Fibonacci thoái lui là gì, vẽ và đọc thế nào?

Fibonacci thoái lui là bộ đường ngang chia một đợt tăng hoặc giảm giá theo các tỷ lệ 23,6%, 38,2%, 50%, 61,8% và 78,6%, để đánh dấu chỗ giá có thể dừng lại khi điều chỉnh. Muốn vẽ, bạn chọn một đáy và một đỉnh của đợt giá, công cụ biểu đồ tự tính các mức ở giữa.

Đây là một công cụ của phân tích kỹ thuật (dự báo giá chỉ từ dữ liệu giao dịch đã qua). Các mức Fibonacci là một cách vẽ vùng hỗ trợ, kháng cự (vùng giá hay dừng giảm hoặc dừng tăng) theo tỷ lệ, không phải quy luật của giá.

Fibonacci thoái lui là gì?

Fibonacci thoái lui (Fibonacci retracement) đo một đợt điều chỉnh đã lấy lại bao nhiêu phần trăm của đợt giá trước đó. “Thoái lui” là phần giá quay ngược lại sau một đợt tăng hoặc giảm.

Ví dụ, giá tăng từ 100 lên 200 rồi giảm về 150. Đợt giảm lấy lại 50 trong 100 đồng đã tăng, tức thoái lui 50%. Công cụ Fibonacci vẽ sẵn các đường ở 23,6%, 38,2%, 50%, 61,8% và 78,6% của đợt 100 đồng đó.

ChartSchool của StockCharts (công cụ biểu đồ và trang giáo dục phân tích kỹ thuật) mô tả các mức này là “vùng cảnh báo” cho khả năng đảo chiều, “không phải điểm đảo chiều chắc chắn”. Người dùng thường chờ thêm tín hiệu khác như mô hình nến hay khối lượng trước khi đọc một mức là có ý nghĩa.

Các mức 23,6%, 38,2%, 61,8% từ đâu ra?

Ba mức này là tỷ số giữa các số trong dãy Fibonacci; mức 50% thì không. Dãy Fibonacci là dãy 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144…, mỗi số bằng tổng hai số đứng trước.

Theo MacTutor, trang lịch sử toán học của Đại học St Andrews, dãy số này xuất hiện trong bài toán nuôi thỏ ở cuốn Liber abaci (1202) của Leonardo xứ Pisa, thường gọi là Fibonacci. Càng đi xa trong dãy, tỷ số giữa các số càng tiến gần tới các giá trị cố định:

Mức	Cách ra	Ví dụ từ dãy	Có phải tỷ lệ Fibonacci?
61,8%	Chia một số cho số liền sau	34 / 55 ≈ 0,618	Có
38,2%	Chia một số cho số cách hai vị trí	34 / 89 ≈ 0,382	Có
23,6%	Chia một số cho số cách ba vị trí	34 / 144 ≈ 0,236	Có
50%	Một nửa đợt giá	Không có	Không, theo ChartSchool là từ lý thuyết Dow
78,6%	Căn bậc hai của 0,618	√0,618 ≈ 0,786	Suy ra từ 0,618

Số liền sau chia số liền trước thì ngược lại: 55 / 34 ≈ 1,618, gọi là tỷ lệ vàng. 0,618 ≈ 1 / 1,618, 0,382 ≈ 0,618 × 0,618, 0,236 ≈ 0,618 × 0,618 × 0,618.

ChartSchool ghi mức 50% “không dựa trên một số Fibonacci” mà từ nhận định của lý thuyết Dow (các nguyên lý về xu hướng giá mang tên Charles Dow) rằng chỉ số giá thường thoái lui một nửa đợt trước. Mức 78,6% cũng không có trong dãy, chỉ là căn bậc hai của 0,618. Một số bài hướng dẫn chia nhầm cặp số (như lấy 21 chia 8 để ra 0,382), nên tự kiểm bằng bảng trên.

Công thức tính mức Fibonacci thoái lui

Mức thoái lui = điểm cuối đợt giá trừ (độ dài đợt giá × tỷ lệ), theo chiều ngược với đợt giá. A là điểm bắt đầu, B là điểm kết thúc của đợt giá.

• Đợt tăng (A là đáy, B là đỉnh): mức = B − (B − A) × tỷ lệ. Các mức nằm dưới đỉnh B.
• Đợt giảm (A là đỉnh, B là đáy): mức = B + (A − B) × tỷ lệ. Các mức nằm trên đáy B.

