Đào coin là gì? Đào bitcoin hoạt động thế nào

Đào coin là việc dùng máy tính chạy phép băm (hash) liên tục để giành quyền tạo khối mới trên một blockchain dùng cơ chế bằng chứng công việc (proof of work, PoW). Máy nào tìm ra lời giải hợp lệ trước thì được ghi khối đó và nhận phần thưởng gồm coin mới phát hành cộng phí giao dịch. Với Bitcoin, từ ngày 20/4/2024 phần coin mới cho mỗi khối là 3,125 BTC.

Bài này giải thích cơ chế, sửa vài thông tin cũ đang lan truyền (ví dụ “vẫn đào được ETH”), nói rõ vì sao app “đào coin trên điện thoại” không phải đào thật, và pháp luật Việt Nam quy định gì tính đến 26/10/2026. Vietnambit không hướng dẫn cách đào và không giới thiệu phần mềm, máy hay dịch vụ đào nào.

Đào coin là gì?

Đào coin là công việc vừa xác nhận giao dịch, vừa phát hành coin mới, trên các mạng dùng bằng chứng công việc. Gọi là “đào” vì giống đào vàng: tốn công sức (điện, máy), có phần thưởng, và lượng phát hành giảm dần theo thời gian.

Thợ đào (miner) làm ba việc:

1. Gom các giao dịch đang chờ thành một khối.
2. Thử hàng tỷ lần một con số tùy ý (nonce) cho đến khi giá trị băm của khối nhỏ hơn một ngưỡng mục tiêu do mạng quy định.
3. Phát khối tìm được cho cả mạng. Các nút khác kiểm tra trong tích tắc, chấp nhận thì thợ đào nhận thưởng.

Không có cách giải nhanh hơn ngoài thử thật nhiều lần, nên cơ hội thắng tỷ lệ với sức băm (hashrate) bạn đóng góp.

Đào bitcoin hoạt động thế nào?

Mạng Bitcoin tự điều chỉnh độ khó để trung bình 10 phút có một khối, bất kể có bao nhiêu máy tham gia. Theo tài liệu developer.bitcoin.org, cứ mỗi 2.016 khối mạng tính lại độ khó, nhắm tới tổng thời gian 1.209.600 giây (2 tuần) cho 2.016 khối. Máy tham gia nhiều thì độ khó tăng, máy rút đi thì độ khó giảm.

Phần thưởng cho khối gồm hai phần:

• Phần phát hành mới (block subsidy): giảm một nửa sau mỗi 210.000 khối, gọi là halving.
• Phí giao dịch: người gửi giao dịch trả, nhiều hay ít tùy độ đông của mạng. Ví dụ, khối 840.000 (khối halving lần 4, thời điểm 20/4/2024 lúc 00:09:27 UTC, tức 07:09 giờ Việt Nam) có tổng thưởng 40,75 BTC vì phí rất cao, trong đó phần phát hành mới chỉ là 3,125 BTC.

Khối đầu tiên của Bitcoin được tạo ngày 03/01/2009.

Phần thưởng đào bitcoin giảm thế nào qua các lần halving?

Mỗi 210.000 khối (khoảng 4 năm), phần coin mới cho mỗi khối giảm một nửa. Lịch theo Bitcoin Wiki:

Giai đoạn	Từ khối	Năm bắt đầu	Phần phát hành mới mỗi khối
Ban đầu	0	2009	50 BTC
Sau halving 1	210.000	2012	25 BTC
Sau halving 2	420.000	2016	12,5 BTC
Sau halving 3	630.000	2020	6,25 BTC
Sau halving 4	840.000	2024	3,125 BTC
Sau halving 5	1.050.000	Khoảng 2028	1,5625 BTC

Một số bài tiếng Việt vẫn ghi phần thưởng 6,25 BTC, tức số liệu trước tháng 4/2024. Cơ chế halving giải thích riêng ở bài halving bitcoin là gì.

Đào coin cần những gì?

