đang hẹp hay rộng, dùng để nhận ra lúc dải thu hẹp.

Tính tay dải Bollinger từ giá bitcoin tháng 8/2023

Dưới đây là dải Bollinger 20, 2 của bitcoin cho ngày 13/08/2023, ngày dải hẹp nhất trong dữ liệu từ năm 2017. Giá đóng cửa ngày lấy từ Coin Metrics, chỉ số PriceUSD, là giá cuối ngày theo giờ UTC (giờ quốc tế, tức 7 giờ sáng hôm sau giờ Việt Nam), làm tròn tới đô la.

Ngày (UTC)	Giá đóng cửa (USD)	Chênh với SMA 20	Bình phương chênh lệch
25/07/2023	29.221	−78,8	6.209
26/07	29.362	+62,2	3.869
27/07	29.202	−97,8	9.565
28/07	29.316	+16,2	262
29/07	29.360	+60,2	3.624
30/07	29.263	−36,8	1.354
31/07	29.220	−79,8	6.368
01/08	29.500	+200,2	40.080
02/08	29.143	−156,8	24.586
03/08	29.192	−107,8	11.621
04/08	29.057	−242,8	58.952
05/08	29.053	−246,8	60.910
06/08	29.048	−251,8	63.403
07/08	29.164	−135,8	18.442
08/08	29.780	+480,2	230.592
09/08	29.583	+283,2	80.202
10/08	29.430	+130,2	16.952
11/08	29.400	+100,2	10.040
12/08	29.416	+116,2	13.502
13/08	29.286	−13,8	190
Tổng	585.996		660.723

Nguồn giá: Coin Metrics Community API, tải 07/11/2026. Các cột còn lại là số VietnamBit tự tính.

Từng bước, để tự kiểm:

1. Đường giữa. SMA 20 = 585.996 / 20 = 29.299,8 USD.
2. Phương sai. Tổng bình phương chênh lệch 660.723 / 20 ≈ 33.036,15.
3. Độ lệch chuẩn. √33.036,15 ≈ 181,76 USD. Nghĩa là trong 20 ngày đó, giá thường chỉ cách trung bình khoảng 180 USD, tức khoảng 0,6%.
4. Hai dải. 2 × 181,76 = 363,52. Dải trên = 29.299,8 + 363,52 ≈ 29.663,3 USD. Dải dưới = 29.299,8 − 363,52 ≈ 28.936,3 USD.
5. %b ngày 13/08. (29.286 − 28.936,3) / (29.663,3 − 28.936,3) = 349,7 / 727,0 ≈ 0,48, tức giá gần đường giữa.
6. BandWidth. 727,0 / 29.299,8 ≈ 2,48%.

Tính trên giá chưa làm tròn, hai dải lệch dưới 1 USD so với kết quả trên. Ngày có giá cách trung bình xa nhất là 08/08 (+480 USD): một mình ngày này góp hơn một phần ba tổng bình phương. Bình phương làm vài ngày giá chạy xa có sức nặng lớn hơn hẳn nhiều ngày đi ngang.

Dải Bollinger thu hẹp (squeeze) nghĩa là gì?

Dải thu hẹp nghĩa là giá đang ít biến động. Dải không cho biết giá sẽ thoát lên hay xuống. Bollinger gọi lúc BandWidth xuống mức thấp là “the squeeze” (dải bị bóp).

Để thấy “thấp” là thấp cỡ nào: từ 2017 đến 06/11/2026, BandWidth 20, 2 của bitcoin khung ngày có trung vị khoảng 17,9%. Mức 2,48% ngày 13/08/2023 chưa bằng một phần bảy mức thường gặp.

Theo ChartSchool, ý tưởng của Bollinger là giai đoạn ít biến động thường được nối tiếp bằng giai đoạn biến động mạnh. Hướng đi phụ thuộc vào việc giá thoát khỏi dải nào sau đó. Dữ liệu bitcoin cho thấy hướng đó khó đoán:

Đợt dải hẹp (ngày hẹp nhất)	BandWidth thấp nhất	Lần đầu đóng cửa ngoài dải	Giá 30 ngày sau
06/11/2018	3,09%	07/11, trên dải trên	−45,5%
20/07/2020	3,84%	22/07, trên dải trên	+28,0%
05/01/2023	3,10%	08/01, trên dải trên	+38,8%
12/07/2023	3,30%	13/07, trên dải trên	−3,2%
13/08/2023	2,48%	16/08, dưới dải dưới	−11,7%
23/02/2025	3,16%	24/02, dưới dải dưới	−9,0%
30/07/2025	2,83%	31/07, dưới dải dưới	−7,9%

Đợt dải hẹp: các ngày BandWidth dưới 4%, gộp các ngày cách nhau không quá 10 ngày. “Giá 30 ngày sau” so với giá đóng cửa ngày hẹp nhất. VietnamBit tự tính từ giá Coin Metrics, 01/01/2017 đến 06/11/2026.

