Pump.fun là gì, tạo memecoin ở đây có rủi ro gì?

Pump.fun là một nền tảng phát hành memecoin chạy trên blockchain Solana. Ai cũng tạo được một token mới gần như tức thì. Giá ban đầu của token không do người tạo đặt mà do một bonding curve, tức một công thức tính giá theo lượng tiền đã nạp vào.

Nếu đủ người mua để lượng tiền chạm một ngưỡng cố định, token “tốt nghiệp” và chuyển sang một pool trên sàn phi tập trung. Nếu không, nó nằm lại trên đường cong và thường bị bỏ quên.

Các nghiên cứu dữ liệu trên blockchain cho thấy kết cục thứ hai là bình thường: trong một tháng năm 2025, chưa tới 1% token tạo trên Pump.fun tốt nghiệp. Bài chỉ nói về cơ chế và rủi ro, không hướng dẫn tạo hay mua token và không đặt link tới nền tảng.

Pump.fun là gì?

Pump.fun là nền tảng phát hành token (launchpad) trên Solana, nơi người tạo không cần bỏ vốn thanh khoản ban đầu và giá token chạy theo một bonding curve.

Nghiên cứu của Marino, Naviglio, Tarantelli và Lillo (đăng trên arXiv, kho bản tiền ấn phẩm, 2026) mô tả Pump.fun là “a Solana-based launchpad platform” dùng cơ chế bonding curve “to bootstrap initial liquidity” (để tạo thanh khoản ban đầu). Trong giai đoạn nhóm tác giả nghiên cứu, “the creator does not incur in any cost for the new token” (người tạo không mất chi phí cho token mới).

Nền tảng này là một phần lớn của làn tạo memecoin trên Solana. Nghiên cứu của Mancino (đăng trên arXiv, 2025) về quý 4/2024 ghi Pump.fun chiếm “up to 71.1% of all tokens minted on Solana” (tới 71,1% số token được tạo trên Solana).

Khi cảnh báo về meme coin, Cơ quan quản lý dịch vụ tài chính bang New York (NYDFS) nhắc tới các nền tảng không có giấy phép cho phép “coin creation in a few clicks by individuals with no technical expertise” (tạo coin chỉ bằng vài cú bấm, người không có chuyên môn kỹ thuật cũng làm được). Cảnh báo không nêu tên nền tảng nào. Đặc điểm chung của meme coin ở bài meme coin là gì.

Bonding curve là gì?

Bonding curve là công thức tự động định giá token theo lượng tiền đã nạp vào. Càng nhiều người mua, giá càng tăng, và người mua sớm nhận được nhiều token hơn cho cùng số tiền. Theo mô tả của Marino và cộng sự, đường cong của Pump.fun hoạt động như một pool có tích không đổi (x × y = k) với phần dự trữ ảo:

• Mỗi token có 1 tỷ đơn vị. Khoảng 793,1 triệu đơn vị nằm trên bonding curve, khoảng 206,9 triệu đơn vị để dành cho lúc tốt nghiệp.
• Đường cong khởi tạo với 30 SOL ảo và một lượng token ảo. Giá biên bằng lượng SOL chia lượng token trong pool.
• Trong giai đoạn bonding curve, không ai thêm hay rút được thanh khoản. Mỗi lệnh mua hoặc bán trả phí 1,25% số SOL giao dịch, trong đó 0,3% về người tạo token (thông số trong giai đoạn nghiên cứu).
• Khi lượng SOL thật nạp vào đạt khoảng 85 SOL, tương ứng vốn hóa khoảng 69.000 USD trong giai đoạn nghiên cứu, token tốt nghiệp sang một pool thật.

Ví dụ tính từ chính các tham số đó (VietnamBit tự tính, chưa tính phí 1,25%):

Lần nạp	SOL trong pool (gồm 30 SOL ảo)	Token nhận được cho 1 SOL
1 SOL đầu tiên	30 → 31	khoảng 34,6 triệu
1 SOL thứ hai	31 → 32	khoảng 32,4 triệu
1 SOL cuối trước khi tốt nghiệp	114 → 115	khoảng 2,5 triệu

Tính theo k = 30 × 1,073 tỷ token (793,1 triệu token thật cộng 279,9 triệu token ảo). Thông số có thể đã đổi sau giai đoạn nghiên cứu.

Từ người mua đầu tiên tới lúc tốt nghiệp, giá trên đường cong tăng khoảng 14,7 lần, và cùng 1 SOL thì người vào đầu nhận nhiều token gấp khoảng 14 lần người vào cuối. Người tạo token, người được báo trước và các chương trình mua tự động đều có thể đứng ở đầu đường cong. Khi họ bán, người mua sau là người cầm số token đắt hơn.

