DAI là gì? Stablecoin phi tập trung của Maker, nay là Sky

DAI là stablecoin neo giá quanh 1 USD, chạy trên Ethereum từ ngày 18/12/2017. Khác USDT hay USDC, DAI không do một công ty giữ đô la để bảo chứng: DAI được tạo ra khi người dùng khóa tài sản mã hóa vào hợp đồng thông minh của giao thức Maker và vay DAI. Từ tháng 9/2024 Maker đổi tên thành Sky, ra mắt USDS (bản nâng cấp của DAI, đổi 1:1) và SKY (thay MKR); DAI vẫn lưu hành song song.

Trang này giải thích DAI giữ giá bằng cách nào, hiện được bảo chứng bằng gì, Maker đổi thành Sky thay đổi những gì, và các lần DAI từng lệch neo. Số liệu on-chain do Vietnambit đọc lúc 9h27 ngày 28/10/2026 (khối Ethereum 26.288.228).

DAI khác USDT và USDC thế nào?

DAI do một giao thức trên blockchain tạo ra từ khoản vay thế chấp; USDT và USDC do công ty phát hành và bảo chứng bằng tiền, tín phiếu.

	DAI	USDT, USDC
Ai tạo ra token	Hợp đồng thông minh của Maker (nay là Sky)	Tether, Circle
Tạo ra khi nào	Khi có người vay thế chấp hoặc đổi USDC vào giao thức	Khi khách gửi đô la cho công ty
Bảo chứng	Tài sản mã hóa khóa trong giao thức, USDC, vault phân bổ của các giao thức con (Star)	Tiền, tín phiếu Kho bạc Mỹ (USDT có thêm vàng, bitcoin)
Đóng băng địa chỉ	Hợp đồng DAI không có chức năng này	Có thể
Lượng lưu hành	Khoảng 4,51 tỷ DAI cộng 6,78 tỷ USDS trên Ethereum (28/10/2026)	Xem trang từng đồng

Phân loại chung các kiểu stablecoin ở bài stablecoin là gì. Một đồng “đô la tổng hợp” khác cũng phát hành bằng tài sản mã hóa là USDe của Ethena, nhưng cơ chế giữ giá khác DAI.

DAI giữ giá 1 USD bằng cách nào?

Bằng hai cơ chế: khoản vay thế chấp vượt mức (vault) và mô-đun đổi ngang DAI với USDC (PSM).

Vay thế chấp vượt mức. Bạn khóa tài sản như ETH vào một vault và được vay DAI, nhưng giá trị tài sản khóa phải luôn cao hơn khoản vay theo một tỷ lệ tối thiểu do quản trị đặt cho từng loại tài sản. Khi giá tài sản giảm xuống dưới ngưỡng, giao thức thanh lý: bán tài sản khóa để thu hồi DAI. Người vay trả thêm phí ổn định (stability fee) tính theo năm. Thế chấp tài sản mã hóa để vay ngân hàng ở Việt Nam là chuyện khác, xem thế chấp tài sản số để vay được không.

Mô-đun ổn định neo (PSM). Theo mô tả trong mã nguồn của Sky, PSM là nơi người dùng đổi qua lại DAI và stablecoin khác (hiện là USDC) “không trượt giá”. Khi DAI trên thị trường cao hơn 1 USD, người ta đưa USDC vào đổi lấy DAI rồi bán; khi DAI thấp hơn 1 USD, họ mua DAI rồi đổi lấy USDC. Việc kiếm chênh lệch này kéo giá về gần 1 USD, đổi lại DAI phụ thuộc nhiều vào USDC.

DAI hiện được bảo chứng bằng gì?

Theo Vietnambit tính từ dữ liệu on-chain ngày 28/10/2026, phần lớn DAI và USDS không còn đến từ vay thế chấp ETH mà từ mô-đun đổi USDC và vault phân bổ của các giao thức con (Star). Cách Vietnambit tính: đọc hợp đồng kế toán trung tâm (Vat) tại khối 26.288.228 (9h27 ngày 28/10/2026), với mỗi loại vault lấy nợ = Art × rate (lượng nợ gốc nhân hệ số lãi tích lũy), cộng 35 loại vault được 11,44 tỷ làm mẫu số; tỷ trọng = nợ từng nhóm ÷ 11,44 tỷ. Con số này khác tổng nợ toàn hệ thống của Vat (12,18 tỷ, gồm phần không gắn với vault nào) và khác lượng token DAI cộng USDS trên Ethereum (11,30 tỷ). DAI và USDS dùng chung một bảng cân đối nên không tách riêng được cho DAI.

