Phân kỳ RSI, MACD là gì, phân kỳ dương, âm và ẩn khác gì?

Phân kỳ RSI là lúc giá và RSI (chỉ báo 0–100 so mức tăng với mức giảm của giá) đi lệch nhau. Giá lập đỉnh cao hơn nhưng RSI lập đỉnh thấp hơn, hoặc giá xuống đáy thấp hơn nhưng RSI lên đáy cao hơn.

Phân kỳ MACD giống hệt, chỉ thay RSI bằng đường MACD (hiệu của hai đường trung bình giá 12 và 26 phiên).

Người dùng chỉ báo đọc phân kỳ là dấu hiệu đà của giá đang yếu đi, không phải lệnh mua hay bán. Tháng 5/2022, cả RSI và MACD của bitcoin cùng cho phân kỳ dương, rồi ba tuần sau giá vẫn giảm thêm 33,5%.

Phân kỳ là gì?

Phân kỳ là khi giá và một chỉ báo động lượng tính từ chính giá đó không cùng xác nhận một đỉnh hay một đáy mới. Động lượng (momentum), theo bảng thuật ngữ của Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC), là mức thay đổi tương đối của giá trong một khoảng thời gian.

RSI và MACD đều đo động lượng. Cách tính và cách đọc từng chỉ báo có ở bài chỉ báo RSI và chỉ báo MACD, bài này chỉ bàn chuyện so chỉ báo với giá.

Theo ChartSchool của StockCharts (trang hướng dẫn của một công cụ biểu đồ), J. Welles Wilder, người giới thiệu RSI năm 1978, coi phân kỳ là dấu hiệu một điểm đảo chiều “tiềm năng” vì động lượng không xác nhận giá. Phân kỳ nói đà yếu đi; nó không nói giá có quay đầu không, hay quay đầu khi nào.

Bốn loại phân kỳ: dương, âm, ẩn tăng, ẩn giảm

Có bốn dạng, chia theo việc so hai đỉnh hay hai đáy, và theo bên nào lập mức mới: giá hay chỉ báo.

Loại	Giá	Chỉ báo (RSI, MACD)	Nghĩa thường được gán
Phân kỳ dương	Đáy sau thấp hơn đáy trước	Đáy sau cao hơn	Đà giảm yếu đi, giá có thể đảo lên
Phân kỳ âm	Đỉnh sau cao hơn đỉnh trước	Đỉnh sau thấp hơn	Đà tăng yếu đi, giá có thể đảo xuống
Phân kỳ ẩn tăng	Đáy sau cao hơn đáy trước	Đáy sau thấp hơn	Xu hướng tăng có thể đi tiếp
Phân kỳ ẩn giảm	Đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước	Đỉnh sau cao hơn	Xu hướng giảm có thể đi tiếp

Cột cuối là cách người dùng chỉ báo diễn giải, chưa phải kết quả đã kiểm chứng (xem phần đếm lại trên bitcoin bên dưới). Định nghĩa phân kỳ thường theo ChartSchool; phân kỳ ẩn theo mô tả positive reversal và negative reversal của Andrew Cardwell mà ChartSchool dẫn lại.

Mẹo nhớ: ở phân kỳ thường, giá vượt đỉnh hoặc thủng đáy trước còn chỉ báo thì không. Ở phân kỳ ẩn, chỉ báo vượt đỉnh hoặc thủng đáy trước còn giá thì không.

Andrew Cardwell, người hướng dẫn RSI cho tác giả Constance Brown, đặt tên positive reversal cho trường hợp RSI xuống đáy thấp hơn trong khi giá giữ đáy cao hơn, và negative reversal cho chiều ngược lại. Hai dạng này chính là phân kỳ ẩn tăng và ẩn giảm trong bảng.

Cardwell còn đọc phân kỳ thường ngược với Wilder. Theo ChartSchool, ông coi phân kỳ âm là hiện tượng “của thị trường tăng”, tức hay xuất hiện khi giá đang lên, và phân kỳ dương là hiện tượng của thị trường giảm. Cùng một hình trên biểu đồ có hai cách đọc trái nhau.

Phân kỳ dương, âm hay tăng, giảm: bảng đối chiếu tên gọi

Cùng một hình có thể mang ba, bốn tên tùy tài liệu, nên đọc định nghĩa trước khi tin vào tên.

