Uniswap (UNI) là gì? Giao thức DEX trên Ethereum

Uniswap là giao thức đổi token phi tập trung chạy trên Ethereum từ 11/2018; nhiều DEX khác sao chép mô hình bể thanh khoản của nó. Năm 2025 có thêm Uniswap v4, mạng Unichain, và từ cuối năm 2025 một phần phí giao dịch được dùng để đốt UNI. Trang này giải thích cơ chế bằng ví dụ có số, cập nhật các thay đổi đó, kiểm chứng ngày 27/10/2026. Vietnambit không hướng dẫn đổi token hay cung cấp thanh khoản trên DEX.

Uniswap là gì?

Uniswap là bộ hợp đồng thông minh cho phép đổi hai token với nhau qua một bể thanh khoản (pool), không cần sổ lệnh và không cần bên trung gian giữ tài sản. Theo blog của Uniswap, Hayden Adams, cựu kỹ sư cơ khí ở Siemens, tự học Ethereum năm 2017, nhận tài trợ của Ethereum Foundation năm 2018 và triển khai Uniswap lên mạng chính Ethereum ngày 02/11/2018.

Cần phân biệt ba thứ:

• Giao thức Uniswap: các hợp đồng trên chuỗi. Tài liệu Uniswap ghi hợp đồng lõi “không nâng cấp được” sau khi triển khai, không ai tạm dừng hay đảo ngược giao dịch đã khớp.
• Uniswap Labs: công ty làm giao diện web, ví và các sản phẩm quanh giao thức.
• UNI: token quản trị, người giữ bỏ phiếu thay đổi những gì quản trị được phép thay đổi (phí giao thức, quỹ chung).

So sánh sàn tập trung và phi tập trung ở bài DEX và CEX là gì.

Uniswap định giá token thế nào?

Mỗi bể giữ hai token với số dư x và y; giao dịch phải giữ cho tích x × y = k không giảm, nên giá tự thay đổi theo lượng mua bán. Cơ chế này gọi là AMM (automated market maker, tạo lập thị trường tự động).

Lệnh mua	ETH còn trong bể	USDC phải có trong bể	USDC phải trả	Giá trung bình	Trượt giá
1 ETH	99	303.030	3.030	3.030	khoảng 1%
10 ETH	90	333.333	33.333	3.333	khoảng 11%

Bể càng nhỏ so với lệnh, giá trung bình càng lệch xa giá ban đầu. Đây là lý do người mua token mới trên DEX hay chịu trượt giá rất lớn. Người gửi hai token vào bể (nhà cung cấp thanh khoản) nhận phí giao dịch, nhưng khi giá hai token lệch nhau, giá trị phần của họ có thể thấp hơn so với chỉ giữ nguyên hai token; hiện tượng này gọi là tổn thất tạm thời (impermanent loss). Cách đo tổng tài sản đang gửi trong các bể của một giao thức có ở bài TVL là gì.

Các phiên bản Uniswap khác nhau thế nào?

Mỗi phiên bản là bộ hợp đồng mới chạy song song với bản cũ, không thay thế bằng cách nâng cấp.

Phiên bản	Ngày ra mắt	Điểm chính	Nguồn
Bản đầu	02/11/2018	Chỉ bể ETH với một token ERC-20	Uniswap blog
v2	18/05/2020	Bể giữa hai token ERC-20 bất kỳ	Uniswap blog
v3	05/05/2021	Thanh khoản tập trung trong khoảng giá, nhiều mức phí	Uniswap blog
v4	31/01/2025	“Hooks”, plugin cho logic riêng của bể; ra mắt trên 10 mạng	Uniswap blog
Unichain	11/02/2025	Mạng lớp 2 riêng dựng trên OP Stack	Forklog

Uniswap v4 ra mắt trên Ethereum, Polygon, Arbitrum, OP Mainnet, Base, BNB Chain, Blast, World Chain, Avalanche và Zora. Phí mạng (gas) trả bằng tài sản gốc của từng mạng, xem phí gas là gì.

UNI được phân bổ thế nào, có nhận phí không?

UNI có tổng cung ban đầu 1 tỷ, 60% cho cộng đồng, phần còn lại cho đội ngũ, nhà đầu tư, cố vấn mở khóa trong 4 năm; từ cuối năm 2025 một phần phí giao dịch được dùng để đốt UNI.