Hai trong bốn lần giá thoát lên trước rồi lại giảm: tháng 11/2018 và tháng 7/2023. Sách Bollinger on Bollinger Bands gọi đây là “head fake” (cú lừa): giá phá một dải rồi quay đầu đi theo hướng ngược lại, theo ChartSchool dẫn lại.

Ca tháng 11/2018 là ví dụ rõ. Ngày 07/11, giá đóng cửa 6.501 USD, vừa nhích qua dải trên 6.496 USD. Một tuần sau, ngày 14/11, giá còn 5.574 USD, thủng dải dưới. Đến 06/12/2018, giá còn 3.512 USD.

Dải Bollinger mở rộng nghĩa là gì?

Dải mở rộng nghĩa là giá đang biến động mạnh hơn, theo hướng nào cũng được. Độ lệch chuẩn chỉ đo mức dao động, không phân biệt tăng hay giảm.

Sau ngày dải hẹp nhất 13/08/2023, bitcoin đóng cửa dưới dải dưới ngày 16/08 (28.754 USD). Ngày 17/08 giá còn 26.661 USD, giảm khoảng 7,3% trong một ngày. BandWidth tăng từ 2,48% lên 8,38% ngày 17/08, rồi 18,77% ngày 21/08: dải rộng gấp hơn 7 lần chỉ sau 8 ngày.

Chiều ngược lại cũng vậy. Tháng 1/2023, dải mở rộng vì giá tăng nhanh: BandWidth từ 3,10% ngày 05/01 lên 35,95% ngày 16/01. Dải rộng nhất trong dữ liệu là 102,1% ngày 12/12/2017, giữa đợt bitcoin tăng nóng cuối năm 2017.

Dải đã nở rất rộng thường co lại khi giá dịu xuống. Lúc đó độ biến động giảm, không có nghĩa xu hướng đã đảo chiều.

Giá chạm dải trên có phải tín hiệu bán không?

Không. John Bollinger viết: chạm dải trên tự nó không phải tín hiệu bán, chạm dải dưới tự nó không phải tín hiệu mua. Đây là quy tắc số 6 trong danh sách quy tắc của ông.

Ba quy tắc liền nhau giải thích lý do:

• Quy tắc 6: chạm dải chỉ là chạm dải, không phải tín hiệu.
• Quy tắc 7: khi thị trường có xu hướng, giá có thể “bò” dọc dải trên khi tăng, hoặc dọc dải dưới khi giảm.
• Quy tắc 8: đóng cửa ngoài dải lúc đầu là tín hiệu giá đi tiếp, không phải tín hiệu đảo chiều.

Bitcoin có cả hai chiều minh họa. Ngày 08/01/2023, giá đóng cửa 17.059 USD, vượt dải trên 1 USD. Từ 08/01 đến 16/01/2023, giá đóng cửa trên dải trên 9 ngày liền và lên 21.180 USD, cao hơn khoảng 24%. Người bán ở lần chạm đầu tiên vì nghĩ “giá chạm trần” đã đứng ngoài cả đợt tăng.

Chiều giảm: ngày 05/05/2022, giá đóng cửa 36.502 USD, thủng dải dưới. Giá đóng cửa dưới dải dưới 8 ngày liền đến 12/05/2022 (29.031 USD, thấp hơn khoảng 20%). Đến 18/06/2022, giá còn 19.014 USD, thấp hơn khoảng 48% so với ngày thủng dải đầu tiên.

Hai ca trên được chọn khi đã biết giá đi đâu. Ở hai đợt dải hẹp tháng 11/2018 và tháng 7/2023 nêu trên, giá cũng đóng cửa trên dải trên, nhưng chỉ 7 và 11 ngày sau đã thủng dải dưới.

Nghiên cứu cũng cho kết quả tương tự. Gerritsen và cộng sự (Finance Research Letters, 2020) kiểm quy tắc “mua khi giá dưới dải dưới, bán khi giá trên dải trên” trên giá bitcoin ngày từ 2/2011 đến 1/2019. Họ so bằng tỷ số Sharpe (lợi nhuận vượt lãi suất phi rủi ro trên mỗi đơn vị biến động).

• Mua rồi giữ có tỷ số Sharpe ngày 0,056.
• Quy tắc dải Bollinger cho −0,060, 0,002 và 0,021 ở ba cách áp dụng. Cả ba đều thấp hơn mua rồi giữ, khoảng cách có ý nghĩa thống kê.

