Depeg là gì? Vì sao giá USDT theo VND tăng giảm

Depeg (mất neo) là khi giá thị trường của một stablecoin lệch đáng kể khỏi mức neo của nó, thường là 1 đô la Mỹ. Hai vụ lớn có nguồn từ SEC và nghiên cứu của Fed: UST mất neo tháng 5/2022 và rơi về gần 0; USDC chạm đáy 0,86 USD theo Fed (FEDS Notes, ý kiến nhân viên Fed) trong đợt 10–13/3/2023 khi 3,3 tỷ USD dự trữ kẹt ở ngân hàng Silicon Valley Bank (SVB), rồi hồi về 1 USD khi Circle mở lại việc đổi ngày 13/3/2023.

Còn “USDT giảm” mà người Việt hay thấy thường là chuyện khác: giá USDT tính bằng đồng trên chợ P2P lên xuống theo tỷ giá USD/VND và cung cầu trong nước, trong khi USDT vẫn giữ quanh 1 USD. Bài này tách hai chuyện đó, có số liệu ghi ngày, và không dự đoán tỷ giá hay khuyên mua bán USDT lúc nào.

Depeg là gì?

Depeg là việc một stablecoin giao dịch ở giá lệch rõ khỏi mức nó cam kết giữ, ví dụ một token neo 1 USD mà chỉ bán được 0,90 USD. Stablecoin là tài sản mã hóa được thiết kế để giữ giá ổn định theo một tài sản khác, phổ biến nhất là đô la Mỹ. Giá trên thị trường luôn dao động nhẹ quanh mức neo; không có ngưỡng chính thức nào quy định lệch bao nhiêu thì gọi là depeg, nên khi đọc tin “mất neo” cần xem mức lệch thật và kéo dài bao lâu.

Mất neo và giá USDT/VND chênh lệch khác nhau thế nào?

Mất neo đo bằng USD và ảnh hưởng người giữ stablecoin trên toàn thế giới; giá USDT tính bằng đồng đo bằng VND và phần lớn phản ánh tỷ giá, cung cầu ở Việt Nam.

Tiêu chí	Stablecoin mất neo	Giá USDT/VND trên P2P chênh lệch
Đo bằng	Giá stablecoin tính bằng USD	Giá USDT tính bằng đồng
Nguyên nhân chính	Nghi ngờ về dự trữ, kênh đổi lấy USD bị gián đoạn, cơ chế giữ giá sụp	Tỷ giá USD/VND, cung cầu USDT trong nước, rủi ro thanh toán
Ví dụ có số	USDC đáy 0,86 USD theo Fed (FEDS Notes, ý kiến nhân viên Fed), đợt 10–13/3/2023	Cao hơn giá USD ngân hàng khoảng 3%, 26/10/2026
Có tỷ giá chính thức không	Mức neo do tổ chức phát hành cam kết	Không, Ngân hàng Nhà nước không niêm yết USDT

Một phép tính cho thấy độ lớn của hai yếu tố. Lúc 10:56 ngày 28/10/2026, CoinGecko ghi USDT ở 0,998774 USD, tức lệch khỏi 1 USD khoảng 0,12%. Cùng sáng đó Vietcombank bán USD ở 26.020 đồng. Mức lệch 0,12% chỉ tương đương 26.020 × (1 − 0,998774) ≈ 32 đồng mỗi USDT, còn phần chênh 3% trên P2P tương đương 26.020 × 3% ≈ 781 đồng. Đây là số tự tính để so sánh, không phải giá giao dịch.

Các vụ stablecoin mất neo đáng chú ý

Hai vụ có tài liệu của SEC và Fed: UST năm 2022 không hồi phục, USDC năm 2023 hồi neo sau khoảng hai ngày.

Thời điểm	Stablecoin	Mức thấp nhất	Nguyên nhân	Nguồn
Tháng 5/2022	UST (TerraUSD)	Gần 0	Stablecoin thuật toán, cơ chế đổi qua LUNA sụp	SEC, 16/2/2023
10–13/3/2023	USDC	0,86 USD theo Fed (FEDS Notes, ý kiến nhân viên Fed)	3,3 tỷ USD dự trữ kẹt ở SVB, việc đổi lấy USD ngừng qua cuối tuần	Fed, 17/12/2025
Cùng đợt 3/2023	DAI	Rơi cùng USDC	DAI dựa nhiều vào USDC qua mô-đun đổi	Fed, 17/12/2025
Cùng đợt 3/2023	USDP, GUSD	Khoảng 0,91 và 0,96 USD	Bị lây qua mô-đun đổi của DAI	Fed, 17/12/2025

