Quyền chọn crypto là gì? Khác hợp đồng tương lai thế nào

Quyền chọn (option) là hợp đồng cho người mua quyền, nhưng không bắt buộc, mua hoặc bán một lượng tài sản ở một mức giá định trước trong một thời hạn. Quyền mua gọi là quyền chọn mua (call), quyền bán gọi là quyền chọn bán (put). Người mua trả một khoản phí quyền chọn (premium) cho người bán; nếu tới hạn quyền đó không có lợi, người mua bỏ quyền và mất khoản phí. Quyền chọn crypto là quyền chọn có tài sản cơ sở là bitcoin, ether hay một tài sản mã hóa khác.

Bài này giải thích khái niệm theo định nghĩa của Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC), khác hợp đồng tương lai ở đâu, rủi ro mất toàn bộ phí, và pháp luật Việt Nam. Bài không hướng dẫn mua bán quyền chọn trên nền tảng nào và không nêu chiến lược.

Quyền chọn crypto là gì?

Theo bảng thuật ngữ của CFTC, quyền chọn là hợp đồng “cho người mua quyền, nhưng không phải nghĩa vụ, mua hoặc bán một lượng xác định” tài sản ở một mức giá xác định trong một khoảng thời gian, bất kể giá thị trường lúc đó. Một hợp đồng quyền chọn luôn có các thành phần sau:

Thành phần	Nghĩa (theo CFTC)
Tài sản cơ sở	Tài sản mà quyền chọn gắn vào, ví dụ bitcoin
Giá thực hiện (strike price)	Giá ghi trong hợp đồng, là giá tài sản cơ sở được mua hoặc bán khi thực hiện quyền
Ngày đáo hạn	Ngày hợp đồng tự hết hiệu lực, ngày cuối cùng được thực hiện quyền
Phí quyền chọn (premium)	Khoản người mua trả cho người bán để có quyền
Kiểu thực hiện	Kiểu Mỹ: thực hiện bất kỳ lúc nào tới ngày đáo hạn. Kiểu châu Âu: chỉ vào ngày đáo hạn

Người bán quyền chọn (writer) là người tạo ra hợp đồng, CFTC định nghĩa là người “hứa thực hiện một nghĩa vụ nhất định để đổi lấy” phí quyền chọn. Có quyền chọn giao tài sản thật, có loại chỉ thanh toán khoản chênh lệch bằng tiền; định nghĩa hợp đồng quyền chọn trong Luật Chứng khoán Việt Nam cũng nêu cả hai cách (Điều 4 khoản 11 điểm a, b).

Quyền chọn mua (call) và quyền chọn bán (put) là gì?

Call cho người mua quyền mua tài sản ở giá thực hiện; put cho người mua quyền bán tài sản ở giá thực hiện. Cả hai đều là quyền của người mua và nghĩa vụ của người bán.

	Quyền chọn mua (call)	Quyền chọn bán (put)
Người mua có	Quyền mua ở giá thực hiện	Quyền bán ở giá thực hiện
Điểm hòa vốn của người mua lúc đáo hạn	Giá thực hiện cộng phí	Giá thực hiện trừ phí
Người bán phải	Bán ở giá thực hiện nếu bị thực hiện	Mua ở giá thực hiện nếu bị thực hiện
Lỗ tối đa của người mua	Phí cộng chi phí giao dịch	Phí cộng chi phí giao dịch

CFTC gọi quyền chọn là “ngang giá” (at-the-money) khi giá thực hiện bằng giá hiện tại của tài sản cơ sở. Quyền chọn mua có giá thực hiện thấp hơn giá thị trường, hay quyền chọn bán có giá thực hiện cao hơn giá thị trường, thì có giá trị nội tại; ngược lại thì giá trị chỉ còn ở thời gian còn lại tới đáo hạn.

Quyền chọn khác hợp đồng tương lai thế nào?

Hợp đồng tương lai buộc cả hai bên thực hiện ở giá đã chốt; quyền chọn chỉ buộc người bán, còn người mua được chọn thực hiện hay bỏ. CFTC định nghĩa hợp đồng tương lai là thỏa thuận mua bán trong tương lai “ràng buộc mỗi bên của hợp đồng phải thực hiện” ở giá xác định.

