Sóng Elliott là gì, vì sao mỗi người đếm sóng một kiểu?

Sóng Elliott là lý thuyết cho rằng giá đi theo chu kỳ 8 sóng: 5 sóng theo xu hướng, đánh số 1 đến 5, rồi 3 sóng điều chỉnh, đánh chữ A, B, C. Chu kỳ này lặp lại ở mọi khung thời gian, từ biểu đồ 5 phút tới biểu đồ nhiều năm.

Lý thuyết chỉ có ba quy tắc cứng, còn lại là hướng dẫn tùy người đếm. Vì vậy cùng một biểu đồ bitcoin 2020–2021 có thể đếm ra nhiều bản cùng hợp lệ nhưng kết luận ngược nhau, như phần tính tay bên dưới cho thấy.

Sóng Elliott là một công cụ của phân tích kỹ thuật (dự báo giá chỉ từ dữ liệu giao dịch đã qua). Bài này giải thích lý thuyết bằng dữ liệu quá khứ, không đưa bản đếm sóng hiện tại.

Sóng Elliott là gì?

Sóng Elliott (Elliott Wave) là cách gán nhãn biến động giá thành các sóng có hình dạng cố định, do Ralph Nelson Elliott đặt ra thập niên 1930. Elliott trình bày lý thuyết về sóng của thị trường cổ phiếu Mỹ trong cuốn The Wave Principle (New York, 1938).

Theo bài nghiên cứu của Batchelor và Ramyar (2006), Elliott viết thêm năm 1940 rằng tỷ lệ giữa các sóng hay khớp tỷ lệ Fibonacci (tỷ lệ rút từ dãy 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13…, mỗi số bằng tổng hai số trước, như 0,618 hay 1,618). Năm 1946, ông cho rằng mẫu hình này đến từ một nguyên lý toán học chung trong cuốn Nature’s Law. Từ thập niên 1970, A. J. Frost và Robert Prechter viết lại và phổ biến lý thuyết.

Hướng dẫn ChartSchool của StockCharts (một trang biểu đồ, không phải sàn) tóm ý tưởng gốc: tâm lý đám đông tạo ra các mẫu hình giá lặp lại. Hai điểm cần nhớ:

• Tính fractal (mẫu nhỏ giống mẫu lớn): mỗi sóng lớn chia thành các sóng nhỏ cùng dạng, và cứ thế chia tiếp.
• Không phải cách giao dịch: ChartSchool ghi sóng Elliott “không phải kỹ thuật giao dịch”, không có quy tắc vào hay thoát lệnh cụ thể, và nhiều người tránh dùng vì cách áp dụng có vẻ chủ quan.

Sóng Elliott có bao nhiêu sóng?

Một chu kỳ đủ có 8 sóng: 5 sóng đẩy theo xu hướng và 3 sóng điều chỉnh ngược xu hướng. Đếm cả sóng con thì con số đổi theo cấp bạn nhìn và theo dạng điều chỉnh.

Cấu trúc	Sóng chính	Sóng con	Tổng sóng con
Sóng đẩy (impulse)	1, 2, 3, 4, 5	5-3-5-3-5	21
Điều chỉnh zigzag	A, B, C	5-3-5	13
Điều chỉnh flat	A, B, C	3-3-5	11
Tam giác (triangle)	A, B, C, D, E	3-3-3-3-3	15

Cấu trúc sóng con theo ChartSchool. Cột tổng do VietnamBit cộng.

Sóng đẩy cộng zigzag cho 21 + 13 = 34 sóng con, cả 5, 3, 8, 13, 21, 34 đều là số Fibonacci. Đây là một lý do sóng Elliott hay được gắn với Fibonacci. Nhưng nếu điều chỉnh là flat thì tổng thành 21 + 11 = 32, không còn là số Fibonacci, nên “mọi thứ đều Fibonacci” chỉ đúng với một dạng.

Trong xu hướng giảm, chu kỳ đảo lại: 5 sóng đi xuống rồi 3 sóng hồi lên.

Mô hình 5 sóng đẩy: đặc điểm từng sóng

Sóng 1, 3, 5 đi theo xu hướng lớn, sóng 2 và 4 điều chỉnh ngược lại. Mô tả “tính cách” từng sóng dưới đây là hướng dẫn của ChartSchool, không phải quy tắc.

