Cho vay crypto (lending) là gì, rủi ro mất gốc ra sao?

Cho vay crypto (crypto lending) là đưa tài sản mã hóa cho người khác vay để nhận lãi, hoặc ngược lại, thế chấp tài sản mã hóa để vay tiền hay stablecoin. Việc này diễn ra qua một nền tảng tập trung giữ tài sản của bạn, hoặc qua giao thức DeFi chạy bằng hợp đồng thông minh.

Rủi ro lớn nhất với người cho vay là mất gốc, không phải lãi thấp. Năm 2022, bốn nền tảng cho vay lớn là Celsius, Voyager, BlockFi và Genesis lần lượt dừng cho khách rút tài sản.

Cho vay crypto là gì, ai vay, ai cho vay?

Một khoản cho vay crypto có ba bên: người cho vay, người vay và nơi đứng giữa. Nơi đứng giữa có thể là một công ty, hoặc một bộ hợp đồng thông minh.

• Người cho vay đưa tài sản (thường là stablecoin, BTC, ETH) để nhận lãi. Khi bạn “gửi USDT lấy lãi”, bạn thường đang ở vị trí này. Phía người gửi có bài riêng: gửi tiết kiệm USDT là gì.
• Người vay thế chấp tài sản mã hóa để vay tài sản khác. Lý do hay gặp: cần tiền mặt mà không muốn bán, hoặc vay để mua thêm (dùng đòn bẩy).
• Nơi đứng giữa ghép hai bên, giữ tài sản thế chấp, tính lãi và thanh lý khi giá giảm.

Hồ sơ BlockFi nộp tòa phá sản Mỹ ngày 28/11/2022 mô tả đúng mô hình này: khách lẻ vay đô la hoặc stablecoin, thế chấp BTC, ETH, LTC hay PAXG, thường được vay tới 50% giá trị tài sản thế chấp. Phía tổ chức, BlockFi cấp vốn cho quỹ đầu cơ, nhà tạo lập thị trường, công ty giao dịch tự doanh, thợ đào và sàn giao dịch.

Cho vay tập trung và DeFi khác nhau thế nào?

Khác nhau ở chỗ ai giữ tài sản và ai quyết định khi có chuyện. Bảng tóm tắt:

Tiêu chí	Nền tảng tập trung (CeFi)	Giao thức DeFi
Ai giữ tài sản	Công ty vận hành	Hợp đồng thông minh, không công ty nào giữ hộ
Lãi suất	Công ty công bố, tự đổi	Tự điều chỉnh theo cung cầu trong hợp đồng
Bên vay	Công ty chọn, có thể cho vay không thế chấp	Ai cũng vay được, nhưng phải thế chấp nhiều hơn khoản vay
Khi giá giảm	Gọi ký quỹ, thanh lý theo điều khoản	Thanh lý tự động khi chạm ngưỡng
Rủi ro mất gốc chính	Công ty cho vay sai, biển thủ, phá sản	Lỗi hợp đồng, lỗi oracle, nợ xấu

Aave là ví dụ giao thức cho vay DeFi lớn; cách Aave tính hệ số sức khỏe và thanh lý có ở hồ sơ Aave (AAVE). Các giao thức DeFi còn có kiểu vay không thế chấp trả trong cùng một giao dịch, gọi là flash loan.

Lãi cho vay crypto đến từ đâu?

Lãi người cho vay nhận được là tiền người vay trả, trừ phần nền tảng giữ lại. Không có người vay chịu trả lãi thì không có lãi. Câu cần hỏi luôn là: ai đang vay tài sản của tôi, và họ dùng nó làm gì.

Ở nền tảng tập trung, câu trả lời thường nằm trong điều khoản. Điều khoản tài khoản lãi của BlockFi cho công ty quyền, không cần báo thêm cho khách, cầm cố, tái cầm cố, bán, cho vay hay dùng bất kỳ lượng tài sản số nào khách đã chuyển vào (hồ sơ tòa ngày 28/11/2022).

Một ví dụ người vay cụ thể: ngày 27/6/2022, Voyager thông báo vỡ nợ với quỹ Three Arrows Capital về khoản vay 15.250 BTC và 350 triệu USDC (The Block, 27/6/2022). Sau đó Voyager khóa quyền truy cập tài khoản của khách và nộp đơn phá sản tháng 7/2022 (FTC, 12/10/2023).

Thế chấp và thanh lý: ví dụ bằng số

Tỷ lệ vay trên thế chấp (LTV) càng cao, giá chỉ cần giảm ít là bị thanh lý. Ví dụ giả định, VietnamBit tính, dùng mức vay 50% giá trị thế chấp như hồ sơ BlockFi mô tả và một ngưỡng thanh lý giả định 80%:

1. Thế chấp tài sản mã hóa trị giá 10.000 USD, vay 5.000 USD stablecoin. LTV = 5.000 / 10.000 = 50%.
2. Ngưỡng thanh lý 80% nghĩa là bị thanh lý khi khoản vay bằng 80% giá trị thế chấp. Giá trị thế chấp lúc đó = 5.000 / 0,8 = 6.250 USD.
3. Mức giảm giá đủ để bị thanh lý = (10.000 − 6.250) / 10.000 = 37,5%.

Mức 37,5% không hiếm. Theo dữ liệu giá đóng cửa theo ngày của Coin Metrics, bitcoin đóng cửa 67.541,76 USD ngày 08/11/2021 và 15.758,29 USD ngày 09/11/2022, tức giảm 76,67% (VietnamBit tính). Với mức giảm đó, 10.000 USD tài sản thế chấp còn khoảng 2.333 USD, thấp hơn cả khoản vay 5.000 USD.