Tiêu chí	Hợp đồng tương lai	Quyền chọn (phía người mua)
Quyền hay nghĩa vụ	Nghĩa vụ cho cả hai bên	Quyền cho người mua, nghĩa vụ cho người bán
Tiền bỏ ra ban đầu	Ký quỹ	Phí quyền chọn
Lỗ tối đa	Có thể hơn ký quỹ ban đầu, có thể bị thanh lý	Phí cộng chi phí giao dịch
Ngày đáo hạn	Có (riêng hợp đồng vĩnh cửu thì không)	Luôn có
Giá trị thời gian	Không có phần riêng	Giảm dần tới đáo hạn

Hợp đồng tương lai tài sản mã hóa, ký quỹ và thanh lý được giải thích ở bài spot và futures khác nhau thế nào và đòn bẩy trong crypto.

Vì sao người mua quyền chọn có thể mất toàn bộ phí?

Vì nếu tới ngày đáo hạn giá không vượt giá thực hiện (với call) hay không xuống dưới giá thực hiện (với put), quyền chọn hết giá trị và người mua không lấy lại được khoản phí đã trả. Quy định công bố rủi ro quyền chọn của CFTC (17 CFR 33.7) bắt buộc ghi: người mua call hoặc put chịu rủi ro “mất toàn bộ giá mua quyền chọn”, tức phí quyền chọn cộng mọi chi phí giao dịch, và chỉ người chịu được việc mất toàn bộ khoản đó mới nên tham gia mua quyền chọn.

Giá X lúc đáo hạn	Giá trị quyền chọn	Lãi lỗ người mua	Lãi lỗ người bán
90	0	−5 (mất 100% phí)	+5
100	0	−5 (mất 100% phí)	+5
103	3	−2	+2
105	5	0 (hòa vốn)	0
150	50	+45	−45

Hai điều rút ra từ bảng: người mua chỉ hòa vốn khi giá X lúc đáo hạn đạt 105 (giá thực hiện cộng phí), và mất toàn bộ phí nếu giá ở 100 trở xuống; còn người bán không nắm sẵn X chỉ nhận tối đa 5 USD nhưng giá càng tăng thì càng lỗ, hợp đồng không đặt mức trần. Với quyền chọn bán, logic ngược lại: người mua put hòa vốn khi giá lúc đáo hạn bằng giá thực hiện trừ phí.

Rủi ro của quyền chọn crypto

Quyền chọn có nhiều nguồn rủi ro chồng lên nhau: đúng hướng giá vẫn có thể lỗ nếu sai thời điểm hay sai mức. Các rủi ro chính, phần lớn được nêu trong quy định công bố rủi ro của CFTC:

1. Mất toàn bộ phí. Người mua mất phí và chi phí giao dịch khi quyền chọn hết hạn không có giá trị (ví dụ trên).
2. Lỗ rất lớn ở phía người bán. CFTC yêu cầu ghi rõ người bán quyền chọn phải đủ khả năng nộp thêm ký quỹ khi giá đi ngược và “chịu một khoản lỗ tài chính rất lớn”.
3. Giá trị thời gian mất dần. Càng gần đáo hạn, phần giá trị thời gian của quyền chọn càng nhỏ; giá tài sản đứng yên thì giá quyền chọn thường vẫn giảm.
4. Biến động ngầm định. Giá quyền chọn phụ thuộc mức biến động mà thị trường kỳ vọng (CFTC gọi là implied volatility). Biến động kỳ vọng giảm có thể làm quyền chọn mất giá dù tài sản cơ sở chưa đi ngược.
5. Khó đóng vị thế. Quy định của CFTC nêu trong một số tình huống, đóng một vị thế quyền chọn “có thể khó hoặc không thể”. Với quyền chọn tài sản mã hóa xa giá thị trường, sổ lệnh thường mỏng.
6. Rủi ro nền tảng. Nền tảng quyền chọn tài sản mã hóa ở nước ngoài không chịu sự giám sát của cơ quan Việt Nam; sự cố, tạm ngừng rút tiền hay phá sản đều có thể xảy ra (xem các vụ sụp đổ lớn trong lịch sử crypto).