Tiếng Anh	Tên hay gặp	Tên khác
Bullish divergence	Phân kỳ dương	Phân kỳ tăng, phân kỳ thường tăng giá
Bearish divergence	Phân kỳ âm	Phân kỳ giảm, phân kỳ thường giảm giá
Hidden bullish divergence	Phân kỳ ẩn tăng	Phân kỳ ẩn tăng giá; Cardwell gọi positive reversal
Hidden bearish divergence	Phân kỳ ẩn giảm	Phân kỳ ẩn giảm giá; Cardwell gọi negative reversal

Tên tiếng Việt gom từ các bài phân tích kỹ thuật tiếng Việt VietnamBit đọc ngày 07/11/2026. Chúng tôi chưa thấy bộ tên chuẩn chính thức nào.

Ba chỗ hay gây nhầm:

• “Dương”, “âm” là hướng giá được kỳ vọng, không phải dấu của chỉ báo. Phân kỳ dương có thể xảy ra khi MACD đang âm: tháng 5/2022, hai đáy MACD là −2.599 và −1.938 (ví dụ 3 bên dưới).
• “Hội tụ, phân kỳ” trong tên MACD nói chuyện khác. Theo ChartSchool, tên MACD (moving average convergence divergence) chỉ việc hai đường EMA (trung bình động đặt nặng giá gần) 12 và 26 phiên xích lại gần nhau hay tách xa nhau, không phải sự lệch giữa giá và chỉ báo.
• “Phân kỳ phóng đại” không có định nghĩa thống nhất. Một số bài tiếng Việt liệt kê nó như loại thứ ba, nhưng ChartSchool không có mục này, nên bài này không dùng.

Cách nhận ra phân kỳ trên biểu đồ

So hai đỉnh, hoặc hai đáy, gần nhau của giá với giá trị chỉ báo đúng hai ngày đó, rồi xem hai bên có cùng hướng không. Đỉnh là điểm cao nhất của một nhịp giá trước khi quay đầu, đáy là điểm thấp nhất; cách xác định giống khi vẽ đường xu hướng.

1. Ghi rõ khung thời gian (nến ngày, nến 4 giờ; mỗi nến gom giá của một khoảng thời gian) và tham số chỉ báo (RSI 14, MACD 12, 26, 9). Đổi khung hay đổi tham số là đổi kết quả.
2. Chọn hai đỉnh hoặc hai đáy liền nhau, rõ ràng. ChartSchool dùng giá đóng cửa khi so phân kỳ MACD; các số trong bài này cũng là giá đóng cửa.
3. Đọc RSI hoặc MACD đúng hai ngày đó. Không lấy đỉnh của chỉ báo ở một ngày khác với đỉnh của giá.
4. Giá và chỉ báo cùng lên hoặc cùng xuống: không có phân kỳ. Ngược hướng: xếp vào một trong bốn loại ở bảng trên.
5. Chỉ coi một điểm là đỉnh, đáy khi giá đã đi ngược lại một quãng sau đó.

Bước 5 làm phân kỳ luôn được nhìn thấy muộn. Trong phép đếm ở phần sau, một ngày được coi là đỉnh khi giá đóng cửa cao nhất trong 10 ngày trước và 10 ngày sau nó. Ở 9 lần phân kỳ âm RSI đếm được, tới ngày xác nhận giá đã thấp hơn đỉnh thứ hai trung bình 11,7%.

Chiều ngược lại cũng vậy: ở 13 lần phân kỳ dương, tới ngày xác nhận giá đã cao hơn đáy thứ hai trung bình 9,0%. Một phần đáng kể của nhịp đảo chiều đã qua trước khi hình phân kỳ hoàn tất.

Phân kỳ RSI và phân kỳ MACD khác gì?

Cùng một cách so, nhưng RSI nằm trong khung 0–100 còn MACD tính bằng đô la, nên hai chỉ báo có lúc cho kết luận trái nhau.

	Phân kỳ RSI	Phân kỳ MACD
Thang đo	0–100, có trần và sàn	Đơn vị giá (USD), không trần sàn
So cái gì với giá	Đỉnh, đáy của RSI	Đỉnh, đáy của đường MACD
Gợi ý của ChartSchool	Bền hơn khi hình thành sau vùng quá mua (trên 70), quá bán (dưới 30)	Cẩn trọng, vì hay gặp trong xu hướng mạnh
Đi sau giá	Có	Có

Ngày 21/02/2021 là ví dụ hai chỉ báo không đồng ý. Giá đóng cửa bitcoin 57.501 USD, cao hơn đỉnh 40.775 USD ngày 08/01/2021. RSI 14 là 80,9, thấp hơn 88,8 của đỉnh trước: có phân kỳ âm. MACD là 5.248, cao hơn 4.430 của đỉnh trước: không có phân kỳ.