Nguồn tạo ra DAI, USDS	Lượng (tỷ)	Tỷ trọng
Vault phân bổ của các “Star” (Spark, Obex và các Star khác)	6,17	53,9%
Mô-đun đổi USDC (LitePSM)	4,65	40,6%
Vault ETH, wstETH	0,39	3,4%
Vault thế chấp SKY	0,16	1,4%
Tài sản thực tế (RWA) và WBTC	0,07	0,6%
Tổng	11,44	100%

Số liệu khối 26.288.228, 28/10/2026. Tỷ trọng là phần nợ (lượng DAI, USDS đã tạo ra) theo từng loại, không phải giá trị tài sản thế chấp; làm tròn nên cộng có thể lệch 0,1%.

“Star” là các giao thức con trong hệ sinh thái Sky. Theo tài liệu của hệ thống phân bổ (dss-allocator), mỗi Star được quản trị cấp một hạn mức để tạo USDS trong một vault riêng, rồi tự đưa số USDS đó đi cho vay hoặc mua các tài sản khác. Nghĩa là với hơn một nửa nguồn cung, chất lượng bảo chứng phụ thuộc vào việc các Star đem tiền đi đâu, không chỉ vào một tài sản thế chấp nhìn thấy được trong vault.

Maker đổi thành Sky: USDS và SKY là gì?

Sky là tên mới của Maker từ 2024; USDS là stablecoin mới của Sky, đổi 1:1 với DAI; SKY là token quản trị mới, 1 MKR đổi được 24.000 SKY.

Thời điểm	Sự kiện
18/12/2017	Lần bỏ phiếu MKR đầu tiên kích hoạt DAI một tài sản thế chấp (chỉ nhận ETH)
18/11/2019	Ra mắt DAI đa tài sản thế chấp; bản cũ đổi tên thành Sai, đổi 1:1 sang DAI mới
27/8/2024	Maker công bố đổi tên thành Sky, DAI và MKR có bản nâng cấp tùy chọn (theo The Block)
18/9/2024	USDS và SKY bắt đầu đổi được (theo The Block)
19/5/2025	Chuyển quyền quản trị sang SKY
18/9/2025	Bắt đầu phạt 1% khi đổi MKR sang SKY muộn, tăng thêm 1% mỗi 3 tháng trừ khi quản trị quyết định khác

Theo tài liệu kỹ thuật của Sky, bộ chuyển đổi DAI USDS đổi hai chiều theo tỷ lệ cố định 1:1, không thu phí, và “không thể bật phí về sau” trên đường đổi này. Người giữ DAI không bắt buộc đổi: DAI vẫn là token hợp lệ, vẫn chuyển, vẫn dùng được trong các ứng dụng DeFi chấp nhận nó.

Hai khác biệt kỹ thuật giữa DAI và USDS mà người giữ nên biết:

• Nâng cấp hợp đồng. Hợp đồng USDS được thiết kế để nâng cấp được (mẫu UUPS), nghĩa là quản trị Sky có thể thay logic về sau. Hợp đồng DAI không có cơ chế này.
• Chặn địa chỉ. Mã nguồn hợp đồng DAI không có hàm đóng băng hay chặn địa chỉ. Bản hợp đồng USDS hiện hành cũng không có, nhưng vì nâng cấp được nên điều này phụ thuộc quyết định quản trị.

MKR không còn là token quản trị. Theo tài liệu của Sky, bộ chuyển đổi hiện hành chỉ đổi một chiều từ MKR sang SKY, và từ 18/9/2025 việc đổi muộn bị trừ phạt: 1% lúc bắt đầu, cộng 1% mỗi 3 tháng; ngày 28/10/2026, hợp đồng chuyển đổi đang trừ 5% (Vietnambit đọc trên blockchain).

DAI từng mất neo khi nào?

Hai lần đáng kể: tháng 3/2020 khi ETH sập và giao thức thiếu tiền, và 11/3/2023 khi USDC mất neo trong vụ ngân hàng SVB.

