Bull run, bear market là gì? Các chu kỳ bitcoin đã qua

Bull run là giai đoạn giá tăng mạnh và kéo dài, thường nhiều tháng, khi người mua chiếm ưu thế và tâm lý lạc quan lan rộng. Bear market (thị trường gấu) là chiều ngược lại: giá giảm sâu, kéo dài, tâm lý bi quan; quy ước phổ biến trên thị trường tài chính là giảm từ 20% trở lên so với đỉnh. Với bitcoin, các đợt giảm lớn đã qua sâu hơn nhiều: khoảng 77–85% từ đỉnh tới đáy.

Bài này giải thích các thuật ngữ, đưa bảng các chu kỳ bitcoin đã qua với số liệu có nguồn, và nói rõ chu kỳ thị trường không làm thay đổi gì về pháp lý, thuế ở Việt Nam. Vietnambit không nhận định thị trường hiện tại đang ở giai đoạn nào và không dự đoán bull run hay bear market tiếp theo.

Bull run là gì?

Bull run (hay bull market, thị trường bò) là giai đoạn giá tăng mạnh, kéo dài, đi kèm khối lượng giao dịch và số người tham gia tăng. Hình ảnh con bò húc sừng từ dưới lên được dùng để chỉ thị trường đi lên.

Không có định nghĩa chính thức về ngưỡng của một bull run. Cách nói phổ biến là giá tăng từ 20% trở lên so với đáy gần nhất và tiếp tục duy trì xu hướng tăng. Trong tài sản mã hóa, các giai đoạn tăng thường đi kèm:

• Nhiều tài sản lập đỉnh giá mới, khối lượng giao dịch tăng.
• Dòng người mới tham gia, nhiều dự án mới phát hành token.
• Đòn bẩy trên thị trường phái sinh tăng, kéo theo các đợt thanh lý lớn khi giá đảo chiều (xem đòn bẩy trong crypto là gì).
• Lời mời đầu tư hứa lợi nhuận cao xuất hiện dày hơn.

“Mùa altcoin” là cách gọi giai đoạn các altcoin tăng giá nhanh hơn bitcoin. Đây là mô tả nhìn lại, không phải giai đoạn có lịch trước.

Bear market là gì?

Bear market (thị trường gấu) là giai đoạn giá giảm sâu, kéo dài, tâm lý bi quan. Trang giáo dục nhà đầu tư Investor.gov của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) ghi: thị trường gấu “thường xảy ra khi một chỉ số thị trường rộng giảm từ 20% trở lên trong ít nhất hai tháng”. Hình ảnh con gấu vồ từ trên xuống chỉ thị trường đi xuống.

Ngưỡng 20% là quy ước của thị trường cổ phiếu. Tài sản mã hóa biến động mạnh hơn nhiều: theo K33 Research, các đợt giảm lớn của bitcoin đã sâu 77–85%. Giai đoạn giảm kéo dài trong tài sản mã hóa còn được gọi là “mùa đông tiền mã hóa” (crypto winter).

Bull run và bear market khác nhau thế nào?

Tiêu chí	Bull run (thị trường bò)	Bear market (thị trường gấu)
Xu hướng giá	Tăng, lập đỉnh mới	Giảm, đáy sau thấp hơn đáy trước
Tâm lý	Lạc quan, sợ bỏ lỡ	Bi quan, rút khỏi thị trường
Khối lượng, người tham gia	Tăng	Giảm
Rủi ro nổi bật	Mua đuổi ở giá cao, đòn bẩy, dự án lừa đảo nở rộ	Sàn, dự án mất khả năng chi trả, bán tháo
Nhận ra khi nào	Thường chỉ chắc chắn khi nhìn lại	Thường chỉ chắc chắn khi nhìn lại

Bear market rally, bull trap là gì?

Bear market rally là nhịp tăng ngắn giữa một giai đoạn giảm dài; bull trap (bẫy tăng giá) và bear trap (bẫy giảm giá) là tên gọi khi một nhịp đi ngược xu hướng khiến nhiều người tưởng xu hướng đã đổi chiều.

• Bear market rally: giá hồi lên một đoạn, có khi 20–30%, rồi lại giảm tiếp xuống đáy mới.
• Bull trap: giá vượt lên một mốc khiến người mua tưởng xu hướng tăng đã quay lại, sau đó giảm mạnh.
• Bear trap: giá thủng một mốc khiến người bán tưởng sẽ giảm sâu, sau đó tăng lại.

Cả ba chỉ được gọi tên chính xác khi đã xảy ra xong. Không có chỉ báo nào cho biết chắc một nhịp tăng là “rally” hay khởi đầu giai đoạn tăng mới.

Các chu kỳ bitcoin đã qua

Bitcoin đã có ba đợt giảm sâu hoàn tất, mỗi đợt giảm 77–85% từ đỉnh tới đáy và kéo dài khoảng một năm. Số liệu dưới đây lấy từ K33 Research (bài 29/11/2022) cho ba đợt đã kết thúc và CoinGecko cho giai đoạn từ đỉnh 2025. Các nguồn dữ liệu khác nhau (giá theo ngày hay trong ngày, tổng hợp từ sàn nào) có thể cho con số lệch vài phần trăm.