Còn một kiểu “phân kỳ” khác trên MACD: histogram (cột chênh lệch giữa MACD và đường tín hiệu, tức EMA 9 phiên của MACD) lệch với đường MACD. Theo ChartSchool, kiểu này báo trước khả năng MACD sắp cắt đường tín hiệu, chứ không so trực tiếp với giá.

Ví dụ 1: phân kỳ âm trước đợt giảm cuối năm 2021

Đây là lần phân kỳ âm “đúng”: cả RSI và MACD cùng lệch với giá, và 40 ngày sau đỉnh thứ hai giá thấp hơn 30,6%.

Ngày (UTC)	Giá đóng cửa (USD)	RSI 14	MACD
20/10/2021	66.062	79,7	4.448
08/11/2021	67.542	68,6	1.970

Nguồn giá: Coin Metrics, chỉ số PriceUSD (giá cuối ngày theo giờ UTC, tức 7 giờ sáng hôm sau giờ Việt Nam). RSI 14 và MACD (12, 26, 9) do VietnamBit tính từ chuỗi giá bắt đầu 01/01/2017.

Đỉnh sau cao hơn đỉnh trước 1.480 USD, tức 2,2%. RSI thấp hơn 11,1 điểm, MACD thấp hơn 2.478 USD. Trước đỉnh 20/10, RSI đã lên trên 70, đúng điều kiện ChartSchool nói phân kỳ “bền hơn”. Ví dụ 2 và 3 bên dưới cũng có điều kiện này (RSI 88,8 và 23,9) mà giá vẫn đi ngược nghĩa thường gán.

Ngày 18/11/2021, ngày thứ 10 sau đỉnh thứ hai, giá còn 56.794 USD (thấp hơn đỉnh 15,9%). Ngày 18/12/2021, giá còn 46.905 USD (thấp hơn 30,6%). Người nhìn lại thấy một phân kỳ đẹp, nhưng người đứng ở ngày 18/11 chỉ nhận ra nó khi khoảng một nửa mức giảm tới ngày 18/12 đã diễn ra.

Ví dụ 2: ba lần phân kỳ âm, giá vẫn tăng thêm 13 tuần

Đầu năm 2021, RSI của bitcoin lập bốn đỉnh thấp dần, nhưng giá lập đỉnh mới suốt 95 ngày và tăng 55,6%.

Đỉnh (UTC)	Giá đóng cửa (USD)	RSI 14	MACD
08/01/2021	40.775	88,8	4.430
21/02/2021	57.501	80,9	5.248
13/03/2021	61.289	72,6	3.210
13/04/2021	63.446	68,5	1.559

Nguồn giá: Coin Metrics. RSI, MACD do VietnamBit tính.

Người coi phân kỳ âm đầu tiên (21/02) là tín hiệu thoát hàng đã thấy giá tăng thêm 10,3% trong 7 tuần sau đó (57.501 → 63.446 USD). Giá chỉ giảm mạnh sau đỉnh thứ tư: ngày 23/05/2021 còn 34.774 USD, thấp hơn 45,2%.

ChartSchool viết đúng tình huống này: “A strong uptrend can show numerous bearish divergences before a top materializes” (một xu hướng tăng mạnh có thể cho nhiều phân kỳ âm trước khi đỉnh thật hình thành).

Ví dụ 3: phân kỳ dương tháng 5/2022, giá giảm thêm 33,5%

Cả RSI và MACD cùng lên đáy cao hơn, RSI đáy đầu còn dưới 30, vậy mà ba tuần sau giá vẫn rơi thêm một phần ba.

Đáy (UTC)	Giá đóng cửa (USD)	RSI 14	MACD
11/05/2022	28.797	23,9	−2.599
18/05/2022	28.771	31,0	−2.770
27/05/2022	28.612	35,9	−1.938

Nguồn giá: Coin Metrics. RSI, MACD do VietnamBit tính.

Ba đáy giá thấp dần từng chút, trong khi RSI lên đáy cao dần. Đáy 27/05 thấp hơn đáy 11/05 là 0,6% nhưng RSI cao hơn 12 điểm, và MACD cũng lên đáy cao hơn. Ngày 06/06/2022 giá lên 31.334 USD (cao hơn đáy 9,5%), trông như phân kỳ đã “chạy”. Ngày 18/06/2022, giá còn 19.014 USD: thấp hơn đáy 27/05 là 33,5%, thấp hơn giá 06/06 là 39,3%.

ChartSchool cảnh báo đúng chiều này: “bullish divergences can appear in a strong downtrend, yet the downtrend continues” (phân kỳ dương có thể xuất hiện trong xu hướng giảm mạnh mà xu hướng giảm vẫn tiếp diễn).