Sóng	Hướng	Đặc điểm thường gặp theo ChartSchool
1	Theo xu hướng	Khoảng một nửa là một phần của quá trình tạo đáy, bị sóng 2 lấy lại nhiều
2	Ngược xu hướng	Lấy lại phần lớn sóng 1, thường kết thúc khi khối lượng và biến động thấp
3	Theo xu hướng	Mạnh, thường dài nhất, khối lượng lớn nhất, hay kéo dài
4	Ngược xu hướng	Hay đi ngang, khác dạng sóng 2
5	Theo xu hướng	Yếu hơn sóng 3, tâm lý rất lạc quan dù ít mã cùng tăng (với chỉ số cổ phiếu)

Sóng kéo dài (extension) là khi một trong ba sóng 1, 3, 5 tự chia thành các sóng con lớn gần bằng các sóng chính. ChartSchool ghi lúc đó người đếm dễ thấy 9 sóng thay vì 5 và không rõ sóng nào đang kéo dài.

Mô hình 3 sóng điều chỉnh: zigzag, flat, tam giác

Sóng điều chỉnh đa dạng hơn sóng đẩy, nên phần lớn tranh cãi khi đếm sóng nằm ở đây. ChartSchool chia bốn nhóm:

• Zigzag (5-3-5): điều chỉnh dốc, hay gặp ở vị trí sóng 2.
• Flat (3-3-5): đi ngang. Biến thể expanded flat có sóng B vượt điểm bắt đầu sóng A, sóng C vượt điểm cuối sóng A, và ChartSchool ghi dạng này còn phổ biến hơn flat thường.
• Tam giác (3-3-3-3-3, nhãn A đến E): giá dao động hẹp dần hoặc rộng dần, chỉ xuất hiện ngay trước sóng cuối của mẫu hình (như sóng 4 hay sóng B) hoặc ở cuối một mẫu kết hợp.
• Kết hợp (nhãn W-X-Y, W-X-Y-X-Z): hai hoặc ba dạng trên nối nhau bằng sóng X.

Sóng B vượt đỉnh cũ của expanded flat là chi tiết quan trọng: một đỉnh mới chưa chắc là xu hướng mới, người đếm có thể gọi đó là sóng B. Phần ví dụ bitcoin cho thấy chính chi tiết này tạo ra hai bản đếm khác nhau.

Ba quy tắc cứng và phần tùy người đếm

Sóng đẩy chỉ có ba quy tắc không được phá; mọi điều khác là hướng dẫn, ChartSchool nói rõ có thể sai. Phá một trong ba quy tắc thì đoạn đó không phải sóng đẩy và phải gán nhãn lại.

Nội dung	Loại	Khi giá đi trái
Sóng 2 không thoái lui quá 100% sóng 1	Quy tắc cứng	Đổi nhãn
Sóng 3 không bao giờ ngắn nhất trong 1, 3, 5	Quy tắc cứng	Đổi nhãn
Sóng 4 không chồng lên vùng giá sóng 1	Quy tắc cứng (trừ sóng chéo)	Đổi nhãn
Sóng 2 và sóng 4 khác dạng nhau (alternation)	Hướng dẫn	Vẫn giữ nhãn
Hai sóng đẩy không kéo dài thường dài gần bằng nhau	Hướng dẫn	Vẫn giữ nhãn
Sóng điều chỉnh dừng quanh vùng sóng 4 cấp nhỏ hơn	Hướng dẫn	Vẫn giữ nhãn

Quy tắc thứ ba có ngoại lệ: sóng chéo (diagonal, sóng đẩy có dạng nêm). Theo ChartSchool, ending diagonal ở vị trí sóng 5 hay sóng C cho phép sóng 2 và sóng 4 chồng nhau. Sóng 5 bị cụt (không vượt đỉnh sóng 3) cũng là một ngoại lệ hợp lệ.

Mỗi ngoại lệ thêm một cách gán nhãn cho cùng biểu đồ. Ba quy tắc chỉ loại được các bản đếm sai luật, không chọn được bản đúng trong số các bản còn lại.

Các cấp sóng (wave degree)

Mỗi sóng là một phần của sóng cấp lớn hơn và chứa các sóng cấp nhỏ hơn. ChartSchool ghi có chín cấp, lớn nhất là Grand Supercycle, nhưng phần lớn người vẽ chỉ dùng một đến ba cấp trên một biểu đồ.

Cách đánh dấu hay gặp: số La Mã hoa (I, II, III) cho cấp lớn, số thường (1, 2, 3) cho cấp giữa, số La Mã thường (i, ii, iii) cho cấp nhỏ. Hai người có thể đồng ý về hình dạng nhưng gán ở hai cấp khác nhau. Đỉnh người này gọi là sóng 5 cấp nhỏ thì người kia gọi là sóng 1 của sóng 3 cấp lớn, và hai kết luận ngược nhau.