Bao nhiêu token trên Pump.fun “chết”? Nghiên cứu nói gì

Ba nghiên cứu dùng dữ liệu khác nhau đều cho cùng một bức tranh: tuyệt đại đa số token không đi qua được bonding curve hoặc mất gần hết thanh khoản ngay sau khi ra đời.

Nghiên cứu	Giai đoạn	Kết quả chính
Marino và cộng sự (arXiv, 2/2026)	01/9–01/10/2025	655.770 token do 243.123 địa chỉ tạo; 4.338 token tốt nghiệp
Solidus Labs (5/2025)	1/2024–3/2025	Hơn 7 triệu token có ít nhất 5 giao dịch; chỉ 97.000 token giữ thanh khoản trên 1.000 USD
Mancino (arXiv, 12/2025)	Quý 4/2024	Chưa tới 2% token chuyển được sang các sàn phi tập trung lớn

Tỷ lệ tốt nghiệp: 4.338 / 655.770 ≈ 0,66% (VietnamBit tự tính từ số token của nhóm Marino; bài nghiên cứu tự ghi “approximately 0.63%” và không nói vì sao lệch).

Tỷ lệ của Solidus: 97.000 / 7 triệu ≈ 1,4%, VietnamBit tự tính. Vì tổng là “hơn 7 triệu” nên tỷ lệ thật không cao hơn mức này.

Đọc kỹ từng nguồn:

• Tốt nghiệp không phải thành công. Nhóm Marino viết chạm ngưỡng “does not guarantee long-run viability or economic value” (không bảo đảm token tồn tại lâu dài hay có giá trị kinh tế). Chạm ngưỡng chỉ cho thấy token đã thu hút đủ lượng mua phối hợp để qua giai đoạn đầu.
• Solidus Labs là công ty bán phần mềm giám sát giao dịch. Báo cáo của họ viết “A staggering 98.6% of tokens on Pump.fun collapse into worthless pump-and-dump schemes shortly after launch” (98,6% token trên Pump.fun sụp thành các vụ kéo xả vô giá trị ngay sau khi ra đời).
  • Con số này khớp phép tính 1 − 97.000 / 7 triệu ≈ 98,6% (VietnamBit tự tính).
  • Đó là phần token không giữ được thanh khoản trên 1.000 USD mà Solidus gọi là kéo xả. Đây là phân loại của Solidus, không phải kết luận của tòa án.
• Mỗi người tạo nhiều token. 655.770 token từ 243.123 địa chỉ, trung bình khoảng 2,7 token một địa chỉ (VietnamBit tự tính), và một người có thể dùng nhiều địa chỉ.

Cách các nhóm rút thanh khoản và xả hàng ở bài rug pull là gì. Đặc điểm nhận diện token gần như không có giá trị ở bài coin rác là gì.

Token PUMP và đợt ICO năm 2025

Ngày 12/7/2025, Pump.fun bán token PUMP của chính nền tảng ra công chúng và thu 600 triệu USD trong 12 phút, theo The Block. Các con số trong bài của The Block (12/7/2025):

• Đợt bán công khai chào 15% tổng cung 1.000 tỷ token PUMP với giá 0,004 USD mỗi token: 150 tỷ × 0,004 = 600 triệu USD.
• Đợt bán dự kiến kéo dài 72 giờ nhưng hết trong 12 phút.
• 33% tổng cung dành cho đợt chào bán lần đầu (ICO), trong đó 18% đã bán cho nhóm mua riêng.
• Đợt bán diễn ra trên nhiều sàn giao dịch, cho người đã xác minh danh tính (KYC). The Block ban đầu báo 500 triệu USD rồi sửa lại 600 triệu USD.

Hai điểm pháp lý ở nước ngoài, để thấy rủi ro của nền tảng chứ không phải để đánh giá token:

• Cảnh báo của FCA (Anh). Theo The Block (06/12/2024), ngày 03/12/2024 FCA đưa Pump.fun vào danh sách cảnh báo: “This firm may be providing or promoting financial services or products without our permission” (công ty này có thể đang cung cấp hoặc quảng bá dịch vụ, sản phẩm tài chính khi không được chúng tôi cho phép).
• Kiện tập thể ở Mỹ. Theo hãng luật DLA Piper (20/02/2025), ngày 16/01 và 30/01/2025 có hai vụ kiện tập thể được nộp tại tòa liên bang quận Nam New York nhắm vào công ty vận hành Pump.fun và các nhà sáng lập, cáo buộc nền tảng quảng bá và bán chứng khoán chưa đăng ký dưới dạng meme coin. Đây là cáo buộc của nguyên đơn tại thời điểm nộp đơn.