Ví dụ về phân kỳ ẩn trên bitcoin

Phân kỳ ẩn tăng có lần đi cùng một đợt tăng lớn, có lần ngay trước một đợt giảm sâu.

• 11/12/2020 và 27/01/2021: giá đóng cửa lên đáy cao hơn (18.062 → 30.359 USD), RSI xuống đáy thấp hơn (50,8 → 42,8), MACD cũng thấp hơn (541 → 288). Xu hướng tăng đi tiếp, giá lên 57.501 USD ngày 21/02/2021.
• 13/03/2022 và 11/04/2022: giá lên đáy cao hơn (37.808 → 39.544 USD), RSI xuống đáy thấp hơn (43,4 → 35,0). Ngày 27/05/2022 giá còn 28.612 USD, thấp hơn 27,6%.

Nguồn giá: Coin Metrics. RSI, MACD do VietnamBit tính.

Đếm lại trên bitcoin 2017–2026: phân kỳ đúng hướng bao nhiêu lần?

Đếm theo quy tắc cố định, chỉ phân kỳ dương cao hơn tỷ lệ nền ở cả hai cách đếm, và mức chênh co lại khi đổi cách đếm.

Cách đếm (VietnamBit tự tính, không phải nghiên cứu đã bình duyệt):

• Giá đóng cửa ngày của bitcoin từ Coin Metrics, 01/01/2017 đến 06/11/2026; RSI 14 làm mượt kiểu Wilder.
• Đỉnh là ngày có giá đóng cửa cao nhất trong 10 ngày trước và 10 ngày sau (bản thứ hai: 5 ngày); đáy ngược lại. So hai đỉnh, hai đáy liền nhau cách nhau không quá 90 ngày.
• Ngày xác nhận là đỉnh, đáy thứ hai cộng 10 ngày (hoặc 5 ngày). “Đúng hướng” là giá 30 ngày sau ngày xác nhận đi theo nghĩa thường gán ở bảng bốn loại.
• Tỷ lệ nền: trong 3.553 ngày có đủ dữ liệu, 55,5% số ngày giá 30 ngày sau cao hơn, 44,5% thấp hơn.

Loại	Quy tắc 10 ngày	Quy tắc 5 ngày	Tỷ lệ nền cùng hướng
Phân kỳ dương	9/13 (69%)	14/24 (58%)	55,5%
Phân kỳ âm	4/9 (44%)	15/32 (47%)	44,5%
Phân kỳ ẩn tăng	8/14 (57%)	14/26 (54%)	55,5%
Phân kỳ ẩn giảm	6/10 (60%)	6/16 (38%)	44,5%

Số lần đúng hướng trên số lần đếm được. Lần phân kỳ cuối tháng 10/2026 chưa đủ 30 ngày nên không tính. Nguồn giá: Coin Metrics, tải 07/11/2026.

Đọc bảng:

• Mẫu nhỏ: mỗi ô chỉ 9 đến 32 lần. Thêm hay bớt vài lần là tỷ lệ đổi hẳn.
• Phân kỳ âm đúng hướng 44–47%, ngang tỷ lệ nền 44,5%. Đoán “giá 30 ngày sau thấp hơn” vào một ngày bất kỳ cũng cho kết quả tương tự.
• Đổi 10 ngày sang 5 ngày, phân kỳ ẩn giảm từ 60% xuống 38%, phân kỳ dương từ 69% xuống 58%. Một quy tắc nhạy với tham số như vậy dễ trông tốt trên dữ liệu cũ mà không giữ được về sau.

Chúng tôi chưa tìm thấy nghiên cứu bình duyệt nào kiểm riêng quy tắc phân kỳ trên tài sản mã hóa (tìm ngày 07/11/2026). Các nghiên cứu về RSI, MACD và phân tích kỹ thuật nói chung được tóm ở bài phân tích kỹ thuật là gì.

Vì sao phân kỳ hay báo sai trong xu hướng mạnh?

Chỉ báo động lượng đo tốc độ, còn một xu hướng vẫn có thể đi tiếp với tốc độ chậm hơn.

ChartSchool giải thích bằng MACD: một xu hướng tăng thường mở đầu bằng một nhịp tăng mạnh đẩy MACD lên cao. Về sau giá vẫn tăng nhưng chậm hơn, nên MACD đi xuống từ đỉnh. Chừng nào MACD còn dương, đà tăng vẫn lớn hơn đà giảm. Ở ví dụ 2, ngày 13/04/2021 MACD còn 1.559, vẫn dương.