Ba thứ: phần cứng đủ mạnh cho đúng thuật toán, điện năng, và (với hầu hết thợ đào nhỏ) một nhóm đào (pool) để chia thưởng đều đặn. Ở mức khái niệm:

Thành phần	Vai trò	Ghi chú
Máy ASIC	Chip chỉ làm một loại phép băm, nhanh và tiết kiệm điện hơn nhiều so với máy tính thường	Bitcoin dùng thuật toán SHA-256, thực tế chỉ ASIC còn cạnh tranh được
Card đồ họa (GPU)	Dùng cho một số mạng PoW nhỏ	Từ khi Ethereum ngừng đào, GPU không còn mạng lớn để đào
Điện	Chi phí lớn nhất khi vận hành	Điện năng tiêu thụ = công suất × số giờ
Nhóm đào (pool)	Gộp sức băm của nhiều người, chia thưởng theo phần đóng góp	Thu phí, và bạn phải tin nhóm trả đúng

Ví dụ tính điện: một máy công suất 3 kW chạy liên tục 24 giờ tiêu thụ 3 × 24 = 72 kWh mỗi ngày, tức khoảng 2.160 kWh mỗi tháng 30 ngày. Nhân với giá điện bạn thực trả để ra chi phí; con số này phải so với phần thưởng nhận được, mà phần thưởng thì phụ thuộc giá coin, độ khó và phí mạng, cả ba đều thay đổi liên tục.

Đào bitcoin trên điện thoại, laptop có được không?

Chạy được phần mềm, nhưng gần như không thể nhận được phần thưởng, vì sức băm của điện thoại hay laptop quá nhỏ so với toàn mạng.

Ví dụ minh họa cách tính (không phải số liệu thực đo): mạng Bitcoin tạo khoảng 144 khối mỗi ngày (24 giờ × 6 khối mỗi giờ). Nếu máy của bạn chiếm 1 phần tỷ tổng sức băm mạng, xác suất bạn tìm được một khối bất kỳ là 1/1.000.000.000. Số ngày kỳ vọng để tìm được một khối là 1.000.000.000 / 144, khoảng 6,9 triệu ngày, tức gần 19.000 năm. Laptop thật còn nhỏ hơn nhiều so với 1 phần tỷ.

Tham gia nhóm đào giúp bạn nhận phần chia nhỏ đều hơn, nhưng phần chia tỷ lệ với sức băm, nên với laptop vẫn là con số rất nhỏ, thường không đủ bù tiền điện và hao mòn máy.

Coin nào còn đào được?

Chỉ những mạng dùng bằng chứng công việc. Bitcoin vẫn được đào; Ethereum thì không, kể từ ngày 15/9/2022.

Ngày đó Ethereum chuyển sang bằng chứng cổ phần (proof of stake, sự kiện The Merge). Theo ethereum.org, thay đổi này giảm khoảng 99,95% điện năng tiêu thụ của mạng. Từ đó, khối mới do người khóa (stake) ETH xác nhận, không còn thợ đào. Một số bài hướng dẫn tiếng Việt cập nhật năm 2023–2024 vẫn lấy Ethereum làm ví dụ đào, đó là thông tin cũ.

Khác biệt giữa hai cơ chế:

Tiêu chí	Bằng chứng công việc (PoW)	Bằng chứng cổ phần (PoS)
Ai tạo khối	Thợ đào có sức băm	Người khóa coin làm bảo chứng
Chi phí chính	Máy và điện	Vốn bị khóa, rủi ro bị phạt nếu gian lận
Ví dụ	Bitcoin	Ethereum từ 15/9/2022
Có “đào” không	Có	Không, gọi là staking

Đào coin trên điện thoại có thật không?

Phần lớn app “đào coin trên điện thoại” không thực hiện phép băm nào cho blockchain: bạn bấm nút điểm danh mỗi ngày, app cộng một con số trong cơ sở dữ liệu của chính họ. Con số đó có đổi được ra tiền hay không phụ thuộc hoàn toàn vào dự án, và nhiều trường hợp chưa từng giao dịch được trên mạng chính thức.