Kết quả kiểm thử trên dữ liệu cũ (backtest) không phải kết quả của người giao dịch thật. Tổng quan về hiệu quả của phân tích kỹ thuật có ở bài phân tích kỹ thuật là gì.

Bollinger dùng dải để định nghĩa “cao, thấp” rồi so với một chỉ báo khác. Ông lưu ý hai chỉ báo cùng loại không tốt hơn một: một chỉ báo đà (đo tốc độ tăng giảm của giá) có thể bổ sung cho một chỉ báo khối lượng, nhưng hai chỉ báo đà thì không. RSI (chỉ số sức mạnh tương đối) là một chỉ báo đà, giải thích ở bài chỉ báo RSI.

Vì sao 2 độ lệch chuẩn không chứa 95% giá?

Vì giá tài sản không theo phân phối chuẩn, và 20 phiên là mẫu quá nhỏ để suy ra xác suất. Đây là quy tắc số 14 của chính Bollinger.

Phân phối chuẩn (đường cong hình chuông trong sách thống kê) có khoảng 95% giá trị nằm trong 2 độ lệch chuẩn quanh trung bình. Một số bài viết lấy con số đó để nói “95% thời gian giá nằm trong dải”. Bollinger viết ngược lại: đừng đặt giả định thống kê nào vào dải, và trên thực tế ông thường thấy khoảng 90% dữ liệu nằm trong dải mặc định.

Với bitcoin, tỷ lệ còn thấp hơn. VietnamBit tính trên 3.578 ngày từ 20/01/2017 đến 06/11/2026:

• 87,2% số ngày giá đóng cửa nằm trong dải 20, 2. 458 ngày nằm ngoài, gồm 287 ngày trên dải trên và 171 ngày dưới dải dưới.
• 47 ngày giá đóng cửa cách đường giữa hơn 3 độ lệch chuẩn, tức khoảng 1,3%. Phân phối chuẩn gợi ý chỉ khoảng 0,27%.

Lợi nhuận ngày của bitcoin cũng có “đuôi dày” (biến động cực lớn xảy ra thường hơn đường cong hình chuông gợi ý). Trong 3.596 ngày đến 06/11/2026, độ lệch chuẩn của lợi nhuận ngày khoảng 3,53%. Có 62 ngày (1,72%) lợi nhuận lệch khỏi mức trung bình hơn 3 lần độ lệch chuẩn đó, gấp hơn 6 lần mức 0,27% của phân phối chuẩn. Ngày 12/03/2020, bitcoin giảm khoảng 37,5% trong một ngày.

Cài đặt dải Bollinger: đổi 20 và 2 thì sao?

20 phiên và 2 độ lệch chuẩn chỉ là mặc định; Bollinger viết tham số phù hợp có thể khác tùy thị trường và mục đích. Đổi tham số là đổi số lần giá “ra khỏi dải”, nên kết luận đổi theo.

Bollinger gợi ý: kéo dài đường trung bình thì tăng số lần độ lệch chuẩn, rút ngắn thì giảm, để tỷ lệ giá nằm trong dải gần như giữ nguyên. Từ 2 ở 20 phiên lên 2,1 ở 50 phiên, xuống 1,9 ở 10 phiên. Trên giá bitcoin, gợi ý này khớp khá sát:

Tham số	Giá đóng cửa nằm trong dải	BandWidth trung vị
10 phiên, 1,9 độ lệch chuẩn	87,7%	11,5%
20 phiên, 2 độ lệch chuẩn (mặc định)	87,3%	17,7%
50 phiên, 2,1 độ lệch chuẩn	86,2%	34,0%
20 phiên, 1,5 độ lệch chuẩn	69,7%	13,3%
20 phiên, 2,5 độ lệch chuẩn	96,1%	22,2%

Bitcoin khung ngày, 3.538 ngày từ 01/03/2017 đến 06/11/2026 (cùng mốc bắt đầu để so được 50 phiên). VietnamBit tự tính từ giá Coin Metrics.

Với dải 1,5, khoảng 3 ngày thì có 1 ngày giá “ra khỏi dải”. Với dải 2,5, chỉ khoảng 1 ngày trong 26 ngày. Ảnh chụp dải Bollinger không ghi tham số thì không đọc được.