Trang này viết thẳng: “Bearish divergences are commonplace in a strong uptrend, while bullish divergences occur often in a strong downtrend” (phân kỳ âm là chuyện thường trong xu hướng tăng mạnh, phân kỳ dương hay gặp trong xu hướng giảm mạnh).

Với RSI còn thêm cái trần 100. Đây là nhận xét của VietnamBit từ công thức: sau một đỉnh RSI 88,8 như ngày 08/01/2021, đỉnh RSI sau rất khó cao hơn. Vì vậy chỉ cần giá còn tăng là phân kỳ âm rất dễ xuất hiện, dù xu hướng chưa đổi.

Dùng phân kỳ khi giao dịch ở Việt Nam cần lưu ý gì?

Phân kỳ chỉ là phép so trên dữ liệu giá; điều cần để ý là dữ liệu lấy ở đâu, mỗi lần bán tốn bao nhiêu và ai đang gửi ảnh cho bạn.

Biểu đồ trên ứng dụng sàn trong nước: chưa công bố. Dữ liệu VietnamBit theo dõi về các doanh nghiệp xin cấp phép chưa ghi ứng dụng giao dịch nào (kiểm ngày 07/11/2026), nên chưa biết biểu đồ của họ có RSI, MACD hay không. Tính đến 07/11/2026, chưa sàn nào được cấp phép. Tiến độ từng hồ sơ ở trang lịch cấp phép.

Thanh khoản mỏng làm đỉnh, đáy méo. Phân kỳ dựa trên đúng hai điểm giá, nên một điểm sai là cả phép so sai. Ở cặp giao dịch ít lệnh, như cặp đồng Việt Nam của một sàn mới mở, một lệnh lớn sát giờ đóng nến có thể tự tạo ra một đỉnh hay đáy. Thanh khoản (mức dễ mua bán mà không đẩy giá) càng thấp, rủi ro này càng lớn.

Biểu đồ cặp bitcoin với đồng Việt Nam cũng không trùng biểu đồ cặp với USDT trên nền tảng khác: giá khác, giờ đóng nến khác, tỷ giá đi vào từng điểm giá. Phân kỳ trên biểu đồ này không suy ra được phân kỳ trên biểu đồ kia.

Thuế 0,1% tính trên giá bán, kể cả khi lỗ. Thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng tài sản mã hóa bằng giá chuyển nhượng nhân 0,1% ở từng lần bán (Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2).

• Giá trị khi bán: 100.000.000 × 19.014 / 31.334 ≈ 60.682.000 đồng.
• Thuế nếu áp mức 0,1% hiện hành: 60.682.000 × 0,1% ≈ 60.682 đồng.
• Khoản lỗ khoảng 39,3 triệu đồng, vẫn phải nộp thuế trên giá bán.

Lướt theo tín hiệu thì số lần bán tăng nhanh. Với quy tắc 5 ngày ở trên, RSI ngày của bitcoin cho 49 lần phân kỳ âm hoặc phân kỳ ẩn giảm từ 2017 đến 10/2026 (tính cả lần chưa đủ 30 ngày nên không có trong bảng). Bán 100 triệu đồng mỗi lần là 49 × 100.000 = 4.900.000 đồng thuế; quy tắc 10 ngày cho 20 lần, tức 2.000.000 đồng.

Phí cộng dồn khi lướt sóng ở bài quản lý vốn trong crypto, cách khai thuế ở trang thuế tài sản mã hóa 0,1% tính thế nào.

Ảnh phân kỳ trong nhóm “phím kèo” (nhóm gợi ý lệnh mua bán, thường thu phí) hay chỉ khoanh lần khớp ý. Khi nhận ảnh hai đường kẻ lệch nhau kèm lời “vào lệnh ngay”, hãy hỏi:

1. Khung nào, tham số nào, giá của nền tảng nào? Thiếu một trong ba thì không kiểm lại được.
2. Các phân kỳ không thành thì sao? Ví dụ 2 và 3 ở trên cũng là phân kỳ rõ ràng, chỉ là giá không đi theo.
3. Người gửi được gì? Phí nhóm VIP, khóa học, lời mời nạp tiền vào nền tảng lạ là các kịch bản mô tả ở bài khóa học crypto, nhóm kèo VIP.

Chỉ tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép mới được quảng cáo, tiếp thị liên quan đến tài sản mã hóa (Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 4 khoản 4).

Cá nhân quảng cáo, tiếp thị khi không được phép có thể bị phạt 90–100 triệu đồng (Nghị định 284/2026/NĐ-CP Điều 7 khoản 4 điểm b, Điều 4 khoản 2). Một bài đăng ảnh chỉ báo cụ thể có bị coi là quảng cáo hay không do cơ quan có thẩm quyền xác định.