Mức 0% luôn là điểm B, mức 100% là điểm A. Giá đi quá 100% nghĩa là đã xóa hết đợt giá trước, lúc này bộ mức Fibonacci đó không còn dùng được nữa.

Pullback, tức nhịp lùi trong một xu hướng, được phân tích ở breakout, pullback, sideway.

Cách vẽ Fibonacci thoái lui từng bước

Chọn một đợt giá đã kết thúc, kéo công cụ từ điểm đầu tới điểm cuối, rồi ghi lại mình đã chọn gì. Các bước chung cho mọi công cụ biểu đồ:

1. Chọn khung thời gian. Khung ngày cho đợt giá kéo dài nhiều tuần; khung giờ cho đợt giá trong vài ngày. Cách chia khung có ở bài biểu đồ nến là gì.
2. Xác định chiều của đợt giá. Đợt tăng thì A là đáy thấp nhất trước khi tăng, B là đỉnh cao nhất. Đợt giảm thì ngược lại.
3. Chọn loại giá cho A và B. Hoặc dùng bấc nến (giá cao nhất, thấp nhất trong phiên), hoặc thân nến (giá đóng cửa). Hai cách cho ra hai bộ mức khác nhau, nên giữ một cách cho mọi lần vẽ.
4. Kéo công cụ từ A tới B. Trên TradingView, công cụ có tên Fib Retracement nối hai điểm cực trị bạn chọn, tức đáy và đỉnh của đợt giá.
5. Đọc nhãn, đừng đoán. Tùy công cụ, nhãn 0% có thể nằm ở A hoặc ở B. TradingView có tùy chọn Reverse để lật ngược bộ mức, nên xem nhãn trên từng đường.
6. Ghi lại thông số. Ngày của A và B, loại giá, khung thời gian, thang giá tuyến tính hay logarit (khoảng cách đều theo phần trăm thay đổi, không theo số đô la). Thiếu một thông số thì người khác không vẽ lại được đúng bộ mức của bạn.

Theo trang trợ giúp của TradingView, công cụ này có tùy chọn tính mức “theo thang logarit” khi biểu đồ đang bật thang log. Với đợt giá dài, tùy chọn này đổi các mức rất nhiều, như ví dụ ở mục sau. Công cụ biểu đồ phổ biến nhất được giới thiệu ở bài TradingView là gì.

Ví dụ tính tay: đợt tăng của bitcoin 2022–2024

Lấy đợt tăng từ giá đóng cửa 15.758 USD ngày 09/11/2022 lên 73.082 USD ngày 13/03/2024, các mức thoái lui tính như sau. Giá đóng cửa ngày lấy từ Coin Metrics, chỉ số PriceUSD, là giá cuối ngày theo giờ UTC (giờ quốc tế, tức 7 giờ sáng hôm sau giờ Việt Nam), làm tròn tới đô la.

Độ dài đợt giá: 73.082 − 15.758 = 57.324 USD.

Mức	Phép tính	Giá (USD)
0% (điểm B)		73.082
23,6%	73.082 − 57.324 × 0,236 = 73.082 − 13.528	59.554
38,2%	73.082 − 57.324 × 0,382 = 73.082 − 21.898	51.184
50%	73.082 − 57.324 × 0,5 = 73.082 − 28.662	44.420
61,8%	73.082 − 57.324 × 0,618 = 73.082 − 35.426	37.656
78,6%	73.082 − 57.324 × 0,786 = 73.082 − 45.057	28.025
100% (điểm A)		15.758

Nguồn giá: Coin Metrics Community API, tải 07/11/2026. Các mức là số VietnamBit tự tính trên dữ liệu đã qua để minh họa cách vẽ.

Sau đỉnh 13/03/2024, giá có hai đáy điều chỉnh rõ. Tính mức thoái lui của từng đáy bằng (B − đáy) / (B − A):

• 01/05/2024, giá 58.142 USD. (73.082 − 58.142) / 57.324 = 14.940 / 57.324 ≈ 0,261, tức thoái lui 26,1%. Giá đã xuống dưới mức 23,6% nhưng chưa tới 38,2%.
• 06/09/2024, giá 53.839 USD. (73.082 − 53.839) / 57.324 = 19.243 / 57.324 ≈ 0,336, tức thoái lui 33,6%. Đáy này cao hơn mức 38,2% khoảng 2.655 USD.

Cả hai đáy đều nằm giữa hai mức, không trùng mức nào. Giá đóng cửa vượt lại đỉnh B lần đầu vào ngày 06/11/2024. Người nhìn biểu đồ sau sự kiện có thể nói “giá giữ được trên 38,2%”, nhưng lúc đang diễn ra, không ai biết trước đáy sẽ dừng ở đâu giữa 23,6% và 38,2%.

