Virtuals Protocol (VIRTUAL) là gì, token agent tạo ra sao?

Virtuals Protocol là nền tảng cho phép tạo AI agent (chương trình AI tự vận hành) và phát hành một token riêng cho từng agent. Mọi token agent ghép cặp với VIRTUAL, token của chính nền tảng, tổng cung cố định 1 tỷ và đã mở khóa hết.

Cuối năm 2024 có ngày ra đời tới 1.300 cặp token agent mới. Đến tháng 2/2025, Cointelegraph ghi trong hơn 17.000 token agent chưa tới 100 token có vốn hóa trên 1 triệu USD.

Virtuals Protocol (VIRTUAL) là gì?

Virtuals Protocol là hạ tầng trên chuỗi cho AI agent: cấp danh tính, ví, công cụ giao dịch giữa các agent, và cho người tạo phát hành token gắn với agent của mình. Tài liệu của Virtuals mô tả nền tảng là “a society of AI agents” (một xã hội các AI agent) với các lớp chính:

Lớp	Tên trong tài liệu	Làm gì
Danh tính, ngân hàng	EconomyOS	Cho mỗi agent danh tính, ví tự quản, thẻ thanh toán ảo, email
Thương mại	Agent Commerce Protocol (ACP)	Thỏa thuận, ký quỹ, thanh toán giữa các agent, ghi trên chuỗi
Thị trường vốn	Agent tokenization	Phát hành token agent ghép cặp với VIRTUAL
Robot	Eastworlds	Hạ tầng thử nghiệm robot, AI có thân thể vật lý

VIRTUAL có hai vai trò theo tài liệu: là tài sản ghép cặp trong pool thanh khoản của mọi token agent, và là đồng tiền thanh toán cho giao dịch giữa các agent qua ACP.

Vì người mua thường phải đổi USDC hay tài sản khác sang VIRTUAL trước khi mua token agent, dự án cho rằng nhu cầu token agent kéo theo nhu cầu VIRTUAL. VIRTUAL có mặt trên Base, Ethereum, Solana, Robinhood và Arc.

Giải thích AI agent trong crypto và các nhóm dự án AI khác có ở bài coin AI là gì.

Token agent được tạo ra thế nào?

Người tạo dựng agent miễn phí, token mở giao dịch ngay trên một đường cong giá ghép với VIRTUAL. Khi đường cong gom đủ 42.000 VIRTUAL, token “tốt nghiệp” lên pool Uniswap V2. Các bước theo tài liệu “Virtuals Launch Mechanics”:

1. Tạo agent. Không mất phí. Một số mô-đun tùy chọn thu phí kích hoạt: Launch Radar 100 VIRTUAL, Capital Formation 10 VIRTUAL, SOL Launch 10 VIRTUAL. Trang ra mắt hiện ngay nguồn cung, phân bổ, mô-đun và thông tin đội ngũ.
2. Mở giao dịch. Ai cũng mua bán được ngay, không có vòng bán trước hay danh sách ưu tiên. Nếu bật anti-sniper (chặn bot mua ngay lúc mở bán), thuế giao dịch bắt đầu ở 99% rồi giảm dần về 1% trong khung 0 giây, 60 giây, 10 phút hoặc 98 phút do người tạo chọn. Tiền thuế này mua lại token agent cho ví đội ngũ, khóa 3 tháng rồi trả dần 9 tháng.
3. Phí giao dịch. Mỗi giao dịch chịu phí 1%: 70% cho người tạo agent, 30% cho kho bạc Virtuals.
4. Tốt nghiệp. Khi thanh khoản trong đường cong giá đạt 42.000 VIRTUAL, hệ thống tự tạo pool trên Uniswap V2. Token thanh khoản (LP) sinh ra lúc này bị khóa 10 năm, nên người tạo không rút được thanh khoản ban đầu.
5. Hyperboost. Sau tốt nghiệp, một phần token được thưởng trong 14 ngày, mỗi ngày 1/14, chia cho ví giao dịch theo khối lượng và cho “content published about the token” (nội dung đăng về token).

