NFT là gì? Cách hoạt động và rủi ro khi mua bán

NFT (non-fungible token, token không thể thay thế) là token mà mỗi đơn vị là duy nhất, có mã định danh riêng, và blockchain ghi lại địa chỉ ví nào đang nắm giữ nó. NFT thường đại diện cho một bức ảnh số, một vật phẩm trong trò chơi, một tấm vé; trên Ethereum, chuẩn phổ biến là ERC-721, đề xuất ngày 24/01/2018. Mua NFT là mua quyền nắm token đó, không mặc nhiên là mua bản quyền tác phẩm, và văn bản pháp luật Việt Nam hiện chưa nhắc tên NFT.

NFT là gì?

NFT là token độc nhất: mỗi đơn vị có số hiệu riêng nên không đổi ngang được với đơn vị khác. “Fungible” (thay thế được) nghĩa là hai đơn vị như nhau: tờ 100.000 đồng của bạn và của tôi có giá trị giống hệt, đổi cho nhau không ai thiệt. “Non-fungible” thì ngược lại, giống hai vé xem phim cùng suất nhưng khác số ghế.

Theo ethereum.org, NFT là “token mà từng đơn vị là duy nhất”, mỗi NFT có thuộc tính riêng và được chứng minh là khan hiếm. Quyền sở hữu NFT có thể kiểm tra công khai trên blockchain: ai cũng thấy địa chỉ ví nào đang nắm token số mấy của bộ sưu tập nào.

NFT hoạt động thế nào?

Một NFT gồm ba lớp: hợp đồng thông minh của bộ sưu tập, mã số của từng token, và dữ liệu mô tả (metadata) trỏ tới hình ảnh hay vật phẩm.

1. Hợp đồng ghi quy tắc của bộ sưu tập: tổng số lượng, ai được tạo thêm, ai đang giữ token số nào.
2. Mã token là số hiệu duy nhất trong hợp đồng, ví dụ token số 1.234.
3. Metadata mô tả NFT đại diện cho cái gì, thường kèm đường dẫn tới file ảnh. Theo ethereum.org, nghệ sĩ có thể quy định số lượng NFT, thuộc tính và “đường dẫn tới một tác phẩm cụ thể”.

Điểm quan trọng: file ảnh thường không nằm trên blockchain mà ở máy chủ hoặc mạng lưu trữ khác. Nếu nơi lưu file ngừng hoạt động, NFT vẫn còn trong ví nhưng không hiện hình.

Mint NFT là gì?

Mint là tạo ra một NFT mới bằng cách gọi hợp đồng của bộ sưu tập, đổi lại người tạo trả phí mạng và đôi khi giá phát hành do dự án đặt. Sau khi mint, NFT nằm ở địa chỉ ví của người tạo. Các trang “mint miễn phí” giả mạo là chiêu lừa phổ biến: trang yêu cầu ký một giao dịch cấp quyền, thực chất cho phép rút tài sản khỏi ví.

Mua NFT là mua cái gì?

Mua NFT là mua quyền kiểm soát một token trên blockchain; những quyền khác (bản quyền, quyền sử dụng thương mại, quyền đổi lấy vật thật) chỉ có nếu dự án cam kết, và cam kết đó nằm ngoài blockchain.

Bạn có	Bạn thường không có
Quyền chuyển, bán token đó từ ví của mình	Bản quyền tác phẩm, trừ khi điều khoản của dự án trao
Bằng chứng công khai rằng ví bạn đang giữ token	Bản file “độc quyền”: ai cũng lưu được ảnh
Quyền dùng NFT trong ứng dụng hỗ trợ nó (nếu có)	Cam kết giá hay thanh khoản
	Bảo đảm file ảnh tồn tại mãi

Trước khi mua, đọc điều khoản của dự án xem người giữ NFT được làm gì với tác phẩm. Không có điều khoản thì hiểu là không có quyền gì ngoài việc giữ token.

NFT trong game là gì?

Game NFT là trò chơi biến nhân vật, vật phẩm, đất ảo thành NFT, để người chơi giữ trong ví và bán cho người khác ngoài trò chơi. Mô hình “chơi để kiếm tiền” từng phổ biến với Axie Infinity của Sky Mavis.

