Wrapped Bitcoin (WBTC) là gì? Bitcoin trên Ethereum

WBTC (Wrapped Bitcoin) là token chạy trên Ethereum và một số blockchain khác, mỗi WBTC đại diện cho 1 BTC đang được một đơn vị lưu ký giữ hộ. Mục đích là đưa giá trị bitcoin vào các ứng dụng DeFi trên Ethereum, nơi bitcoin gốc không dùng trực tiếp được. Cái giá của sự tiện lợi đó là niềm tin: người giữ WBTC phụ thuộc vào đơn vị lưu ký, mà từ khi hoàn tất chuyển đổi ngày 8/10/2024 là liên doanh giữa BitGo và BiT Global.

Trang này giải thích WBTC được tạo và đổi lại thế nào, ai giữ khóa ví bitcoin bảo chứng, thay đổi lưu ký năm 2024 theo chính công bố của BitGo, và rủi ro so với giữ BTC. Thông tin kiểm ngày 27/10/2026. Vietnambit không đánh giá triển vọng giá.

WBTC và BTC khác nhau thế nào?

BTC là coin gốc của mạng Bitcoin; WBTC là token trên mạng khác, có giá trị vì đơn vị lưu ký cam kết giữ đủ BTC tương ứng. Hai thứ cùng giá về nguyên tắc nhưng khác hẳn về rủi ro.

	BTC	WBTC
Chạy trên	Mạng Bitcoin	Ethereum (ERC-20), Solana, TRON, BNB Chain, Base và mạng khác
Ai bảo đảm	Mạng Bitcoin, người giữ khóa	Đơn vị lưu ký giữ BTC, thương nhân, hợp đồng thông minh
Dùng trong DeFi Ethereum	Không trực tiếp	Có
Rủi ro thêm	Không	Lưu ký, quản trị, hợp đồng, cầu nối

Hồ sơ đầy đủ của bitcoin ở trang Bitcoin (BTC); bitcoin gốc trên Ethereum không tồn tại, mọi “bitcoin trên Ethereum” đều là một dạng token đại diện như WBTC.

WBTC được tạo và đổi lại thế nào?

Theo sách trắng, chỉ thương nhân được ủy quyền mới tạo (mint) và hủy (burn) WBTC trực tiếp với đơn vị lưu ký. Người dùng thường mua bán WBTC với thương nhân hoặc trên sàn.

Ba vai trò trong sách trắng:

• Đơn vị lưu ký (custodian): giữ BTC và giữ khóa để tạo WBTC. Ban đầu là BitGo.
• Thương nhân (merchant): tổ chức nhận WBTC mới tạo và gửi WBTC đi hủy, làm KYC và chống rửa tiền với người dùng. Ban đầu là Kyber và Republic Protocol.
• Thành viên WBTC DAO: cùng giữ hợp đồng đa chữ ký quyết định thêm bớt đơn vị lưu ký, thương nhân và thay đổi hợp đồng.

Quy trình tạo WBTC theo sách trắng:

1. Thương nhân gửi BTC cho đơn vị lưu ký và yêu cầu tạo số WBTC tương ứng.
2. Đơn vị lưu ký chờ 6 xác nhận của giao dịch bitcoin.
3. Đơn vị lưu ký tạo WBTC trên Ethereum về địa chỉ thương nhân.

Đổi lại thì ngược: thương nhân hủy WBTC, đơn vị lưu ký chờ 25 xác nhận trên Ethereum rồi trả BTC về địa chỉ bitcoin của thương nhân. Sách trắng nêu mục tiêu xử lý trong 48 giờ. Người dùng phổ thông không đi qua quy trình này mà mua bán WBTC trên sàn hoặc sàn phi tập trung.

Ai giữ BTC bảo chứng WBTC?

BTC bảo chứng nằm trong ví đa chữ ký cần 2 trên 3 khóa. Trước 2024 cả ba khóa do BitGo giữ tại Mỹ; theo mô hình BitGo công bố ngày 14/8/2024, BitGo Inc. (Mỹ), BiT Global (Hồng Kông) và BitGo Singapore mỗi bên giữ một khóa.

Các mốc theo công bố của BitGo, WBTC và báo chí dẫn lại:

Thời điểm	Sự kiện
2019	WBTC đi vào hoạt động, BitGo làm lưu ký, BTC giữ tại Mỹ
9/8/2024	BitGo công bố chuyển mảng WBTC sang liên doanh với BiT Global, thời gian chuyển đổi 60 ngày; BitGo giữ cổ phần thiểu số
13/8/2024	Trong buổi thảo luận trực tuyến, CEO BitGo Mike Belshe cho biết đề xuất ban đầu để BiT Global giữ hai khóa (khóa lạnh và khóa dự phòng)
14/8/2024	Sau phản đối, BitGo đổi mô hình: ba tổ chức ở ba nơi, mỗi bên một khóa
8/10/2024	Hoàn tất chuyển đổi sau 60 ngày: BTC bảo chứng được chuyển sang ví đa chữ ký mới, quyền kiểm soát chia giữa Mỹ, Singapore và Hồng Kông (theo Unchained)
19/11/2024	Coinbase thông báo ngừng giao dịch WBTC từ 19/12/2024
18/12/2024	Tòa án liên bang Mỹ bác yêu cầu lệnh cấm tạm thời của BiT Global nhằm ngăn Coinbase
6/2025	BiT Global và Coinbase đồng ý chấm dứt vụ kiện, không được khởi kiện lại; Coinbase nói không có kế hoạch niêm yết lại WBTC (theo Decrypt)
7/10/2026	WBTC công bố đang xem xét chia dự trữ BTC cho nhiều đơn vị lưu ký tổ chức thay vì một, nêu lý do giảm phụ thuộc một nhà cung cấp và chuẩn bị cho chữ ký chống máy tính lượng tử; chưa nêu tên đơn vị lưu ký, người nắm giữ không phải làm gì