Cách làm này gần giống các nền tảng tạo memecoin bằng đường cong giá như Pump.fun, khác ở chỗ cặp giao dịch là VIRTUAL và token gắn với một AI agent.

Chính Virtuals ghi “Over 75% of tokens record their highest-volume 24 hours at graduation” (hơn 75% token đạt khối lượng 24 giờ cao nhất lúc tốt nghiệp). Hyperboost được thêm vào để kéo dài giai đoạn này.

Các mô-đun gọi vốn cho người tạo agent

Ngoài phí giao dịch, người tạo có thể bán dần token của đội ngũ để lấy USDC qua các mô-đun gọi vốn. Theo tài liệu của Virtuals:

• Automated Capital Formation (ACF): khi bật, 50% nguồn cung token agent dành cho đội ngũ sáng lập. Từ lúc định giá pha loãng hoàn toàn (FDV) đạt 2 triệu USD, cứ thêm 100.000 USD FDV hệ thống lại tạo một pool để bán dần phần này, đến 160 triệu USD FDV. Tiền thu về trả cho người sáng lập bằng USDC.
• 60 Days: người sáng lập thử thị trường 60 ngày. Nếu không cam kết làm tiếp, token ngừng hoạt động và tiền huy động trả lại người giữ token đủ điều kiện. Phần phí 70% của người tạo bị giữ lại trong thời gian thử và chuyển vào quỹ hoàn tiền nếu họ bỏ.
• Airdrop Distribution: dành tối đa 5% nguồn cung token agent cho người đặt cọc VIRTUAL (veVIRTUAL).

Với người mua, ACF nghĩa là khi giá token agent tăng, nguồn cung bán ra từ phía đội ngũ cũng tăng theo từng nấc FDV. Đây là các hoạt động gọi vốn bằng token, xem góc pháp lý ở cuối trang.

Bao nhiêu token agent đã mất giá?

Theo số liệu báo chí dẫn từ chính Virtuals, CoinGecko và Dune, đa số token agent ra đời cuối 2024 đã mất phần lớn giá trị trong vài tháng. Các mốc có nguồn:

Thời điểm	Số liệu	Nguồn
Tháng 11/2024	Có ngày tới 1.300 cặp token agent mới ra đời trên Virtuals	Dune, Cointelegraph 7/2/2025
Đầu tháng 1/2025	Tổng vốn hóa toàn nhóm token AI agent (không riêng Virtuals) vượt 15 tỷ USD, ngày 13/1 còn 12,55 tỷ USD	The Block, 13/1/2025
7/2/2025	Hơn 17.000 token agent đã ra đời, chưa tới 100 token có vốn hóa trên 1 triệu USD	Trang Virtuals, Cointelegraph 7/2/2025
7/2/2025	Token gắn với AI agent giảm tới 90% so với đỉnh 2024; vốn hóa VIRTUAL từ hơn 4,5 tỷ USD còn khoảng 750 triệu USD	CoinGecko, Cointelegraph 7/2/2025
2/1/2025 đến 7/4/2025	VIRTUAL từ đỉnh 4,61 USD xuống 0,42 USD; doanh thu ngày từ hơn 500.000 USD xuống dưới 500 USD	Blockworks, Cointelegraph 9/4/2025
8/4/2025	Khoảng một tuần không có agent mới nào ra mắt trên Virtuals	Nhà nghiên cứu của Blockworks, Cointelegraph 9/4/2025

Từ số của Cointelegraph, token có vốn hóa trên 1 triệu USD chiếm dưới 0,6% số token agent đã ra đời (100 / 17.000 ≈ 0,59%, VietnamBit tính). Mức giảm của VIRTUAL từ 4,61 USD xuống 0,42 USD là khoảng 91% ((4,61 − 0,42) / 4,61, VietnamBit tính).

