Crypto winter là gì, mùa đông 2018 và 2022 ra sao?

Crypto winter (mùa đông tiền mã hóa) là cách giới đầu tư gọi giai đoạn giá tài sản mã hóa giảm sâu và kéo dài nhiều tháng, thường kèm các nền tảng lớn sụp đổ, dự án ngừng hoạt động và dòng tiền rút khỏi thị trường. Đây là tiếng lóng thị trường, không có định nghĩa chính thức hay ngưỡng giảm chung.

Hai mùa đông được nhắc nhiều nhất là năm 2018 và năm 2022. Theo giá đóng cửa ngày của Coin Metrics, bitcoin giảm 83,78% trong lần thứ nhất và 76,67% trong lần thứ hai, mỗi lần kéo dài khoảng một năm từ đỉnh tới đáy. Bài bull run, bear market là gì dùng số của K33 Research theo giá trong ngày (đỉnh 10/11/2021, khoảng 77%, 376 ngày), nên ngày và số ngày ở hai bài lệch nhau một chút.

Crypto winter là gì, khác bear market thế nào?

Bear market là giá xuống; crypto winter là giá xuống đủ sâu, đủ lâu để cả hệ sinh thái co lại. Cách dùng thường gặp:

	Bear market	Crypto winter
Dùng cho	Mọi thị trường (cổ phiếu, hàng hóa, tài sản mã hóa)	Chỉ thị trường tài sản mã hóa
Ngưỡng hay được nhắc	Giảm khoảng 20% trở lên từ đỉnh	Không có ngưỡng; hai lần gần nhất bitcoin giảm hơn 75%
Độ dài	Không cố định	Nhiều tháng, hai lần gần nhất khoảng một năm từ đỉnh tới đáy
Đi kèm	Giá giảm	Giá giảm, nền tảng sụp, dự án đóng cửa, công ty cắt giảm

Bear market, bull run và các chu kỳ bitcoin từ năm 2013 có ở bài bull run, bear market là gì. Trang này chỉ nói về hai mùa đông có nhiều tài liệu nhất.

Mùa đông 2018: sau cơn sốt ICO

Giá đóng cửa bitcoin từ 19.640,51 USD ngày 16/12/2017 xuống 3.185,07 USD ngày 15/12/2018, giảm 83,78% trong 364 ngày. Số liệu theo Coin Metrics, VietnamBit tính:

Tài sản	Đỉnh (giá đóng cửa)	Đáy sau đỉnh	Mức giảm	Số ngày
Bitcoin	19.640,51 USD, 16/12/2017	3.185,07 USD, 15/12/2018	83,78%	364
Ether	1.380,14 USD, 13/01/2018	82,83 USD, 15/12/2018	94,00%	336

Năm 2017 là năm của ICO, phát hành token để gọi vốn. Năm 2018 các cơ quan quản lý bắt đầu xử lý: ngày 16/11/2018, SEC công bố hai vụ đầu tiên phạt tiền chỉ vì vi phạm đăng ký chào bán chứng khoán qua ICO, với hai công ty đã gọi khoảng 15 triệu và 12 triệu USD. ICO là gì có ở bài ICO, IDO, IEO là gì.

Ở Việt Nam, ngày 11/4/2018 Thủ tướng ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường quản lý các hoạt động liên quan tới Bitcoin và các loại tiền ảo tương tự khác.

Chỉ thị nêu nguy cơ dùng tiền ảo cho rửa tiền, lừa đảo, huy động vốn theo phương thức đa cấp, và giao Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất biện pháp đối với hoạt động huy động vốn qua phát hành tiền ảo (ICO). Lịch sử đầy đủ ở bài lịch sử tiền ảo tại Việt Nam.

Mùa đông 2022: chuỗi sụp đổ dây chuyền

Giá đóng cửa bitcoin từ 67.541,76 USD ngày 08/11/2021 xuống 15.758,29 USD ngày 09/11/2022, giảm 76,67% trong 366 ngày. Ether giảm 79,36%, từ 4.811,16 USD (08/11/2021) xuống 992,79 USD (18/6/2022). Số liệu theo Coin Metrics, VietnamBit tính.

Khác năm 2018, mùa đông 2022 có một chuỗi nền tảng lớn sụp nối nhau, mỗi vụ kéo theo vụ sau. Mốc thời gian theo văn bản của cơ quan quản lý và hồ sơ tòa Mỹ:

Thời điểm	Sự kiện	Nguồn
5/2022	Stablecoin thuật toán UST mất neo với đô la; UST và các token đi kèm giảm về gần 0	SEC, 16/2/2023
12/6/2022	Celsius, nền tảng nhận gửi tài sản trả lãi, dừng hoạt động nền tảng	SEC, 13/7/2023
7/2022	Voyager khóa tài khoản khách rồi nộp đơn phá sản; FTC nói người dùng mất hơn 1 tỷ USD tài sản mã hóa	FTC, 12/10/2023
11/11/2022	Các công ty FTX bắt đầu nộp đơn phá sản	Hồ sơ tòa vụ BlockFi, 28/11/2022
28/11/2022	BlockFi nộp đơn phá sản, nêu khoản cho Alameda vay và tài sản kẹt trên FTX	Hồ sơ tòa D.N.J., 28/11/2022

Giá đóng cửa thấp nhất của bitcoin trong giai đoạn này rơi vào ngày 09/11/2022, hai ngày trước khi các công ty FTX nộp đơn phá sản.