Vẽ Fibonacci thoái lui khi giá giảm

Khi giá đang giảm, A là đỉnh, B là đáy, và các mức đo phần giá hồi lên. Công thức: mức = B + (A − B) × tỷ lệ.

Ví dụ đợt giảm của bitcoin từ 67.542 USD (08/11/2021) xuống 15.758 USD (09/11/2022). Độ dài đợt giá: 67.542 − 15.758 = 51.784 USD.

Mức	Phép tính	Giá (USD)
23,6%	15.758 + 51.784 × 0,236 = 15.758 + 12.221	27.979
38,2%	15.758 + 51.784 × 0,382 = 15.758 + 19.781	35.539
50%	15.758 + 51.784 × 0,5 = 15.758 + 25.892	41.650
61,8%	15.758 + 51.784 × 0,618 = 15.758 + 32.003	47.761

Nguồn giá: Coin Metrics. Các mức VietnamBit tự tính.

Đỉnh hồi cao nhất tính tới hết tháng 9/2023 là 31.435 USD ngày 13/07/2023: (31.435 − 15.758) / 51.784 = 15.677 / 51.784 ≈ 0,303, tức hồi 30,3%. Giá dừng ở giữa 23,6% và 38,2%, rồi giảm khoảng 20% tới tháng 9/2023. Sau đó giá vượt cả điểm A (đóng cửa trên 67.542 USD lần đầu ngày 04/03/2024).

Vì sao mỗi người vẽ ra mức khác nhau?

Vì các mức phụ thuộc hoàn toàn vào hai điểm A, B, loại giá và thang giá mà người vẽ chọn. Cùng một biểu đồ, hai người có thể ra hai bộ mức cách nhau hàng nghìn đô la.

Chọn điểm A khác. Ở ví dụ trên, A là đáy năm 2022. Người khác nhìn biểu đồ ngắn hơn có thể lấy A là đáy 25.135 USD ngày 11/09/2023. Khi đó độ dài đợt giá là 73.082 − 25.135 = 47.947 USD, và:

• Mức 38,2% = 73.082 − 47.947 × 0,382 = 73.082 − 18.316 = 54.766 USD.
• Đáy 06/09/2024 (53.839 USD) thoái lui (73.082 − 53.839) / 47.947 = 19.243 / 47.947 ≈ 0,401, tức 40,1%.

Cùng một đáy, với A năm 2022 là “33,6%, giữa hai mức”, với A năm 2023 là “40,1%, sát mức 38,2%”. Người muốn tìm một mức trúng có thể thử nhiều điểm A cho tới khi trúng.

Bấc nến hay thân nến. Nếu điểm B dời lên thêm Δ đô la (ví dụ dùng giá cao nhất của bấc thay cho giá đóng cửa), mỗi mức dịch lên Δ × (1 − tỷ lệ). Ví dụ giả định, bấc ngày đỉnh cao hơn giá đóng cửa 1.000 USD: mức 23,6% dịch lên 764 USD, mức 38,2% dịch 618 USD, mức 61,8% dịch 382 USD. Dời điểm A thì mức dịch Δ × tỷ lệ.

Thang tuyến tính hay logarit. Trên thang logarit, mức được tính bằng B × (A / B)^tỷ lệ. Với cùng A = 15.758, B = 73.082:

Mức	Thang tuyến tính (USD)	Thang logarit (USD)
23,6%	59.554	50.882
38,2%	51.184	40.671
50%	44.420	33.936
61,8%	37.656	28.316

VietnamBit tự tính. Mức 50% trên thang logarit bằng trung bình nhân của A và B: √(15.758 × 73.082) ≈ 33.936.

Trên thang logarit, đáy 06/09/2024 chỉ thoái lui khoảng 19,9%, chưa chạm cả mức 23,6%. Đợt giá càng dài (giá tăng nhiều lần), hai thang càng lệch nhau.

Nguồn giá và giờ đóng nến. Giá trên biểu đồ là giá của một nơi cụ thể. Nến ngày đóng theo giờ UTC hay giờ khác cho giá đóng cửa khác, nên điểm A, B cũng khác.

Khi giá xuyên qua mọi mức Fibonacci

Không mức nào đảm bảo giá dừng lại; đợt giảm 2021–2022 của bitcoin đi qua cả năm mức và xóa hết đợt tăng trước. Đây là trường hợp người dùng Fibonacci hay quên.