Một số bài tiếng Việt ghi thời lượng cho từng cấp (ví dụ supercycle vài chục năm) nhưng không dẫn nguồn. ChartSchool không đưa thời lượng cho từng cấp.

Sóng Elliott và Fibonacci

Elliott cho rằng tỷ lệ giữa các sóng hay khớp tỷ lệ Fibonacci, nhưng một kiểm định trên chỉ số Dow Jones không thấy điều đó nhiều hơn mức ngẫu nhiên. Các tỷ lệ hay được nhắc là sóng 2 thoái lui 50% hoặc 61,8% sóng 1, sóng 4 thoái lui 38,2% sóng 3, sóng 3 dài bằng 1,618 lần sóng 1.

Các tỷ lệ này là thói quen của người dùng, không thuộc ba quy tắc cứng. Cách vẽ và tính từng mức có ở bài Fibonacci thoái lui (đường ngang chia một đợt giá theo tỷ lệ 23,6%, 38,2%, 61,8%).

Batchelor và Ramyar (Cass Business School, 2006) xét giá ngày của chỉ số Dow Jones trong 22.194 phiên từ 1915 đến 2003, đo tỷ lệ độ dài và thời gian giữa các đợt giá liên tiếp. Họ thấy vài tỷ lệ có ý nghĩa thống kê, nhưng “không nhiều hơn mức kỳ vọng do ngẫu nhiên” với số phép thử lớn như vậy.

Kết luận của họ: ý tưởng tỷ lệ Fibonacci và phân số tròn xuất hiện trong chỉ số Dow “có thể bác bỏ”. Bài này xét tỷ lệ giữa các đợt giá nói chung, không kiểm từng bản đếm sóng Elliott.

Thử đếm sóng bitcoin 2020–2022: một dữ liệu, nhiều cách gán nhãn

Gán nhãn theo các đỉnh đáy dễ thấy nhất thì phạm hai trong ba quy tắc cứng; dời điểm bắt đầu thì có ít nhất hai bản đếm hợp lệ, kết luận ngược nhau. Dữ liệu là giá đóng cửa ngày của bitcoin theo Coin Metrics (USD, làm tròn).

Điểm	Ngày	Giá đóng cửa
Đáy sau cú sập vì Covid	12/03/2020	4.959 USD
Đỉnh	17/08/2020	12.316 USD
Đáy	08/09/2020	10.109 USD
Đỉnh	08/01/2021	40.775 USD
Đáy	27/01/2021	30.359 USD
Đỉnh	13/04/2021	63.446 USD
Đáy	20/07/2021	29.767 USD
Đỉnh	08/11/2021	67.542 USD
Đáy	09/11/2022	15.758 USD

Nguồn: Coin Metrics, PriceUSD hằng ngày, tải 07/11/2026. Đỉnh đáy chọn theo giá đóng cửa; dùng giá cao nhất trong ngày (bấc nến) thì các con số khác.

Bản đếm A: lấy năm đỉnh đáy lớn nhất, phạm hai quy tắc

Gán sóng 1 từ 12/03/2020 tới 08/01/2021, sóng 2 tới 27/01/2021, sóng 3 tới 13/04/2021, sóng 4 tới 20/07/2021, sóng 5 tới 08/11/2021.

• Sóng 1 = 40.775 − 4.959 = 35.816 USD. Sóng 3 = 63.446 − 30.359 = 33.087 USD. Sóng 5 = 67.542 − 29.767 = 37.775 USD. Sóng 3 ngắn nhất: phạm quy tắc 2.
• Đáy sóng 4 (29.767) thấp hơn đỉnh sóng 1 (40.775): phạm quy tắc 3.
• Sóng 4 = 63.446 − 29.767 = 33.679 USD, bằng 33.679 / 33.087 = 101,8% sóng 3, tức thấp hơn cả điểm bắt đầu sóng 3. Bài nhập môn của ChartSchool còn ghi sóng 4 luôn thoái lui ít hơn 100% sóng 3, nên bản này sai thêm một điều kiện.
• Chỉ sóng 2 qua: 40.775 − 30.359 = 10.416 USD, bằng 29,1% sóng 1, chưa tới 100%.

Cách đếm “nhìn bằng mắt” này không hợp lệ, nên người đếm phải dời điểm hoặc đổi cấp sóng.

Bản đếm B: đỉnh 08/11/2021 là cuối sóng 5

Lấy đợt tăng nhỏ năm 2020 làm sóng 1 (12/03 tới 17/08/2020), sóng 2 tới 08/09/2020, sóng 3 tới 13/04/2021, sóng 4 tới 20/07/2021, sóng 5 tới 08/11/2021.

