PnL là gì trong crypto, lãi lỗ chưa chốt có phải nộp thuế không?

PnL (viết tắt của profit and loss) là lãi lỗ của một vị thế hoặc của cả tài khoản. Có hai loại cần tách bạch. PnL đã chốt (realized) là lãi lỗ của phần bạn đã bán hoặc đã đóng, không đổi nữa. PnL chưa chốt (unrealized) là lãi lỗ tính theo giá hiện tại của phần còn giữ, nhảy theo từng nhịp giá và chỉ thành tiền thật khi bạn bán.

Ở Việt Nam có một điểm khác hẳn các bài giải thích PnL thông thường: thuế thu nhập cá nhân với tài sản mã hóa không tính trên PnL. Mỗi lần bán, bạn nộp 0,1% số tiền bán được, kể cả khi lần bán đó lỗ.

PnL là gì?

PnL là chênh lệch giữa giá trị hiện tại (hoặc số tiền bán được) và giá vốn của tài sản, có thể dương (lãi) hoặc âm (lỗ). Công thức cho một vị thế mua:

PnL gộp = (giá bán hoặc giá hiện tại − giá mua) × số lượng

PnL ròng = PnL gộp − phí giao dịch − thuế − các chi phí khác (với hợp đồng tương lai: funding)

Hai con số này có thể chênh nhau đáng kể khi giao dịch nhiều lần, vì phí và thuế tính trên giá trị mỗi lệnh chứ không tính trên lãi (ví dụ ở bài trading crypto là gì). Khi ai đó nói “lãi 10%”, câu hỏi đầu tiên là gộp hay ròng.

Bảng PnL là gì? Là bảng liệt kê lãi lỗ theo từng vị thế hoặc từng giai đoạn: thường có cột giá vốn, giá hiện tại, PnL đã chốt, PnL chưa chốt, phí. Trong kế toán doanh nghiệp, “P&L” còn là tên tiếng Anh quen dùng của báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

Với hợp đồng tương lai, lãi lỗ được tính lại theo giá mỗi kỳ và cộng trừ thẳng vào số dư. Bảng thuật ngữ của CFTC gọi cơ chế này là mark-to-market: tính lãi lỗ của từng vị thế theo giá cuối phiên, “These amounts are added or subtracted to each account balance” (các khoản này được cộng hoặc trừ vào số dư tài khoản).

PnL đã chốt và PnL chưa chốt khác nhau thế nào?

PnL đã chốt là kết quả của phần đã bán, cố định, còn PnL chưa chốt là kết quả trên giấy của phần còn giữ, thay đổi theo giá. Ví dụ giả định, giao dịch giao ngay bằng đồng Việt Nam, phí giao dịch giả định 0,1% mỗi chiều (phí của các sàn đang xin cấp phép chưa công bố):

Bước	Diễn biến	PnL đã chốt	PnL chưa chốt
1	Mua 0,01 BTC ở 2.000.000.000 đồng/BTC, trả 20.000.000 đồng (phí 20.000)	0	0
2	Giá lên 2.200.000.000; phần giữ đáng 22.000.000	0	+2.000.000
3	Bán 0,005 BTC, nhận 11.000.000; thuế 11.000, phí bán 11.000, phí mua phân bổ 10.000	+968.000 (ròng)	+1.000.000 (phần còn 0,005 BTC)
4	Giá về 1.800.000.000; phần còn lại đáng 9.000.000	+968.000	−1.000.000

Ví dụ giả định, VietnamBit tự tính. Giá BTC trong bảng không phải giá thị trường.

Đọc bảng: ở bước 3, phần đã bán khóa được 968.000 đồng lãi ròng, không đổi dù giá sau đó lên hay xuống. Phần còn giữ thì từ lãi 1 triệu chuyển sang lỗ 1 triệu ở bước 4. Cộng hai phần, tài khoản lúc đó lỗ 42.000 đồng: 968.000 − 1.000.000 = −32.000, trừ thêm 10.000 đồng phí mua của phần còn giữ (cột PnL chưa chốt chưa trừ phí). Ứng dụng có thể vẫn đang hiện dòng “đã chốt +968.000” rất đẹp.