Tin “hàng tỷ USD quyền chọn bitcoin đáo hạn” nói về giá trị danh nghĩa của các hợp đồng còn mở, tính bằng số hợp đồng nhân giá tài sản; cách đọc con số này ở bài open interest là gì.

Quyền chọn khác quyền chọn nhị phân và sàn BO thế nào?

Quyền chọn thông thường cho quyền mua bán tài sản ở giá thực hiện và lãi lỗ thay đổi theo mức giá lệch; quyền chọn nhị phân chỉ có hai kết quả: nhận một khoản cố định hoặc mất toàn bộ tiền đã đặt. Sàn BO ở Việt Nam là dạng quyền chọn nhị phân kỳ hạn vài chục giây đến vài phút. Bộ Công an (2021) kết luận các sàn này “không thuộc đối tượng được xem xét, cấp phép”, và các vụ đã xét xử mà Vietnambit tìm được đều là tội đánh bạc, tổ chức đánh bạc. Chi tiết ở bài quyền chọn nhị phân là gì và sàn BO là gì.

Ở Việt Nam, quyền chọn crypto có hợp pháp không?

Khung thí điểm theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không có dịch vụ quyền chọn hay bất kỳ dịch vụ phái sinh tài sản mã hóa nào; Nghị quyết chưa có quy định cho phép dịch vụ phái sinh. Các điểm đọc từ văn bản gốc:

1. Bốn dịch vụ thí điểm. Nghị quyết 05 Điều 3 khoản 3: “Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa là doanh nghiệp thực hiện, cung cấp một hoặc một số dịch vụ, hoạt động sau: a) Tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa; b) Tự doanh tài sản mã hóa; c) Lưu ký tài sản mã hóa; d) Cung cấp nền tảng phát hành tài sản mã hóa.” Điều 7 khoản 3 cho tổ chức được cấp phép “được thực hiện, cung cấp các dịch vụ, hoạt động theo quy định tại khoản 3 Điều 3”. Toàn văn Nghị quyết không có các cụm “phái sinh”, “quyền chọn”, “hợp đồng tương lai”.
2. Quyền chọn trong luật Việt Nam là chứng khoán phái sinh. Luật Chứng khoán (văn bản hợp nhất 102/VBHN-VPQH) Điều 4 khoản 9 định nghĩa chứng khoán phái sinh “bao gồm hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn”; khoản 11 định nghĩa hợp đồng quyền chọn xác nhận “quyền của người mua và nghĩa vụ của người bán”. Tài sản cơ sở là “chứng khoán, chỉ số chứng khoán hoặc tài sản khác theo quy định của Chính phủ” (khoản 10). Nghị quyết 05 Điều 3 khoản 2 tách tài sản mã hóa khỏi chứng khoán (“không bao gồm chứng khoán”). Ngoài chứng khoán và chỉ số chứng khoán, tài sản cơ sở khác phải do Chính phủ quy định (khoản 10); chưa thấy văn bản nào đưa tài sản mã hóa vào danh mục này.
3. Sản phẩm gần nhất có khung pháp lý là chứng quyền có bảo đảm (Luật Chứng khoán Điều 4 khoản 6), một sản phẩm chứng khoán, không liên quan tài sản mã hóa.
4. Nơi giao dịch và chế tài. “Các giao dịch tài sản mã hóa phải được thực hiện thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa do Bộ Tài chính cấp phép” (Nghị quyết 05 Điều 7 khoản 3). Sau 6 tháng kể từ giấy phép đầu tiên, nhà đầu tư trong nước giao dịch ngoài các tổ chức này có thể bị phạt 15–25 triệu đồng với cá nhân (Nghị quyết 05 Điều 7 khoản 2; mức phạt: Nghị định 284/2026/NĐ-CP Điều 9 khoản 1, Điều 4 khoản 2). Nghị quyết không định nghĩa “giao dịch”, nên chưa thấy quy định rõ hợp đồng quyền chọn trên nền tảng nước ngoài được xếp vào đâu; chi tiết ở giao dịch trên sàn nước ngoài có bị phạt không.
5. Thuế và tình trạng cấp phép. Chưa thấy văn bản hướng dẫn riêng cách tính thuế với lãi lỗ từ quyền chọn tài sản mã hóa. Tính đến 28/10/2026 chưa sàn nào được cấp phép, theo dõi ở lịch cấp phép.