Nhóm	Tỷ lệ	Số UNI
Cộng đồng	60%	600.000.000
Đội ngũ và nhân viên tương lai	21,266%	212.660.000
Nhà đầu tư	18,044%	180.440.000
Cố vấn	0,69%	6.900.000

Trong phần cộng đồng, theo blog Uniswap (16/09/2020), mỗi địa chỉ từng dùng hợp đồng v1 hoặc v2 được nhận 400 UNI, tổng 100.613.600 UNI cho 251.534 địa chỉ. Theo hợp đồng UNI, sau 4 năm quản trị được phép đúc thêm tối đa 2% mỗi năm (blog năm 2020 mô tả đây là lạm phát 2%/năm).

Thay đổi gần đây là đề xuất UNIfication. Theo The Block, đề xuất được thông qua cuối tháng 12/2025 với hơn 125 triệu UNI ủng hộ: bật “phí giao thức” lấy một phần phí vốn trả hết cho nhà cung cấp thanh khoản để đốt UNI liên tục, đưa phí của Unichain vào cùng cơ chế, và đốt một lần 100 triệu UNI từ quỹ chung (thực hiện trên chuỗi ngày 28/12/2025, theo Cointelegraph). Cách đọc phân bổ, mở khóa ở bài tokenomics là gì.

Rủi ro khi dùng Uniswap hoặc giữ UNI là gì?

Rủi ro chính với người dùng nằm ở các token lạ đổi trên DEX hơn là ở UNI: ai cũng tạo được bể cho token bất kỳ, kể cả token giả và token lừa đảo.

Rủi ro	Biểu hiện	Cách hạn chế
Token giả, trùng tên	Token “USDT” hay “UNI” do người khác tạo, không có giá trị	So đúng địa chỉ hợp đồng từ nguồn chính thức
Rút thanh khoản	Người tạo token rút sạch bể sau khi người khác mua	Xem rug pull là gì
Trang Uniswap giả	Trang nhái đòi ký giao dịch cấp quyền, rút sạch ví	Gõ đúng tên miền, đọc kỹ trước khi ký
Trượt giá	Lệnh lớn so với bể, giá trung bình lệch xa	Xem bảng ví dụ ở trên
Lỗi hợp đồng	Hợp đồng lõi không sửa được sau khi triển khai; hooks của bên thứ ba ở v4 có thể có lỗi riêng	Giao thức không có cơ chế hoàn tiền
Tập trung nguồn cung	Đội ngũ, nhà đầu tư, cố vấn nhận khoảng 40% tổng cung ban đầu	Theo blog Uniswap

Ví bị rút sau khi ký giao dịch lạ: xem ví bị hack phải làm gì. Khái niệm chung về tài chính phi tập trung ở bài DeFi là gì.

Uniswap khác sàn tập trung thế nào?

Sàn tập trung giữ tài sản của khách và khớp lệnh trên sổ lệnh; Uniswap không giữ tài sản, khớp lệnh bằng công thức của bể, và người dùng tự chịu mọi sai sót.

Tiêu chí	Uniswap	Sàn tập trung
Ai giữ tài sản	Người dùng (ví tự quản)	Sàn
Cách khớp lệnh	Bể thanh khoản, công thức x × y = k	Sổ lệnh
Niêm yết	Ai cũng tạo được bể	Sàn chọn tài sản
Nhập tiền đồng	Không có	Có (với sàn được phép)
Khi gửi nhầm, bị lừa	Không có quy trình khiếu nại ở cấp giao thức	Có quy trình khiếu nại

Xem hồ sơ Ethereum và các hồ sơ khác ở trang hồ sơ coin.

UNI và Uniswap ở Việt Nam có gì cần lưu ý?

UNI chịu quy định chung về tài sản mã hóa nêu ở khối “Uniswap ở Việt Nam” phía trên; điều riêng là Uniswap là giao thức, không phải tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP (Điều 7 khoản 2) xử lý nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa “không thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa do Bộ Tài chính cấp phép” sau mốc 6 tháng; văn bản không nhắc riêng sàn phi tập trung, xem mốc 6 tháng tính từ khi nào. Bán tài sản mã hóa chịu thuế 0,1% trên giá chuyển nhượng, xem thuế tài sản mã hóa 0,1% tính thế nào, và tài sản được niêm yết ở sàn được cấp phép xem sàn được cấp phép niêm yết tài sản nào.