ROI là gì trong crypto? ROI (return on investment, tỷ suất lợi nhuận trên vốn) bằng lãi ròng chia vốn bỏ ra. Với phần đã bán ở bước 3: 968.000 / (10.000.000 + 10.000) ≈ 9,67%. ROI của một lệnh khác ROI của cả tài khoản, và ảnh chụp thường chỉ cho thấy loại thứ nhất.

Mua nhiều lần thì tính PnL thế nào?

Khi mua nhiều lần ở các giá khác nhau, PnL phụ thuộc vào cách tính giá vốn, và các cách khác nhau cho ra PnL đã chốt khác nhau cho cùng một lệnh bán.

Giờ bán 0,01 BTC ở 1,9 tỷ, nhận 19 triệu đồng:

Cách tính giá vốn	Giá vốn của 0,01 BTC đã bán	PnL đã chốt gộp	Thuế 0,1%
Bình quân	18 triệu	+1 triệu	19.000 đồng
Lô mua trước bán trước (FIFO)	20 triệu	−1 triệu	19.000 đồng
Lô mua sau bán trước	16 triệu	+3 triệu	19.000 đồng

Ví dụ giả định, VietnamBit tự tính.

Cột cuối giống nhau ở mọi dòng: thuế ở Việt Nam tính trên số tiền bán được (19 triệu đồng), không dùng giá vốn, nên chọn cách tính giá vốn nào cũng không đổi số thuế cá nhân. Cách tính giá vốn chỉ ảnh hưởng con số PnL bạn tự theo dõi. Mua nhiều lần theo lịch định sẵn có bài riêng: DCA là gì.

ROE là gì? PnL có đòn bẩy trên hợp đồng tương lai

ROE (return on equity) trên hợp đồng tương lai là PnL chia số ký quỹ đã bỏ ra cho vị thế đó, nên đòn bẩy bao nhiêu lần thì ROE nhân lên bấy nhiêu lần so với mức biến động giá. Công thức: ROE = PnL / ký quỹ ban đầu. Với vị thế mới mở, ROE ≈ % thay đổi giá × đòn bẩy.

Đòn bẩy	Ký quỹ	Giá +5% (84.000 USD)	Giá −5% (76.000 USD)
10 lần	800 USD	PnL +400 USD, ROE +50%	PnL −400 USD, ROE −50%
100 lần	80 USD	PnL +400 USD, ROE +500%	Đã bị thanh lý từ lúc giá giảm khoảng 0,5%

Ví dụ giả định, VietnamBit tự tính, chưa tính phí và funding. Mức thanh lý theo bảng của bài đòn bẩy trong crypto (ký quỹ duy trì 0,5%).

Ba điều rút ra từ bảng:

1. Cùng 400 USD tiền lãi, ROE có thể là 50% hay 500%. Con số ROE lớn chủ yếu nói lên mức đòn bẩy, không nói lên tài đoán giá.
2. ROE không phải lãi trên tài khoản. Nếu tài khoản có 10.000 USD và chỉ dùng 80 USD ký quỹ cho lệnh 100 lần, ROE 500% tương đương 400 / 10.000 = 4% tài khoản.
3. Phí tính trên giá trị danh nghĩa, không trên ký quỹ. Phí giả định 0,05% mỗi chiều là 4 USD, bằng 0,5% ký quỹ ở mức 10 lần. Đòn bẩy càng cao thì phí và funding càng chiếm phần lớn so với ký quỹ.

Khác nhau giữa giao ngay và hợp đồng tương lai, kể cả cách lãi lỗ được tính, được so sánh ở bài spot và futures khác nhau thế nào.

Vì sao PnL âm vẫn phải nộp thuế 0,1%?