Vì sao hai ứng dụng vẽ dải khác nhau dù cùng ghi 20, 2:

• Cách chia độ lệch chuẩn. Chia cho n như Bollinger (độ lệch chuẩn tổng thể), hay cho n − 1 (độ lệch chuẩn mẫu). Với ví dụ ở trên, chia cho 19 cho độ lệch chuẩn 186,48 USD thay vì 181,76 USD, mỗi dải xa thêm khoảng 9 USD.
• Giờ đóng nến. Nến ngày theo UTC đóng lúc 7 giờ sáng giờ Việt Nam. Cách chia khung giờ có ở bài biểu đồ nến là gì.
• Nguồn giá. Giá trên biểu đồ là giá của một nơi cụ thể, như bài TradingView là gì giải thích. Giá chỉ số tổng hợp và giá của từng sàn không giống hệt nhau.
• Đường trung bình. Một số công cụ cho chọn EMA (trung bình động hàm mũ, coi nặng giá gần đây hơn) thay SMA, nên đường giữa và hai dải lệch đi.

Dải Bollinger khác các loại dải khác thế nào?

Khác ở cách đặt độ rộng: dải Bollinger dùng độ lệch chuẩn, các loại khác dùng tỷ lệ cố định, đỉnh đáy gần nhất hoặc ATR. Bollinger tự liệt kê các loại phổ biến trên trang của ông.

Loại dải	Độ rộng dựa trên	Tự điều chỉnh theo biến động?
Dải phần trăm	Tỷ lệ cố định, ví dụ ±7% quanh đường trung bình	Không
Dải Donchian	Giá cao nhất, thấp nhất của n phiên trước	Có, theo đỉnh đáy
Dải Keltner	ATR (biên độ dao động thật trung bình)	Có
Dải Bollinger	Độ lệch chuẩn của giá đóng cửa	Có

Trong cùng một giai đoạn, các dải này có thể cho kết quả rất khác nhau, vì mỗi loại đo “biến động” theo một cách.

Dùng dải Bollinger khi giao dịch ở Việt Nam cần lưu ý gì?

Dải chỉ là phép tính trên giá. Cần để ý giá lấy từ đâu, mỗi lần bán tốn bao nhiêu và ai gửi ảnh dải cho bạn.

Biểu đồ trên ứng dụng sàn trong nước: chưa công bố. Trong các doanh nghiệp đang xin cấp phép, VietnamBit chưa thấy doanh nghiệp nào công bố ứng dụng giao dịch (dò đến 07/11/2026 trên hồ sơ từng sàn của VietnamBit), nên chưa biết biểu đồ của họ có dải Bollinger hay không. Tính đến 07/11/2026, chưa sàn nào được cấp phép. Tiến độ từng hồ sơ ở trang lịch cấp phép.

Thanh khoản mỏng làm dải méo. Dải chỉ dùng giá đóng cửa. Ở cặp giao dịch ít lệnh, như cặp đồng Việt Nam của một sàn mới mở, một lệnh lớn sát giờ đóng nến có thể đẩy giá đóng cửa ra ngoài dải và làm dải nở ra. Chính Bollinger đặt điều kiện mỗi cây nến phải có đủ giao dịch. Thanh khoản (mức dễ mua bán mà không đẩy giá) càng thấp thì dải càng phản ánh vài lệnh đơn lẻ.

Thuế 0,1% tính trên mỗi lần bán, lãi hay lỗ. Thuế thu nhập cá nhân với chuyển nhượng tài sản mã hóa bằng giá chuyển nhượng nhân 0,1% (Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2). Lướt theo mỗi lần giá ra khỏi dải nghĩa là bán nhiều lần.

Ảnh “giá chạm dải dưới” kèm lời mời vào nhóm VIP là kịch bản quen thuộc. Ảnh thường chỉ có điểm đầu, điểm cuối, không ghi khung thời gian, tham số hay nơi lấy giá. Kịch bản từ khóa học tới nhóm kèo và các dấu hiệu nhận ra có ở bài khóa học crypto, nhóm kèo VIP.

Tên tuổi của người tạo chỉ báo cũng bị mạo danh. Trang bollingerbands.com cảnh báo John Bollinger không bao giờ đề nghị ai chuyển tiền vào nền tảng đầu tư cổ phiếu hay tài sản mã hóa nào, và nếu bạn được liên hệ trên mạng như vậy thì đó là lừa đảo.

Chỉ tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép mới được quảng cáo, tiếp thị liên quan đến tài sản mã hóa (Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 4 khoản 4). Cá nhân vi phạm có thể bị phạt 90–100 triệu đồng (Nghị định 284/2026/NĐ-CP Điều 7 khoản 4 điểm b, Điều 4 khoản 2). Nhóm đăng ảnh chỉ báo để rủ người khác vào lệnh có bị coi là quảng cáo hay không do cơ quan có thẩm quyền xác định.