Giai đoạn	Đỉnh	Đáy sau đỉnh	Mức giảm từ đỉnh tới đáy	Số ngày từ đỉnh tới đáy	Nguồn
2013–2015	Cuối 2013	Đầu 2015	Khoảng 85%	407	K33 Research
2017–2018	12/2017	12/2018, quanh 3.000 USD	Khoảng 84%	364	K33 Research
2021–2022	10/11/2021, khoảng 69.000 USD	11/2022	Khoảng 77%	376	K33 Research; Reuters
Từ 10/2025	06/10/2025, 126.080 USD	Chưa xác định	Mức thấp nhất đến 26/10/2026: 58.566 USD (giá ngày 01/07/2026), thấp hơn đỉnh khoảng 54%	Không áp dụng	CoinGecko

Dòng cuối chỉ là số liệu đo được đến ngày 26/10/2026. Nó không cho biết đáy đã hình thành hay chưa, và Vietnambit không gọi tên giai đoạn hiện tại.

Chu kỳ có liên quan tới halving không?

Bốn đỉnh lớn của bitcoin đều rơi vào khoảng 12–18 tháng sau một lần halving, nhưng bốn lần là quá ít để coi là quy luật.

Halving (giờ Việt Nam)	Đỉnh lớn kế tiếp	Khoảng cách
28/11/2012	Cuối 2013	Khoảng 1 năm
09/07/2016	12/2017	Khoảng 17 tháng
12/05/2020	10/11/2021	Khoảng 18 tháng
20/04/2024	06/10/2025	Khoảng 17,5 tháng

Nhiều yếu tố khác cùng tác động tới giá trong mỗi giai đoạn: lãi suất, dòng tiền vào quỹ ETF bitcoin (xem ETF bitcoin là gì), quy định ở các nước lớn, sự sụp đổ của các sàn và dự án lớn. Không thể tách riêng tác động của halving. Bảng trên là lịch sử, không phải lịch dự báo.

Mỗi giai đoạn có rủi ro gì?

Giai đoạn tăng có rủi ro mua đuổi, đòn bẩy và dự án lừa đảo; giai đoạn giảm có rủi ro sàn, dự án sụp đổ và thanh lý hàng loạt. Các ví dụ có số liệu:

• Thanh lý khi giá đảo chiều. Ngày 10–11/10/2025, vài ngày sau đỉnh 126.080 USD, lượng vị thế đòn bẩy bị thanh lý vượt 19 tỷ USD trong một ngày, mức cao kỷ lục (ForkLog dẫn báo cáo năm 2025 của CoinGlass).
• Sàn sụp đổ trong giai đoạn giảm. Sàn FTX nộp đơn phá sản ngày 11/11/2022, trong đợt giảm 2021–2022 (xem DEX và CEX là gì). Stablecoin TerraUSD mất neo tháng 5/2022 (xem stablecoin là gì).
• Lừa đảo theo tâm lý. Lúc giá tăng, lời mời “đón sóng bull run” với lợi nhuận cam kết; lúc giá giảm, lời mời “bắt đáy”, “gỡ lỗ” hoặc “lấy lại tiền đã mất”. Các kịch bản ở các kiểu lừa đảo tài sản mã hóa phổ biến và đa cấp tiền ảo, Ponzi.

Ở Việt Nam thì sao?

Pháp lý và thuế không đổi theo chu kỳ thị trường: bull run hay bear market thì điều kiện giao dịch, mức phạt và thuế vẫn như nhau.

• Thuế 0,1% tính trên giá bán, kể cả khi lỗ. Thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số chịu thuế bằng giá chuyển nhượng nhân 0,1% (Luật 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2). Ví dụ: mua 100 triệu đồng tài sản mã hóa trong giai đoạn tăng, bán lại 60 triệu đồng trong giai đoạn giảm, lỗ 40 triệu đồng nhưng vẫn nộp 60.000 đồng thuế. Xem lỗ có phải nộp thuế tài sản mã hóa không.
• Nơi giao dịch. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP yêu cầu giao dịch tài sản mã hóa qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép (Điều 7 khoản 3); chế tài với nhà đầu tư trong nước áp sau 6 tháng kể từ giấy phép đầu tiên. Tính đến 26/10/2026 chưa tổ chức nào được cấp phép, xem sàn tài sản mã hóa được cấp phép.
• Nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm. “Nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm về quyết định đầu tư tài sản mã hóa” (Điều 16 khoản 2).

Lịch sử pháp lý cũng có dấu ấn của chu kỳ: Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường quản lý Bitcoin và các loại tiền ảo tương tự được ban hành ngày 11/4/2018, khoảng bốn tháng sau đỉnh 12/2017. Dòng thời gian đầy đủ ở lịch sử tiền ảo tại Việt Nam.

Đọc thêm: tài sản mã hóa là gì, hồ sơ Bitcoin, crypto khác gì chứng khoán.