• Sóng 1 = 12.316 − 4.959 = 7.357 USD. Sóng 2 lấy lại 12.316 − 10.109 = 2.207 USD, bằng 30,0% sóng 1.
• Sóng 3 = 63.446 − 10.109 = 53.337 USD, không ngắn nhất. Sóng 5 = 37.775 USD.
• Sóng 4 lấy lại 33.679 USD, bằng 63,1% sóng 3. Đáy 29.767 cao hơn đỉnh sóng 1 (12.316): không chồng.

Cả ba quy tắc đều qua. Theo bản này, năm 2022 là ba sóng điều chỉnh A, B, C sau khi chu kỳ 5 sóng kết thúc.

Bản đếm C: đỉnh 13/04/2021 đã là cuối sóng 5

Giữ sóng 1, 2 như bản B, nhưng sóng 3 kết thúc ở 08/01/2021, sóng 4 ở 27/01/2021, sóng 5 ở 13/04/2021.

• Sóng 3 = 40.775 − 10.109 = 30.666 USD. Sóng 5 = 33.087 USD. Sóng 1 (7.357) mới là sóng ngắn nhất, nên sóng 3 không vi phạm.
• Sóng 4 lấy lại 40.775 − 30.359 = 10.416 USD, bằng 34,0% sóng 3. Đáy 30.359 cao hơn 12.316: không chồng.
• Sau đó là một expanded flat: sóng A xuống 29.767, sóng B lên 67.542 (vượt đỉnh 63.446, bằng 112,2% sóng A), sóng C xuống 15.758 (vượt đáy sóng A).

Cả ba quy tắc cũng qua. Theo bản này, đỉnh 08/11/2021 chỉ là sóng B, không phải đỉnh chu kỳ.

Các bản đếm công khai cũng trái nhau

Một bài đăng công khai trên TradingView ngày 21/5/2023 liệt kê “ba bản đếm phổ biến” cho cùng giai đoạn. Một bản coi đỉnh tháng 11/2021 là sóng B, hai bản coi đó là sóng 5. Người viết gạt hai bản sóng 5, hỏi “nếu cả ba đều sai thì sao”, rồi đề xuất bản thứ tư bằng sóng chéo.

Bitcoinist (11/5/2023) lại coi đỉnh thứ hai năm 2021 là dạng flat, tức cả giai đoạn là sóng 4 và “sóng 5 còn ở phía trước”. Bài này không chọn bản nào đúng: điểm cần thấy là cùng chuỗi giá cho ra nhiều nhãn đều đúng luật.

Tỷ lệ Fibonacci cũng không giúp chọn. Trên thang giá tuyến tính, sóng 3 ở bản B dài 53.337 / 7.357 ≈ 7,25 lần sóng 1, ở bản C là 30.666 / 7.357 ≈ 4,17 lần, không gần 1,618 hay 2,618.

Vì sao mỗi người đếm sóng một kiểu?

Vì mỗi bước đếm đều có lựa chọn, và ba quy tắc cứng không đủ để chỉ ra một lựa chọn duy nhất. Các nguồn khác biệt hay gặp:

• Điểm bắt đầu: đếm từ đáy năm 2020 hay từ đáy năm 2018 cho ra hai chuỗi sóng khác hẳn.
• Cấp sóng: cùng một đỉnh có thể là sóng 5 cấp nhỏ hoặc sóng 1 của cấp lớn hơn.
• Giá đóng cửa hay bấc nến (phần râu trên dưới thân nến): giá cao nhất trong ngày có thể biến một đỉnh thấp hơn thành đỉnh cao hơn, đổi dạng flat thành zigzag.
• Thang giá: ChartSchool khuyên xem cả thang tuyến tính và thang logarit (khoảng cách theo phần trăm thay vì theo số tiền). Độ dài sóng đo theo phần trăm thì sóng nào “ngắn nhất” có thể đổi.
• Ngoại lệ hợp lệ: sóng chéo, sóng 5 cụt, sóng kéo dài, sóng B vượt đỉnh cũ đều được phép, mỗi cái mở thêm một bản đếm.
• Nơi lấy giá: mỗi sàn, mỗi cặp giao dịch có giá hơi khác, nhất là đỉnh đáy trong ngày.

Người đếm thường đưa kèm “bản đếm thay thế” (alternate count). Hai bản cùng nằm trên biểu đồ thì giá đi hướng nào cũng có một bản “đã nói trước”.

Có kiểm chứng được sóng Elliott không?