Sau đó, tòa án Mỹ ra lệnh FTX và Alameda trả 12,7 tỷ USD (CFTC, 08/8/2024). Chi tiết từng vụ ở bài vụ sụp đổ lớn trong lịch sử crypto; vì sao một vụ kéo theo vụ khác ở bài vì sao thị trường crypto sập.

Mùa đông kết thúc khi nào: số ngày để vượt lại đỉnh cũ

Đáy chỉ nhận ra được khi đã qua; số liệu dễ đo hơn là bao lâu giá đóng cửa vượt lại đỉnh trước. Với bitcoin, theo Coin Metrics, VietnamBit tính:

Mùa đông	Đỉnh trước (giá đóng cửa)	Ngày đầu tiên đóng cửa cao hơn đỉnh đó	Số ngày từ đỉnh
2018	19.640,51 USD, 16/12/2017	30/11/2020 (19.664,41 USD)	1.080
2022	67.541,76 USD, 08/11/2021	04/3/2024 (68.091,84 USD)	847

Người mua ở đỉnh năm 2017 và giữ nguyên phải chờ gần ba năm mới hòa vốn, chưa tính phí và thuế. Ether mất từ 13/01/2018 tới 19/01/2021 để đóng cửa lại trên đỉnh 1.380,14 USD.

Hai lần là quá ít để coi là quy luật. Mỗi lần có bối cảnh riêng: lãi suất, quy định, sự kiện halving, sản phẩm mới như quỹ ETF. Bài này không suy ra mùa đông sau sẽ dài, ngắn hay sâu bao nhiêu.

Dấu hiệu đã thấy ở hai mùa đông trước

Đây là những gì đã xảy ra năm 2018 và 2022, không phải bộ chỉ báo để đoán mùa đông tiếp theo.

• Giá giảm sâu và lâu: hơn 75% với bitcoin, hơn 79% với ether, kéo dài khoảng một năm từ đỉnh tới đáy.
• Nền tảng nhận gửi, cho vay dừng rút: Celsius, Voyager, BlockFi năm 2022. Cơ chế cho vay và vì sao người gửi mất gốc ở bài cho vay crypto là gì.
• Stablecoin mất neo: UST năm 2022. Xem depeg là gì.
• Cơ quan quản lý xử lý mạnh tay hơn: các vụ ICO năm 2018; các vụ kiện, bản án sau sụp đổ năm 2022 và 2023.

“Crypto winter 2026” là cụm từ nhiều người tìm. Không cơ quan nào có thẩm quyền tuyên bố mùa đông bắt đầu hay kết thúc. Mức giảm của bitcoin từ đỉnh tháng 10/2025 được đo và cập nhật ở bài bull run, bear market là gì, không kèm dự báo.

Mùa đông crypto với người dùng ở Việt Nam

Năm 2022, người Việt dùng nền tảng nước ngoài mất tiền cùng lúc với người dùng toàn cầu, và chúng tôi chưa thấy kênh đòi nào ở trong nước dành cho họ. Khung pháp lý hiện nay khác ở ba điểm:

1. Tách biệt tài sản khách hàng. Tổ chức được cấp phép phải quản lý tách biệt tiền, tài sản mã hóa của khách hàng (Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 15 khoản 2 điểm a). Celsius năm 2022 thì được tòa kết luận tài sản Earn đã thành tài sản của chính Celsius. Chi tiết ở bài sàn phá sản, tài sản người dùng ra sao.
2. Thuế khi bán lỗ. Mỗi lần bán tài sản mã hóa chịu thuế 0,1% giá bán, lãi hay lỗ đều nộp (Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2). Ví dụ giả định, VietnamBit tính: bán 50.000.000 đồng tài sản lúc giá đã giảm thì nộp 50.000.000 × 0,1% = 50.000 đồng, dù khoản đó đang lỗ so với giá mua. Xem lỗ có phải nộp thuế tài sản mã hóa không.
3. Nơi giao dịch hợp pháp. Tính đến 31/10/2026, chưa sàn nào được cấp phép. Sau 6 tháng kể từ giấy phép đầu tiên, nhà đầu tư trong nước giao dịch ngoài tổ chức được cấp phép có thể bị xử lý (Nghị quyết 05 Điều 7 khoản 2).

Mùa đông cũng là lúc lời mời “bắt đáy”, “gửi coin lãi cao để gỡ lỗ” nhiều lên. Các kiểu lừa hay gặp có ở bài các kiểu lừa đảo tài sản mã hóa phổ biến.