Các số trên là của năm 2025, tại thời điểm báo đưa tin. Chúng tôi chưa tìm được số liệu tổng hợp mới hơn từ nguồn độc lập (tìm ngày 29/10/2026).

Dấu hiệu nhận ra token gần như không có giá trị có ở bài coin rác là gì, kiểu dự án rút thanh khoản bỏ chạy ở bài rug pull là gì.

Nguồn cung VIRTUAL

VIRTUAL có tổng cung cố định 1 tỷ, không phát hành thêm và đã mở khóa hết. 35% nằm trong kho bạc hệ sinh thái do ví đa chữ ký của DAO giữ.

Nhóm	Tỷ lệ	Số lượng
Phân phối công chúng	60%	600.000.000 VIRTUAL
Kho bạc hệ sinh thái	35%	350.000.000 VIRTUAL
Pool thanh khoản	5%	50.000.000 VIRTUAL

Tài liệu ghi kho bạc hệ sinh thái chi ra không quá 10% mỗi năm “for the next three years” (trong ba năm tới) và mỗi lần dùng cần quản trị duyệt. Tài liệu không nêu năm bắt đầu tính. Vì không còn lịch mở khóa cho đội ngũ hay nhà đầu tư, nguồn cung lưu hành của VIRTUAL chủ yếu thay đổi theo cách kho bạc được dùng.

Một nền tảng AI agent khác, gắn với khung Eliza, xem Token ai16z là gì, vì sao đổi thành elizaOS.

Rủi ro với VIRTUAL và token agent

Rủi ro lớn nhất nằm ở token agent: phần lớn mất giá nhanh sau khi ra đời, và người tạo có công cụ để bán token của đội ngũ khi giá lên.

Rủi ro	Biểu hiện	Nguồn
Token agent mất giá	Chưa tới 100 trong hơn 17.000 token có vốn hóa trên 1 triệu USD (2/2025)	Cointelegraph
Sôi động ngắn	Hơn 75% token đạt khối lượng 24 giờ cao nhất lúc tốt nghiệp	Tài liệu Virtuals
Đội ngũ bán dần	ACF bán phần đội ngũ theo từng nấc FDV từ 2 triệu đến 160 triệu USD	Tài liệu Virtuals
VIRTUAL phụ thuộc lượng token agent mới	Doanh thu ngày giảm từ hơn 500.000 USD xuống dưới 500 USD (1 đến 4/2025)	Cointelegraph
Thưởng cho bài đăng	Hyperboost thưởng cả nội dung đăng về token	Tài liệu Virtuals

Virtuals ở góc pháp lý Việt Nam

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không nhắc token của AI agent. Nghị quyết chỉ cho doanh nghiệp Việt Nam phát hành tài sản mã hóa dựa trên tài sản thực, chào bán cho nhà đầu tư nước ngoài (Điều 5, Điều 6 khoản 1). Phân tích chung về phát hành token có ở bài phát hành token có hợp pháp không.

Đăng bài kêu gọi người khác mua một token agent, kể cả để nhận thưởng Hyperboost, có thể bị coi là quảng cáo, tiếp thị liên quan đến tài sản mã hóa. Nghị quyết 05 chỉ cho tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép làm việc này (Điều 4 khoản 4).

Cá nhân vi phạm có thể bị phạt 90–100 triệu đồng (Nghị định 284/2026/NĐ-CP Điều 7 khoản 4 điểm b, Điều 4 khoản 2), chi tiết ở bài quảng cáo tài sản mã hóa có bị phạt không.

Tính đến 12/11/2026, chưa sàn nào được cấp phép. Danh sách sàn được cấp phép niêm yết VIRTUAL ở khối “Virtuals Protocol ở Việt Nam” phía trên tự cập nhật theo dữ liệu sàn.