ICO ở Việt Nam: Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không dùng chữ ICO mà dùng cụm “chào bán, phát hành tài sản mã hóa”. Tổ chức phát hành phải là doanh nghiệp Việt Nam, tài sản phải dựa trên tài sản thực không phải chứng khoán hay tiền pháp định (Điều 5), và chỉ được chào bán cho nhà đầu tư nước ngoài (Điều 6 khoản 1).

Nghị quyết 05 và Nghị định 284/2026/NĐ-CP không nói riêng về đợt ICO của một dự án nước ngoài như PUMP. Mua bán token như vậy của nhà đầu tư trong nước rơi vào quy tắc chung là phải giao dịch qua tổ chức được cấp phép (mục dưới).

Phân tích đầy đủ ở trang phát hành token, ICO có hợp pháp không. Các hình thức gọi vốn bằng token khác ở bài ICO, IDO, IEO là gì.

Pump.fun dưới góc pháp lý Việt Nam

Tạo, mua hay rủ người khác mua token trên Pump.fun đều nằm ngoài khung thí điểm của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Tính đến 31/10/2026, chưa sàn nào được cấp phép. Từng hành vi:

1. Tạo token. Nghị quyết 05 Điều 5 khoản 1 chỉ cho doanh nghiệp Việt Nam dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc cổ phần làm tổ chức phát hành. Khoản 2 buộc tài sản mã hóa “phải được phát hành dựa trên tài sản cơ sở là tài sản thực”. Memecoin không có tài sản cơ sở, và Nghị quyết không có cơ chế nào cho cá nhân phát hành tài sản mã hóa.
2. Mua token. Các giao dịch tài sản mã hóa phải qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép (Điều 7 khoản 3), và Pump.fun không phải tổ chức như vậy. Sau 6 tháng kể từ giấy phép đầu tiên, cá nhân trong nước giao dịch ngoài các tổ chức này có thể bị phạt 15–25 triệu đồng (Điều 7 khoản 2; Nghị định 284 Điều 9 khoản 1, Điều 4 khoản 2). Danh sách hồ sơ xin cấp phép ở bài sàn tài sản mã hóa được cấp phép.
3. Rủ người khác mua. Chỉ tổ chức được cấp phép mới được quảng cáo, tiếp thị liên quan đến tài sản mã hóa (Điều 4 khoản 4). Vi phạm có thể bị phạt 90–100 triệu đồng với cá nhân, 180–200 triệu đồng với tổ chức (Nghị định 284 Điều 7 khoản 4 điểm b, Điều 4 khoản 2). Nghị quyết không định nghĩa “quảng cáo, tiếp thị”, nên một bài đăng cụ thể có bị coi là quảng cáo hay không do cơ quan có thẩm quyền xác định.
4. Thuế. Bán tài sản mã hóa chịu thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần, lãi hay lỗ đều tính, không giới hạn nơi giao dịch (Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2).
   • Trên Pump.fun, token được đổi lấy SOL chứ không lấy đồng Việt Nam.
   • Đến 29/10/2026, chúng tôi chưa thấy văn bản nào (Luật 109, Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Thông tư 89/2026/TT-BTC) hướng dẫn cách xác định giá chuyển nhượng bằng đồng Việt Nam cho giao dịch đổi tài sản mã hóa lấy tài sản mã hóa khác. Phân tích ở trang đổi coin sang coin có chịu thuế 0,1% không.

Khi được rủ “săn coin mới trên Pump.fun”

Các con số ở trên là câu trả lời ngắn nhất: với chưa tới 1% token tốt nghiệp, người được rủ vào sau thường là người cầm token đắt nhất. Những dấu hiệu nên dừng lại:

• Lời hứa “x100”, “vào sớm”. Khi lời rủ tới tay bạn, người tạo token và chính người rủ có thể đã mua ở phần đầu đường cong. Bảng ví dụ ở trên cho thấy cùng 1 SOL, người vào cuối nhận ít token hơn khoảng 14 lần so với người vào đầu.
• Nhóm chat bán “tín hiệu” token mới. Đây là kịch bản kéo xả quen thuộc, có ở bài pump and dump là gì.
• Đường link “trang Pump.fun” lạ, yêu cầu kết nối ví và ký. Trang giả có thể dụ bạn cấp quyền chi tiêu cho hợp đồng độc. Ở ví tự quản, không ai bồi thường khi bạn ký nhầm.
• Token không bán được. Một số hợp đồng cho mua nhưng chặn bán, bài honeypot token là gì giải thích kiểu này.