• UST. Theo thông cáo của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) ngày 16/2/2023 khi khởi kiện Terraform Labs và Do Kwon, UST là “algorithmic stablecoin” được cho là giữ neo nhờ đổi qua lại với token LUNA; tháng 5/2022 “UST depegged from the U.S. dollar”, giá UST và các token liên quan rơi về gần 0. Bối cảnh vụ sụp đổ có ở bài những vụ sụp đổ lớn trong lịch sử crypto.
• USDC. Theo ghi chú nghiên cứu FEDS Notes của nhân viên Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (17/12/2025, quan điểm của nhóm tác giả), tối 10/3/2023 Circle thông báo không rút được 3,3 tỷ USD dự trữ ở SVB, khoảng 8% tổng dự trữ. Việc đổi USDC lấy USD gần như ngừng qua cuối tuần, người giữ đổ ra bán trên thị trường, và “At its trough, USDC traded at 86 cents to the dollar” (ở đáy, USDC giao dịch ở 86 xu). Giá hồi mạnh sau khi cơ quan Mỹ công bố bảo đảm toàn bộ tiền gửi ở SVB, và hồi hẳn khi Circle xử lý lại lệnh đổi từ thứ Hai 13/3/2023. Lịch sử USDC có ở trang USDC là gì.
• DAI và các stablecoin nhỏ. Cũng theo Fed, DAI khi đó đổi được trực tiếp với USDC qua mô-đun giữ giá (PSM), nên mất neo theo USDC; qua cuối tuần đó USDP xuống khoảng 0,91 USD, GUSD khoảng 0,96 USD. Cơ chế DAI có ở trang DAI là gì.

Bài học chung của hai vụ: stablecoin chỉ giữ được 1 USD khi người giữ tin rằng đổi được ra 1 USD, và kênh đổi đó thực sự hoạt động.

Vì sao stablecoin mất neo?

Vì giá trên thị trường chỉ bám 1 USD khi có người kéo nó về: khi kênh đổi với tổ chức phát hành bị nghẽn hoặc niềm tin vào dự trữ lung lay, không còn ai kéo. Stablecoin có hai thị trường:

1. Thị trường sơ cấp: khách hàng đủ điều kiện nộp USD cho tổ chức phát hành để nhận token mới, hoặc trả token để nhận lại USD.
2. Thị trường thứ cấp: mọi người mua bán token với nhau trên sàn, DEX, P2P với giá trôi nổi.

Khi giá thứ cấp xuống 0,99 USD, ai đổi được với tổ chức phát hành sẽ mua rẻ rồi đổi lấy 1 USD, kéo giá lên lại. Cơ chế này hỏng trong ba tình huống thường gặp:

• Kênh đổi ngừng hoặc chậm. Vụ USDC: việc đổi phụ thuộc giờ làm việc của ngân hàng Mỹ nên gần như ngừng qua cuối tuần đúng lúc nhiều người muốn thoát.
• Nghi ngờ về dự trữ. Nếu người giữ tin rằng tài sản dự trữ không đủ hoặc khó bán, họ bán trước, giá rơi trước khi ai kịp kiểm chứng. Cách đọc công bố dự trữ có ở bài bằng chứng dự trữ là gì.
• Cơ chế giữ giá tự sụp. Stablecoin thuật toán như UST không dựa vào dự trữ bằng tiền mà vào việc đổi qua lại với một token khác; khi giá token đó rơi, người đổi UST nhận về thứ đang mất giá và đem bán tiếp, đẩy cả hai xuống.

Thanh khoản mỏng làm mọi thứ tệ hơn: trên sổ lệnh ít lệnh mua, một đợt bán lớn kéo giá xuống sâu hơn (thanh khoản là gì).

USDT có thể mất neo không?

Có thể, như mọi stablecoin; điều quyết định là chất lượng dự trữ và việc đổi lấy USD có thông suốt khi nhiều người cùng rút. Những gì có nguồn:

• Theo bài viết trên Liberty Street Economics của Fed New York (31/7/2026), USDT và USDC chiếm hơn 80% tài sản của ngành stablecoin. Dự trữ USDC chủ yếu là tiền mặt và chứng khoán Chính phủ Mỹ ngắn hạn, còn trái phiếu doanh nghiệp, vàng thỏi, Bitcoin, khoản cho vay có bảo đảm và “đầu tư khác” chiếm gần 24% dự trữ của USDT tính đến 12/2025, theo báo cáo xác nhận dự trữ.
• Chỉ khách hàng đã xác minh mới đổi trực tiếp USDT lấy USD với Tether; người dùng thông thường mua bán trên thị trường thứ cấp. Cơ chế giữ giá và rủi ro riêng của USDT có ở trang USDT là gì.

Vietnambit không dự đoán USDT có mất neo hay không. Điều chắc chắn là người giữ USDT không có bảo hiểm tiền gửi như tiền gửi ngân hàng.