Rủi ro riêng của game NFT:

• Giá vật phẩm phụ thuộc người chơi mới. Khi lượng người mua mới giảm, vật phẩm khó bán và giá giảm theo.
• Hạ tầng của trò chơi là điểm yếu. Cầu nối Ronin dùng cho Axie Infinity từng bị tấn công đầu năm 2022; ngày 14/04/2022, Bộ Tài chính Mỹ (OFAC) thêm địa chỉ ví Ethereum nhận tài sản vào danh sách trừng phạt của nhóm Lazarus.
• Nhà phát hành có thể đổi luật chơi, làm vật phẩm mất công dụng.

Rủi ro khi mua bán NFT là gì?

Rủi ro lớn nhất là thanh khoản: NFT độc nhất nên chỉ bán được khi có đúng người muốn mua đúng token đó. Các rủi ro khác:

1. Giá do ít giao dịch quyết định. Giá sàn (floor price) của một bộ sưu tập là mức rao bán thấp nhất, không phải mức chắc chắn bán được.
2. Giao dịch tự mua tự bán. Một người dùng hai ví mua bán qua lại để tạo cảm giác có thanh khoản và đẩy giá.
3. Bộ sưu tập giả. Tên, ảnh sao chép y hệt; chỉ địa chỉ hợp đồng là khác. Luôn đối chiếu địa chỉ hợp đồng do chính dự án công bố.
4. Ký nhầm. Chữ ký cấp quyền cho chợ NFT giả có thể cho phép rút toàn bộ NFT trong ví. Nguyên tắc giữ ví an toàn có ở bài ví crypto là gì.
5. Phí mạng. Mint, mua, bán, chuyển đều trả phí; với NFT giá thấp, phí có thể lớn hơn giá trị giao dịch.

NFT có phải là tài sản mã hóa theo pháp luật Việt Nam không?

Văn bản chưa quy định rõ: Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, Nghị định 284/2026/NĐ-CP và Luật 71/2025/QH15 đều không nhắc chữ “NFT”. Đối chiếu từng khả năng:

Khả năng	Căn cứ	Ghi chú
Là tài sản mã hóa	Nghị quyết 05 Điều 3 khoản 2: tài sản số xác thực bằng công nghệ mã hóa khi tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao	NFT trên blockchain có đặc điểm này về kỹ thuật
Là tài sản ảo	Luật 71 Điều 47 khoản 2 điểm a: tài sản số dùng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư	Luật chưa nêu ví dụ
Là tài sản số khác	Luật 71 Điều 47 khoản 2 điểm c; Chính phủ quy định phân loại (Điều 48 khoản 2)	Chưa thấy văn bản phân loại

Hệ quả thực tế, đọc theo câu chữ:

• Nếu NFT được coi là tài sản mã hóa, việc mua bán của nhà đầu tư trong nước phải qua tổ chức được cấp phép, chế tài áp sau mốc 6 tháng kể từ giấy phép đầu tiên (Nghị quyết 05 Điều 7 khoản 2). Tính đến 26/10/2026 chưa có tổ chức nào được cấp phép, và Nghị quyết không nói sàn sẽ giao dịch NFT.
• Thuế không phụ thuộc phân loại: Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 (Điều 19 khoản 2) áp 0,1% trên giá chuyển nhượng tài sản số, và Nghị định 253/2026/NĐ-CP (Điều 16 khoản 4) ghi tài sản số gồm “tài sản ảo, tài sản mã hóa và các tài sản số khác”. Ví dụ: bán một NFT được 8.000.000 đồng thì thuế là 8.000 đồng. Văn bản chưa hướng dẫn cách quy đổi khi bán NFT lấy ETH thay vì lấy đồng. Chi tiết cách khai: thuế tài sản mã hóa 0,1% tính thế nào.
• Quảng bá bộ sưu tập NFT để bán cho công chúng có thể rơi vào “quảng cáo, tiếp thị liên quan đến tài sản mã hóa”, vốn chỉ dành cho tổ chức được cấp phép (Nghị quyết 05 Điều 4 khoản 4), nếu NFT được coi là tài sản mã hóa. Văn bản không nói rõ.

Muốn nắm khái niệm gốc trước, đọc tài sản mã hóa là gì và blockchain là gì.