• 12–13/3/2020 (“Thứ Năm đen”). Giá ETH giảm mạnh, mạng Ethereum nghẽn, khoảng 1.200 vault bị thanh lý. Theo báo cáo của Maker ngày 1/4/2020, nhiều cuộc đấu giá tài sản thanh lý bị thắng bằng giá gần 0 DAI vì người đấu giá khác không kịp đặt lệnh, để lại khoản thiếu hụt khoảng 5,4 triệu DAI. Giao thức tạo thêm MKR để bán lấy DAI bù vào, làm loãng phần của người giữ MKR. Sau sự kiện này, USDC được thêm làm tài sản thế chấp.
• 11/3/2023 (vụ SVB). Circle công bố 3,3 tỷ USD dự trữ USDC kẹt ở ngân hàng SVB. Vì DAI khi đó dựa nhiều vào USDC, DAI rơi theo, về khoảng 0,90 USD (The Block, 11/3/2023), rồi hồi lại trong những ngày sau đó.

Bài học của lần thứ hai vẫn còn nguyên: theo Vietnambit tính ngày 28/10/2026, khoảng 41% tổng nợ tạo ra DAI và USDS đến từ mô-đun đổi USDC, nên một sự cố của USDC sẽ lan sang DAI.

Rủi ro của DAI là gì?

DAI ít biến động hơn tài sản mã hóa khác, nhưng có rủi ro mất neo, rủi ro hợp đồng thông minh, rủi ro quản trị và rủi ro sai mạng.

• Phụ thuộc USDC và các Star. Theo bảng ở trên (Vietnambit tính), khoảng 95% tổng nợ tạo ra DAI và USDS dựa vào USDC hoặc vào việc các Star dùng phần USDS đã rút ra sao.
• Hợp đồng thông minh. Lỗi mã trong bất kỳ hợp đồng nào của giao thức đều có thể gây thiệt hại. Mã nguồn công khai, nhưng điều đó không loại bỏ rủi ro.
• Quản trị. Người giữ SKY bỏ phiếu thay đổi tham số, thêm loại tài sản thế chấp, cấp hạn mức cho Star. Quyết định quản trị có thể không có lợi cho người giữ DAI.
• Không có bên cam kết đổi ra đô la. Khác USDC, không có công ty nào chịu nghĩa vụ đổi 1 DAI lấy 1 đô la tiền mặt cho bạn.
• Sai mạng, DAI bắc cầu, token giả. DAI gốc nằm trên Ethereum; bản trên mạng khác là token bắc cầu. Ai cũng tạo được token tên “DAI”, nên chỉ tin địa chỉ hợp đồng công bố chính thức. Nguyên tắc xử lý khi chuyển nhầm ở bài chuyển nhầm mạng USDT.

DAI ở Việt Nam có gì cần lưu ý?

Điểm riêng là vị thế pháp lý: Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không nhắc stablecoin, và văn bản chưa quy định rõ DAI có thuộc nhóm tài sản mã hóa hay không.

Điều 3 khoản 2 Nghị quyết 05 định nghĩa tài sản mã hóa và loại trừ “các dạng số của tiền pháp định”. DAI không do ngân hàng trung ương hay tổ chức tín dụng nào phát hành, nhưng văn bản chưa nói rõ một stablecoin neo theo đô la Mỹ có thuộc nhóm bị loại trừ hay không; phân tích ở bài tài sản mã hóa là gì theo pháp luật. Văn bản không cấm nắm giữ. Về thuế, Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2 đánh 0,1% trên giá chuyển nhượng tài sản số mỗi lần; một trả lời của Thuế tỉnh An Giang (10/2026) viết rằng token thuộc phạm vi tài sản số, tài sản mã hóa thì việc chuyển nhượng thuộc diện 0,1%, nhưng đó là trả lời cá nhân, chưa phải hướng dẫn chung cho stablecoin.

Tính đến 28/10/2026 chưa tổ chức nào được Bộ Tài chính cấp phép, nên chưa có sàn được cấp phép niêm yết DAI, USDS hay SKY (sàn được cấp phép niêm yết tài sản nào). Sàn được cấp phép thanh toán bằng đồng Việt Nam, nên DAI không thay được VND trong giao dịch trên sàn trong nước. Các lời mời “gửi DAI, USDS lãi cố định” qua nhóm chat không phải sản phẩm của Sky; lãi tiết kiệm của giao thức là lãi thả nổi, có thể thay đổi bất cứ lúc nào.