Lấy đợt tăng từ 29.767 USD (20/07/2021) lên 67.542 USD (08/11/2021), độ dài 37.775 USD. Mức 61,8% là 67.542 − 37.775 × 0,618 = 67.542 − 23.345 = 44.197 USD. Mức 78,6% là 67.542 − 29.691 = 37.851 USD.

Giá đi qua lần lượt các mức rồi đóng cửa dưới điểm A ngày 11/05/2022 (28.797 USD), tức thoái lui hơn 100%. Đến 09/11/2022, giá còn 15.758 USD: (67.542 − 15.758) / 37.775 ≈ 1,37, tức thoái lui khoảng 137% đợt tăng trước. Nguồn giá: Coin Metrics, VietnamBit tự tính.

Người đặt lệnh mua ở mỗi mức với niềm tin “61,8% là mức mạnh” sẽ mua liên tiếp trong một đợt giảm hơn 75%. Cách đặt lệnh dừng lỗ để giới hạn khoản lỗ có ở bài stop loss, take profit là gì.

Mức 0,618 có phải mức mạnh nhất?

Các nghiên cứu bài này dẫn không cho thấy giá hay dừng ở 61,8% hơn các mức khác. Mức này được nhắc nhiều vì gắn với tỷ lệ vàng 1,618, con số nổi tiếng trong toán học.

ChartSchool ghi 61,8% và 38,2% là hai mức Fibonacci thoái lui phổ biến nhất. Phổ biến là nói về số người dùng, không phải về độ chính xác. Một số người còn gọi vùng 50% đến 61,8% là “vùng vàng”, nhưng đó vẫn là quy ước đặt tên.

Trong 24 đợt điều chỉnh của bitcoin mà VietnamBit đếm ở mục sau, chỉ 1 đợt dừng cách mức 61,8% không quá 2 điểm phần trăm (62,1%). Có 7 đợt dừng sâu hơn 61,8%, 2 đợt dừng nông hơn 23,6%, 15 đợt còn lại nằm giữa hai mức này.

Nghiên cứu nói gì về Fibonacci thoái lui?

Bằng chứng còn ít: một nghiên cứu trên cổ phiếu không thấy vùng Fibonacci khác vùng không Fibonacci có ý nghĩa thống kê. Một nghiên cứu khác gợi ý một mức giá có tác dụng khi nhiều người cùng đặt lệnh ở đó.

• Cổ phiếu ở ba thị trường (Tsinaslanidis, Guijarro, Voukelatos, Expert Systems with Applications, 2022). Nhóm tác giả viết thuật toán tự tìm mức Fibonacci để bớt phần chủ quan khi vẽ tay, rồi dựng vùng quanh mỗi mức. Họ thấy vùng càng rộng thì càng hay bắt được lần giá bật lại, nhưng hành vi giá ở vùng Fibonacci và vùng không Fibonacci “không khác nhau có ý nghĩa thống kê”.
• Lệnh đặt ở số tròn (Osler, Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, 2001). Xem sổ lệnh ngoại hối của một ngân hàng lớn, tác giả thấy lệnh chốt lời và lệnh dừng lỗ dồn rất mạnh ở các số tròn, vốn hay được dùng làm hỗ trợ, kháng cự. Lệnh chốt lời làm giá dễ đảo chiều, lệnh dừng lỗ làm giá đi nhanh hơn khi xuyên qua mức. Tác giả cho rằng có thể có yếu tố “tự ứng nghiệm”: một số người dồn lệnh ở số tròn thì người khác cũng có lý do làm theo. Nghiên cứu này xét số tròn, không xét mức Fibonacci.

VietnamBit thử một phép đếm đơn giản trên giá đóng cửa ngày của bitcoin từ 01/01/2017 đến 06/11/2026 (Coin Metrics). Đánh dấu đỉnh, đáy mỗi khi giá đảo chiều từ 20% trở lên, được 57 điểm đảo chiều và 24 đợt điều chỉnh sâu dưới 100% đợt trước.

Ngưỡng đảo chiều	Số đợt điều chỉnh	Dừng gần mức Fibonacci	Dừng gần điểm giữa các mức
15%	42	13	13
20%	24	7	9
25%	17	2	5

“Gần” là cách không quá 2 điểm phần trăm. Mức Fibonacci: 23,6; 38,2; 50; 61,8; 78,6%. Điểm giữa: 30,9; 44,1; 55,9; 70,2; 89,3%. VietnamBit tự tính, mẫu nhỏ, chỉ một tài sản, chỉ giá đóng cửa: đây là phép đếm minh họa, không phải nghiên cứu.