Rất khó, vì khi giá đi trái, lý thuyết hướng dẫn đổi nhãn chứ không coi là dự báo sai. ChartSchool viết giá rơi dưới điểm bắt đầu sóng 1 thì bản đếm “mất hiệu lực” và người đếm “nên tìm cách gán nhãn khác”.

ChartSchool cũng ghi người đếm “thường phải điều chỉnh bản đếm cho khớp dữ liệu mới” và gọi đó là chuyện bình thường. Một phương pháp luôn sửa được sau khi sai thì rất khó đo tỷ lệ đúng.

Batchelor và Ramyar nêu đúng vấn đề này với phân tích kỹ thuật nói chung: quy tắc thường quá mơ hồ hoặc quá phức tạp để người khác lặp lại, và sách phổ thông hay nêu ví dụ dự báo trúng ngoạn mục mà không đếm số lần trượt.

Trong các nguồn đã đọc cho bài này (dò đến 07/11/2026 trên kho bài nghiên cứu mở và hướng dẫn ChartSchool), chúng tôi chưa thấy nghiên cứu nào kiểm định được một quy tắc đếm sóng Elliott đủ cụ thể để hai người áp dụng ra cùng kết quả.

Tổng quan về các nghiên cứu hiệu quả của phân tích kỹ thuật nói chung có ở bài phân tích kỹ thuật là gì.

Dùng sóng Elliott ở Việt Nam cần lưu ý gì?

Đếm sóng chỉ là gán nhãn cho giá đã qua; điều cần lưu ý là dữ liệu từ đâu, mỗi lần bán tốn bao nhiêu và ai đang bán bản đếm cho bạn.

Công cụ đếm sóng trên ứng dụng sàn trong nước: chưa công bố. Các doanh nghiệp có hồ sơ xin cấp phép chưa công bố ứng dụng giao dịch, nên chưa biết biểu đồ của họ có công cụ vẽ sóng Elliott hay không. Tính đến 07/11/2026, chưa sàn nào được cấp phép. Tiến độ từng hồ sơ ở trang lịch cấp phép.

Thanh khoản mỏng tạo sóng giả. Ở cặp giao dịch ít lệnh, như cặp đồng Việt Nam của một sàn mới mở, một lệnh lớn có thể đẩy giá thành một đỉnh hay một đáy riêng. Một đỉnh như thế đủ để thêm hoặc bớt một sóng, đổi cả bản đếm. Thanh khoản (mức dễ mua bán mà không đẩy giá) càng thấp, sóng càng phản ánh vài lệnh đơn lẻ.

Thuế 0,1% tính trên mỗi lần bán, lãi hay lỗ. Thuế thu nhập cá nhân với chuyển nhượng tài sản mã hóa bằng giá chuyển nhượng nhân 0,1% (Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2). Mua đầu mỗi sóng, bán cuối mỗi sóng thì số lần bán tăng theo số sóng bạn đếm.

Ví dụ minh họa, giả định mỗi tháng đếm được 2 sóng ở khung 4 giờ, mỗi sóng một vòng mua rồi bán, mỗi lần bán 40 triệu đồng:

• Thuế một năm: 24 lần × 40.000.000 × 0,1% = 960.000 đồng, kể cả khi mọi vòng đều lỗ.
• Mỗi vòng chỉ hòa vốn khi giá đi được hơn 0,1% thuế cộng phí giao dịch hai chiều và trượt giá (chênh giữa giá định khớp và giá khớp thật).
• Đổi nhãn sau khi sai thường kéo theo một lệnh bán cắt lỗ và một lệnh mua lại, tức thêm một lần chịu thuế. Phí cộng dồn khi lướt sóng có ở bài quản lý vốn trong crypto.

“Đếm sóng” là màn mở đầu quen của nhóm phím kèo (nhóm gửi lệnh mua bán coin cho người theo, thường thu phí). Ảnh đếm sóng thường được đăng sau khi giá đã đi, chỉ giữ bản đếm trúng và xóa bản thay thế. Lời mời học “đếm sóng chuẩn” hay vào nhóm VIP nhận bản đếm mới là bước tiếp theo. Kịch bản và dấu hiệu nhận ra có ở bài khóa học crypto, nhóm kèo VIP.

Chỉ tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép mới được quảng cáo, tiếp thị liên quan đến tài sản mã hóa (Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 4 khoản 4). Cá nhân vi phạm có thể bị phạt 90–100 triệu đồng (Nghị định 284/2026/NĐ-CP Điều 7 khoản 4 điểm b, Điều 4 khoản 2). Nhóm đăng bản đếm sóng để rủ người khác vào lệnh có bị coi là quảng cáo hay không do cơ quan có thẩm quyền xác định.