Bài công bố ngày 9/8/2024 của BitGo mô tả liên doanh là “quan hệ đối tác chiến lược giữa BitGo, Justin Sun và hệ sinh thái TRON”, BiT Global là nền tảng lưu ký có hoạt động đăng ký tại Hồng Kông. BitGo nói công nghệ đa chữ ký và lưu trữ lạnh giữ nguyên, khác biệt duy nhất là khóa được đặt ở nhiều nơi. Justin Sun viết trên X ngày 10/8/2024 rằng ông không kiểm soát khóa và không thể di chuyển BTC dự trữ.

Điều mà việc chia khóa không giải quyết: BitGo giữ cổ phần thiểu số trong liên doanh, nên quyền quyết định về hoạt động WBTC nằm ở cơ cấu sở hữu, không chỉ ở việc ai giữ khóa. Đây là lý do nhóm rủi ro của MakerDAO (nay là Sky) đề xuất ngừng cho vay mới bằng WBTC, dù sau đó xem xét lại sau khi trao đổi với CEO BitGo (theo Unchained), và Coinbase nêu “rủi ro không chấp nhận được” khi ngừng giao dịch, theo Decrypt. Cơ chế ví đa chữ ký nói chung ở bài ví đa chữ ký multisig.

Làm sao kiểm WBTC có đủ BTC bảo chứng?

Trang minh bạch của WBTC công bố địa chỉ bitcoin do đơn vị lưu ký quản lý và lịch sử tạo, hủy WBTC trên từng mạng; ai cũng có thể đối chiếu trên chuỗi.

Cách này là một dạng bằng chứng dự trữ: chứng minh BTC tồn tại ở các địa chỉ đó tại thời điểm xem. Nó không chứng minh ai đang kiểm soát khóa, không thay cho kiểm toán, và không nói gì về quyền đòi BTC của người giữ WBTC nếu đơn vị lưu ký gặp sự cố pháp lý. Lượng WBTC trên các mạng ngoài Ethereum một phần được chuyển qua chuẩn OFT của LayerZero, tức thêm một lớp phụ thuộc vào cầu nối.

WBTC có những rủi ro gì?

WBTC có mọi rủi ro giá của bitcoin, cộng thêm rủi ro lưu ký, quản trị, hợp đồng thông minh và cầu nối.

• Đơn vị lưu ký. Nếu BTC bảo chứng bị mất, bị phong tỏa hoặc không trả khi đổi lại, WBTC có thể mất giá so với BTC. Người dùng phổ thông không có quan hệ hợp đồng trực tiếp với đơn vị lưu ký.
• Quản trị và sở hữu. Liên doanh mà BitGo giữ cổ phần thiểu số có thể thay đổi quy trình, thương nhân, đơn vị lưu ký qua hợp đồng đa chữ ký của DAO.
• Bị loại khỏi nền tảng. Năm 2024 nhóm rủi ro của MakerDAO đề xuất ngừng cho vay mới bằng WBTC và Coinbase ngừng giao dịch WBTC (Coinbase nói không có kế hoạch niêm yết lại, theo Decrypt 6/2025); thanh khoản có thể giảm khi các nền tảng lớn rút.
• Hợp đồng thông minh và cầu nối. Lỗi hợp đồng hay cầu nối bị tấn công có thể ảnh hưởng token trên mạng đó; xem cầu nối blockchain là gì.
• Sai mạng, token giả. WBTC trên Ethereum, Solana, TRON là các hợp đồng khác nhau. Gửi WBTC vào địa chỉ bitcoin hoặc sai mạng có thể mất tài sản. Chỉ địa chỉ hợp đồng trong danh sách của wbtc.network mới là WBTC chính thức.

WBTC ở Việt Nam có gì cần lưu ý?

Không có quy định riêng cho WBTC. WBTC được đối xử như tài sản mã hóa khác theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, và bán WBTC chịu thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên giá chuyển nhượng mỗi lần như bán BTC.

Bán WBTC lấy tiền đồng thuộc diện chịu thuế 0,1%. Còn đổi WBTC sang BTC (coin lấy coin) có chịu thuế hay không thì văn bản chưa quy định rõ tính đến 27/10/2026, xem đổi coin sang coin có chịu thuế không. Tính đến 28/10/2026 chưa sàn nào ở Việt Nam được Bộ Tài chính cấp phép, nên chưa có danh sách chính thức sàn được cấp phép niêm yết WBTC (sàn được cấp phép niêm yết tài sản nào). Khi có sàn được cấp phép, cần xem sàn đó niêm yết BTC gốc hay WBTC, vì hai tài sản có rủi ro khác nhau.