Vì thuế thu nhập cá nhân với tài sản mã hóa tính bằng giá chuyển nhượng nhân 0,1%, không tính trên lãi. Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2 viết thuế “được xác định bằng giá chuyển nhượng nhân (x) với thuế suất 0,1%” (cá nhân không cư trú: Điều 27 khoản 2; Nghị định 253/2026/NĐ-CP Điều 62 khoản 2 hướng dẫn cùng mức).

Qua sàn được cấp phép, sàn khấu trừ 0,1% ngay khi giao dịch thành công (Thông tư 41/2026/TT-BTC Điều 4). Giao dịch không có bên khấu trừ thì cá nhân tự khai theo từng lần phát sinh (Thông tư 89/2026/TT-BTC Điều 22 khoản 8). Giải thích đầy đủ ở hai trang lỗ có phải nộp thuế tài sản mã hóa không và thuế 0,1% tính thế nào.

Ảnh khoe PnL trong nhóm “phím kèo”: vì sao không đáng tin

Một ảnh chụp PnL hay ROE không cho biết vốn thật, đòn bẩy, các lệnh thua, và có thể là con số do chính nền tảng dựng ra. Những gì một ảnh khoe lãi thường che đi:

• Đòn bẩy. Như bảng trên, ROE 500% có thể chỉ là một nhịp giá 5% ở đòn bẩy 100 lần, trong khi cùng mức đòn bẩy đó, giá đi ngược khoảng 0,5% là mất ký quỹ.

• Lệnh thua. Ảnh chọn lệnh thắng để đăng; lệnh bị thanh lý không ai chụp.

• PnL chưa chốt. Lãi trên giấy có thể biến mất trước khi chốt.

• Con số ảo. Báo Diễn đàn Doanh nghiệp (17/9/2026), khi đưa tin Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Cần Thơ cảnh báo lừa đảo qua kêu gọi đầu tư tiền mã hóa, viết rằng ở các nền tảng do đối tượng lập ra, khoản lợi nhuận hiển thị trên màn hình “có thể chỉ là những con số ảo”.

  Trong vụ án lừa đảo qua sàn ngoại hối có 188 bị cáo, dự kiến đưa ra xét xử từ ngày 26/10/2026, theo cáo trạng được VnExpress (22/10/2026) dẫn lại: “Khi khách mới nạp số tiền nhỏ, bộ phận kỹ thuật can thiệp để tài khoản thắng những lệnh đầu tiên”, sau đó khi khách nạp nhiều thì tài khoản bị kéo âm và “tính năng rút tiền bị vô hiệu hóa”. Vụ này là sàn ngoại hối, không phải tài sản mã hóa, nhưng cách dựng PnL giả giống nhau.

Ba câu hỏi trước khi tin một ảnh lãi:

• Vốn và đòn bẩy là bao nhiêu?
• PnL đã chốt hay chưa?
• Tiền đã rút được về tài khoản ngân hàng của chính bạn chưa?

Các kịch bản nhóm kín, “chuyên gia” báo lệnh có ở bài phân tích kỹ thuật là gì và bài lừa đảo qua Telegram.

PnL ở sàn được cấp phép tại Việt Nam

Trên thị trường thí điểm, giao dịch tính bằng đồng Việt Nam nên PnL cũng tính bằng đồng. Tính đến 02/11/2026, chưa sàn nào được cấp phép.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 4 khoản 7 quy định giao dịch, thanh toán tài sản mã hóa “phải được thực hiện bằng Đồng Việt Nam”, và Điều 3 khoản 3 chỉ liệt kê bốn dịch vụ, không có phái sinh, nên đọc theo câu chữ, trong khung này không có ROE đòn bẩy.

Khi so PnL của mình với một con số tính bằng USD hay USDT ở nơi khác, nhớ rằng tỷ giá cũng làm PnL đổi theo. Tiến độ cấp phép từng hồ sơ có ở bài sàn tài sản mã hóa được cấp phép.