Dấu hiệu cần dừng lại:

• Thưởng thêm khi mời người khác cài app, tốc độ “đào” tăng theo số người bạn mời.
• Yêu cầu nạp tiền, mua gói “tăng tốc”, “máy đào ảo” để đào nhanh hơn.
• Hứa lợi nhuận cố định mỗi ngày.
• Có người rao mua bán coin “đào” được qua nhóm chat, chuyển khoản trước.
• Yêu cầu nhập cụm từ khôi phục ví hoặc kết nối ví để “nhận thưởng”.

Cơ quan nhà nước đã nhiều lần cảnh báo về các loại tiền ảo “đào” trên điện thoại. Ví dụ, ngày 04/3/2025 Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ đăng cảnh báo của Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Hà Nội về nguy cơ khi đầu tư, mua bán đồng Pi Network. Các kiểu lừa đảo liên quan được tổng hợp ở bài các kiểu lừa đảo tài sản mã hóa phổ biến và đa cấp tiền ảo, mô hình Ponzi.

Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 11/4/2018 của Thủ tướng cũng ghi nhận hoạt động “sử dụng tiền ảo để huy động vốn theo phương thức đa cấp ngày càng diễn biến phức tạp” và giao Bộ Công an xử lý các hành vi lừa đảo, mạo danh đầu tư tiền ảo để chiếm đoạt tài sản.

Đào coin ở Việt Nam có phạm pháp không?

Tính đến 26/10/2026, Vietnambit chưa tìm thấy văn bản nào cấm hoặc cấp phép riêng cho hoạt động đào coin. Nhưng nhiều việc xoay quanh đào coin đã có quy định. Từng điểm:

1. Máy đào. Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 11/4/2018 giao Bộ Tài chính “Chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan có biện pháp, hạn chế nhập khẩu, quản lý thiết bị, máy móc cho mục đích đào tiền ảo”. Theo Tạp chí Công Thương (15/10/2018), Bộ Công Thương sau đó đề xuất không cấm nhập khẩu máy đào. Vietnambit chưa tìm thấy văn bản nào cấm nhập khẩu máy đào được ban hành sau đó.

2. Dùng coin để thanh toán. Chỉ thị 10/CT-TTg giao Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an xử lý “các hành vi sử dụng tiền ảo làm tiền tệ, phương tiện thanh toán trái pháp luật”. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 4 khoản 8 ghi tài sản mã hóa “được sử dụng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư”, không nhắc mục đích thanh toán.

3. Bán coin đào được. Nghị quyết 05 Điều 7 khoản 3 yêu cầu giao dịch tài sản mã hóa phải qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép. Nhà đầu tư trong nước giao dịch ngoài tổ chức được cấp phép bị xử lý sau 6 tháng kể từ khi tổ chức đầu tiên được cấp phép (Điều 7 khoản 2); mức phạt cá nhân 15–25 triệu đồng theo Nghị định 284/2026/NĐ-CP Điều 9 khoản 1 và Điều 4 khoản 2. Tính đến 26/10/2026 chưa tổ chức nào có giấy phép nên mốc này chưa bắt đầu tính. Xem mốc 6 tháng tính từ khi nào.

4. Thuế. Khi bán qua tổ chức cung cấp dịch vụ, cá nhân nộp thuế 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần (Thông tư 32/2026/TT-BTC Điều 5). Từ 01/7/2026, Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2 cũng tính thuế thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số bằng giá chuyển nhượng nhân 0,1%. Ví dụ: bán số coin đào được và nhận về 20 triệu đồng thì thuế là 20.000 đồng. Phần thưởng đào được khi chưa bán có phải là thu nhập chịu thuế hay không: văn bản chưa quy định rõ. Xem cách tính thuế 0,1%.

5. Các quy định chung vẫn áp dụng. Đào coin là hoạt động dùng điện, máy móc, mặt bằng như mọi hoạt động khác; quy định về sử dụng điện, phòng cháy, kinh doanh vẫn áp dụng. Văn bản chưa có quy định riêng cho hoạt động đào.

Vietnambit không khuyến khích hay hướng dẫn đào coin. Giá tài sản mã hóa biến động mạnh, và chi phí máy, điện có thể vượt xa phần thưởng nhận được.

Đọc thêm: tài sản mã hóa là gì, bitcoin là gì, sàn tài sản mã hóa được cấp phép.