Vì sao giá USDT theo VND tăng giảm?

Giá USDT tính bằng đồng xấp xỉ bằng giá USDT theo USD nhân tỷ giá USD/VND, cộng hoặc trừ phần chênh (premium) do cung cầu trên chợ P2P. Viết thành công thức tham khảo:

Giá USDT/VND ≈ giá USDT theo USD × tỷ giá USD/VND × (1 + phần chênh)

Ba yếu tố này thay đổi độc lập với nhau:

1. Tỷ giá USD/VND. Ngày 26/10/2026 Vietcombank niêm yết 25.640–26.050 đồng mỗi USD (VnExpress); sáng 28/10/2026 lúc 10:54 là mua chuyển khoản 25.640, bán 26.020 đồng (bảng tỷ giá Vietcombank). Tỷ giá đổi thì giá USDT tính bằng đồng đổi theo, dù USDT không đổi giá theo USD.
2. Cung cầu USDT trong nước. Theo CafeF, giá USDT/VND trên P2P thường cao hơn tỷ giá USD/VND chính thức “do nhu cầu mua USDT để giao dịch crypto từ nhà đầu tư trong nước”; khi nhiều người bán ra và nhu cầu giảm, phần chênh co lại.
3. Rủi ro và chi phí của người bán P2P. Giá chào trên chợ P2P gồm cả phần bù cho rủi ro thanh toán, hạn mức chuyển khoản, tranh chấp. Cách chợ P2P vận hành có ở bài P2P là gì; phần chênh này hoạt động như một khoản chi phí, cách cộng chi phí cả vòng mua bán có ở bài phí maker, taker và spread là gì.

Các mốc đo có ngày:

Thời điểm	Giá USDT trên P2P (đồng)	Mốc so sánh	Chênh lệch	Nguồn
Cuối 8/2025	Khoảng 26.900	Chưa công bố	Chưa công bố	CafeF, 14/9/2025
12–13/9/2025	Dưới 26.400	Tỷ giá chính thức khoảng 26.385 đồng (12/9)	Gần 0, có lúc âm	CafeF, 14/9/2025
26/10/2026	26.780–26.900 (giá chào bán)	Giá USD bán ra ngân hàng khoảng 26.050 đồng	700–850 đồng, khoảng 3%	VnExpress, 26/10/2026

Theo CafeF, giá USDT trên P2P giảm khoảng 500 đồng (khoảng 2%), từ mức cao 26.900 đồng cuối tháng 8 xuống dưới 26.400 đồng ngày 13/9/2025, phản ánh “sự thay đổi lớn về mặt cung - cầu”, và bài báo đặt nó cạnh việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Tức là giá USDT theo VND có thể giảm vài phần trăm trong khi USDT không mất neo. Tự tính từ số của VnExpress: (26.780 − 26.050) ÷ 26.050 ≈ 2,8% và (26.900 − 26.050) ÷ 26.050 ≈ 3,3%.

Đây là số liệu quá khứ để giải thích cơ chế, không phải dự báo. Vietnambit không bình luận nên mua hay bán USDT vào lúc nào.

Mua bán USDT ở Việt Nam cần biết gì?

Chưa có nơi nào được cấp phép để mua bán USDT; P2P là giao dịch ngoài tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép. Tóm tắt từ các trang hỏi đáp của Vietnambit:

• Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không nhắc riêng USDT hay stablecoin, và mỗi sàn được cấp phép tự chọn tài sản đưa vào giao dịch (Điều 15 khoản 2 điểm k). Chi tiết ở trang mua, bán USDT ở đâu hợp pháp.
• Sau 6 tháng kể từ giấy phép đầu tiên, cá nhân trong nước giao dịch tài sản mã hóa không qua tổ chức được cấp phép có thể bị phạt 15–25 triệu đồng (Nghị quyết 05 Điều 7 khoản 2; Nghị định 284/2026/NĐ-CP Điều 9 khoản 1, Điều 4 khoản 2). Tính đến 28/10/2026 chưa có giấy phép nào.
• USDT không phải phương tiện thanh toán hợp pháp ở Việt Nam; dùng nó để trả tiền hàng là hành vi khác, có khung phạt riêng (thanh toán bằng tiền ảo có bị phạt không).
• Rủi ro tài khoản ngân hàng: Tuổi Trẻ (15/6/2026) ghi nhận có người bán tài sản mã hóa trên chợ P2P bị phong tỏa tài khoản trong quá trình điều tra vì nhận phải tiền của nạn nhân lừa đảo qua mạng. Theo tổng thư ký Hiệp hội Blockchain TP HCM được báo trích, tài khoản mới lập mà chào tỷ giá tốt bất thường có thể mang rủi ro cao. Chiêu lừa thường gặp có ở bài lừa đảo mua bán USDT.