Ở cả ba ngưỡng, số đợt dừng gần mức Fibonacci không nhiều hơn số đợt dừng gần các mức chọn tùy ý. Tổng quan rộng hơn về hiệu quả của phân tích kỹ thuật, kể cả dữ liệu về tỷ lệ người giao dịch thua lỗ, có ở bài phân tích kỹ thuật là gì.

Fibonacci mở rộng là gì?

Fibonacci mở rộng (Fibonacci extension) là các mức vượt quá 100% của đợt giá, dùng để ước đợt giá kế tiếp có thể đi xa tới đâu. Các tỷ lệ hay dùng là 127,2% (căn bậc hai của 1,618), 161,8% và 261,8%.

Cách vẽ phổ biến cần ba điểm: A (bắt đầu đợt giá), B (kết thúc đợt giá), C (đáy điều chỉnh sau B). Mức mở rộng = C + (B − A) × tỷ lệ với đợt tăng.

Mức mở rộng nhạy hơn mức thoái lui vì phụ thuộc thêm điểm C. Ở ví dụ bitcoin 2024, chọn C là đáy 01/05 hay 06/09 làm mọi mức mở rộng lệch nhau 58.142 − 53.839 = 4.303 USD. Mức mở rộng cũng là phép tính trên giá đã qua, không phải mục tiêu giá.

Fibonacci cũng được dùng khi đếm sóng, xem bài sóng Elliott.

Dùng Fibonacci thoái lui ở Việt Nam cần lưu ý gì?

Vẽ Fibonacci chỉ là phép tính trên dữ liệu giá; điều cần lưu ý là dữ liệu đó từ đâu, mỗi lần bán tốn bao nhiêu và ai gửi ảnh cho bạn.

Biểu đồ trên ứng dụng sàn trong nước: chưa công bố. Các doanh nghiệp có hồ sơ xin cấp phép chưa công bố ứng dụng giao dịch, nên chưa biết biểu đồ của họ có công cụ Fibonacci hay không. Tính đến 07/11/2026, chưa sàn nào được cấp phép. Tiến độ từng hồ sơ ở trang lịch cấp phép.

Thanh khoản mỏng làm điểm A, B méo. Ở cặp giao dịch ít lệnh, như cặp đồng Việt Nam của một sàn mới mở, một lệnh lớn có thể tạo bấc nến dài bất thường. Bấc đó thành điểm A hoặc B thì cả bộ mức dịch theo. Thanh khoản (mức dễ mua bán mà không đẩy giá) càng thấp, các mức càng phản ánh vài lệnh đơn lẻ.

Thuế 0,1% tính trên mỗi lần bán, lãi hay lỗ. Thuế thu nhập cá nhân với chuyển nhượng tài sản mã hóa bằng giá chuyển nhượng nhân 0,1% (Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2). Mua bán theo từng lần giá chạm mức thì số lần bán tăng nhanh.

Ví dụ minh họa, giả định mỗi tuần một vòng mua rồi bán, mỗi lần bán 50 triệu đồng:

• Thuế một năm: 52 lần × 50.000.000 × 0,1% = 2.600.000 đồng, kể cả khi mọi vòng đều lỗ.
• Mỗi vòng chỉ hòa vốn khi giá đi được hơn 0,1% thuế cộng phí giao dịch cả hai chiều và trượt giá (chênh giữa giá định khớp và giá khớp thật).
• Phí cộng dồn khi lướt sóng được tính ở bài quản lý vốn trong crypto, cách tính thuế chi tiết ở trang thuế tài sản mã hóa 0,1%.

Ảnh Fibonacci vẽ sẵn kèm lời mời vào nhóm VIP là kịch bản quen thuộc. Ảnh thường được vẽ sau khi giá đã bật lên ở một mức, không ghi ngày của điểm A, B hay thang giá. Như mục trên cho thấy, đổi điểm A là đổi được mức “trúng”. Kịch bản từ khóa học tới nhóm kèo và dấu hiệu nhận ra có ở bài khóa học crypto, nhóm kèo VIP.

Chỉ tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép mới được quảng cáo, tiếp thị liên quan đến tài sản mã hóa (Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 4 khoản 4). Cá nhân vi phạm có thể bị phạt 90–100 triệu đồng (Nghị định 284/2026/NĐ-CP Điều 7 khoản 4 điểm b, Điều 4 khoản 2). Nhóm đăng ảnh chỉ báo để rủ người khác vào lệnh có bị coi là quảng cáo hay không do cơ quan có thẩm quyền xác định.