Thanh lý thường kèm phí phạt, và khi thị trường rơi nhanh, giá bán thanh lý có thể thấp hơn giá bạn thấy. Người vay mất tài sản thế chấp; nếu thanh lý không kịp, người cho vay gánh nợ xấu. Cơ chế thanh lý chung có ở bài cháy tài khoản là gì.

Rủi ro mất gốc: bốn nền tảng sụp năm 2022

Cả bốn đều hứa lãi cho người gửi tài sản, đều cho người khác vay lại, và đều dừng cho rút khi bên vay gặp chuyện. Bảng dùng hồ sơ tòa án và văn bản của cơ quan quản lý Mỹ; riêng khoản vay của Voyager theo thông báo của chính Voyager do The Block đưa tin:

Nền tảng	Diễn biến	Nguồn
Celsius	Dừng nền tảng từ 12/6/2022; tòa phá sản kết luận tài sản trong chương trình Earn đã thành tài sản của Celsius theo điều khoản sử dụng	SEC 13/7/2023; Tòa Phá sản SDNY 04/01/2023
Voyager	Khoản cho vay 15.250 BTC và 350 triệu USDC cho Three Arrows Capital vỡ nợ; phong tỏa tài khoản, phá sản 7/2022; FTC nói người dùng mất hơn 1 tỷ USD tài sản mã hóa	The Block 27/6/2022; FTC 12/10/2023
BlockFi	Đồng ý trả 50 triệu USD cho SEC và 50 triệu USD cho 32 bang để dàn xếp cáo buộc về sản phẩm tài khoản lãi (2/2022); dừng rút rồi nộp đơn phá sản 28/11/2022 vì dính FTX và khoản cho Alameda vay	SEC 14/2/2022; hồ sơ tòa D.N.J. 28/11/2022
Genesis (chương trình Gemini Earn)	Người dùng Gemini Earn cho Genesis vay tài sản mã hóa để nhận lãi; tháng 11/2022 Genesis không cho rút, lúc đó giữ khoảng 900 triệu USD tài sản của khoảng 340.000 nhà đầu tư; Genesis đồng ý nộp phạt dân sự 21 triệu USD, không thừa nhận cũng không phủ nhận cáo buộc	SEC 12/1/2023; SEC 19/3/2024

Các vụ Voyager, Genesis trong bảng là vụ dân sự của FTC, SEC; vụ BlockFi là lệnh hành chính của SEC ban hành theo dàn xếp. Người gửi Celsius, Vauld, Hodlnaut nhận lại được gì, bằng tiền hay bằng coin, sau bao lâu: xem bài gửi tiết kiệm USDT. Bối cảnh chung của năm 2022 có ở bài vụ sụp đổ lớn trong lịch sử crypto.

DeFi cũng có rủi ro mất gốc, theo kiểu khác. Tháng 4/2026, vụ tấn công cầu nối rsETH khiến một lượng lớn rsETH bị gửi vào Aave làm thế chấp; báo cáo ban đầu ngày 20/4/2026 ước kịch bản nợ xấu từ 123,7 đến 230,1 triệu USD tùy cách phân bổ. Diễn biến và cách xử lý ở hồ sơ Aave.

Rủi ro theo từng phía

Người cho vay chịu rủi ro người vay và nơi đứng giữa; người vay chịu rủi ro giá.

Phía người cho vay:

• Nền tảng mất khả năng trả: cho vay sai người, dùng tài sản khách để đầu tư, hoặc gian lận.
• Không còn là tài sản của bạn: điều khoản có thể chuyển quyền sở hữu sang nền tảng, như phán quyết với Celsius.
• Bị khóa rút: lãi cao không giúp gì khi không rút được gốc.
• Lỗi hợp đồng, nợ xấu với DeFi.

Phía người vay:

• Thanh lý khi giá thế chấp giảm, như ví dụ ở trên.
• Lãi thả nổi: ở DeFi, lãi vay tự tăng khi nhiều người vay.
• Nền tảng giữ thế chấp gặp chuyện: tài sản thế chấp ở một nền tảng tập trung cũng có thể bị kẹt khi nền tảng phá sản.

VietnamBit không nêu mức lãi hay nền tảng cụ thể. So sánh lãi giữa các nơi bỏ qua rủi ro nói trên.

Ở Việt Nam, cho vay crypto có hợp pháp không?

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không có dịch vụ cho vay tài sản mã hóa. Bốn dịch vụ tổ chức được cấp phép được làm là tổ chức thị trường giao dịch, tự doanh, lưu ký và cung cấp nền tảng phát hành tài sản mã hóa (Điều 3 khoản 3). Tính đến 31/10/2026, chưa sàn nào được cấp phép.

Dùng tài sản mã hóa thế chấp vay ngân hàng thì chúng tôi chưa thấy văn bản nào quy định riêng: phân tích ở bài thế chấp tài sản số để vay được không. Cho vay, gửi lấy lãi trên nền tảng nước ngoài sau mốc 6 tháng có ở bài staking, earn trên sàn nước ngoài sau mốc 6 tháng.

Một nền tảng chào “cho vay USDT lãi cố định” tới người Việt mà không có giấy phép của Bộ Tài chính thì không thuộc diện được cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa (Nghị quyết 05 Điều 4 khoản 4), lại mang dấu hiệu hứa lợi nhuận mà cơ quan công an hay cảnh báo. Trước khi đưa tài sản cho bất kỳ ai, hỏi lại câu ở trên: ai đang vay, và nếu họ không trả thì bạn còn lại gì.