Kaspa là gì? Đồng KAS, blockDAG và cơ chế phát hành

Kaspa là một trong số ít mạng mới vẫn chọn đào (bằng chứng công việc) như bitcoin, nhưng tạo khối nhanh hơn rất nhiều nhờ cách xếp khối khác. Các trang đứng đầu tìm kiếm “kaspa là gì” chủ yếu là trang giá, trang của sàn và của pool đào: số liệu thường không ghi ngày, không nhắc nâng cấp 10 khối/giây năm 2025 hay nâng cấp Toccata năm 2026, có trang ghi hai con số lưu hành khác nhau trong cùng một bài. Trang này dựa trên tài liệu của Kaspa, kiểm chứng ngày 26/10/2026, và không hướng dẫn đào.

Kaspa là gì?

Kaspa là mạng tài sản mã hóa phi tập trung dùng bằng chứng công việc, xếp khối dạng đồ thị có hướng (blockDAG) theo giao thức GHOSTDAG; KAS là coin gốc của mạng. Kaspa Wiki mô tả: khác blockchain thông thường, GHOSTDAG không bỏ đi các khối tạo song song mà cho chúng cùng tồn tại và sắp thứ tự chúng trong đồng thuận.

Nền tảng lý thuyết là bài báo PHANTOM và GHOSTDAG (2018) của Yonatan Sompolinsky, Shai Wyborski và Aviv Zohar. Theo trang Kaspa, hướng nghiên cứu này bắt đầu ở Đại học Hebrew Jerusalem rồi Harvard, nối tiếp giao thức GHOST từng được nhắc trong sách trắng Ethereum. Mạng chính chạy từ ngày 07/11/2021.

BlockDAG khác blockchain thế nào?

Blockchain chỉ giữ một chuỗi khối, khối tạo trùng lúc bị bỏ (khối mồ côi); blockDAG giữ cả các khối tạo song song và sắp chúng thành một thứ tự chung, nên có thể tạo khối dày hơn mà không lãng phí công đào.

Tiêu chí	Bitcoin (blockchain)	Kaspa (blockDAG)
Cấu trúc	Một chuỗi duy nhất	Đồ thị, một khối trỏ tới nhiều khối trước
Khối tạo cùng lúc	Chỉ một khối được giữ	Đều được giữ và sắp thứ tự
Thời gian giữa hai khối	Khoảng 10 phút	0,1 giây (10 khối/giây từ 05/05/2025)
Đồng thuận	Bằng chứng công việc, chuỗi dài nhất	Bằng chứng công việc, GHOSTDAG
Phát hành ban đầu	Đào công khai từ 2009	Đào công khai từ 2021

Thuật toán đào của Kaspa là kHeavyHash, khác SHA-256 của bitcoin, nên máy đào bitcoin không đào được Kaspa. Kaspa ban đầu chạy nút viết bằng Go, sau đó viết lại toàn bộ bằng Rust (rusty-kaspa) nhờ một khoản tài trợ cộng đồng 100 triệu KAS; theo trang Kaspa, bản viết lại này là điều kiện để nâng tốc độ lên 10 khối/giây.

KAS được phát hành thế nào?

KAS phát hành qua thưởng đào theo hai giai đoạn: giai đoạn đầu (07/11/2021–08/05/2022) thưởng cố định 500 KAS mỗi giây, sau đó là giai đoạn “chromatic” thưởng giảm mỗi tháng theo hệ số (1/2)^(1/12), tức giảm một nửa sau mỗi năm.

Theo Kaspa Wiki:

• Giai đoạn đầu: hơn 2 tuần đầu thưởng mỗi khối ngẫu nhiên từ 1 tới 1.000 KAS, rồi cố định 500 KAS mỗi giây (lúc đó 1 khối/giây) tới 08/05/2022.
• Giai đoạn chromatic: thưởng khởi đầu 440 KAS, mỗi tháng nhân với (1/2)^(1/12). Tên “chromatic” lấy từ âm nhạc: tỷ lệ giữa hai tháng liền nhau bằng tỷ lệ tần số giữa hai nửa cung, 440 là tần số nốt La (A4).
• Không phụ thuộc tốc độ khối: chính sách quy định số KAS phát hành mỗi giây; khi lên 10 khối/giây, thưởng mỗi khối chia 10 để giữ nguyên tốc độ phát hành.

Ví dụ tính: (1/2)^(1/12) ≈ 0,9439, nghĩa là thưởng giảm khoảng 5,6% mỗi tháng. Sau 12 tháng: 440 × 0,5 = 220 KAS mỗi giây; sau 24 tháng: 110 KAS mỗi giây.

Mốc (ước tính của Kaspa Wiki)	Đã đào	Tỷ lệ tổng cung
01/01/2023	Khoảng 15,3 tỷ KAS	53,3%
01/01/2024	Khoảng 21,9 tỷ KAS	76,3%
01/01/2025	Khoảng 25,1 tỷ KAS	87,4%
10/07/2026		Khoảng 95%

Tổng nguồn cung khoảng 28,7 tỷ KAS, cố định. Kaspa Wiki giải thích vì sao các trang ghi con số khác nhau: trần trong mã là 29 tỷ, còn tổng thực tế là ước tính vì giai đoạn thưởng ngẫu nhiên đầu tiên cho bình quân khoảng 750 KAS mỗi khối thay vì 500 dự kiến, và mốc giảm thưởng tính theo điểm DAA nên lệch đôi chút giữa các nút. Đơn vị nhỏ nhất là 1 sompi bằng 0,00000001 KAS; thưởng coi như về 0 khi nhỏ hơn 1 sompi. Kaspa Wiki ước tính mốc này khoảng 36 năm sau ngày ra mắt nếu giữ 1 khối/giây, và sớm hơn log2(số khối/giây) năm nếu tạo khối nhanh hơn; với 10 khối/giây là sớm hơn khoảng 3,3 năm.

Phí giao dịch: theo Kaspa Wiki, phí tối thiểu là 1 sompi mỗi “gram” (đơn vị khối lượng giao dịch), một giao dịch thông thường tốn khoảng 0,000023 KAS; phí tăng khi mạng đông.

Kaspa đã có những nâng cấp nào?

Ba mốc lớn: Crescendo (05/05/2025) nâng từ 1 lên 10 khối/giây; Toccata (30/06/2026) thêm khả năng lập trình trên lớp 1; DAGKnight là nâng cấp đồng thuận tiếp theo đang được chuẩn bị.

Nâng cấp	Thời điểm	Thay đổi chính	Nguồn
Crescendo	05/05/2025, khoảng 15:00 UTC	1 khối/giây lên 10 khối/giây, kèm nhiều đề xuất cải tiến (KIP)	rusty-kaspa
Toccata	30/06/2026, điểm DAA 474.165.565	Covenant (quy tắc chi tiêu mang trạng thái), mở đường cho ví thông minh, tài sản gốc; xác minh bằng chứng không tiết lộ (ZK) ngay trên lớp 1	Kaspa
DAGKnight	Chưa công bố ngày	Giao thức đồng thuận mới, mục tiêu thời gian khối 25–40 mili giây	Kaspa

Trang Kaspa còn nêu mục tiêu một nâng cấp năm 2027 lên 100 khối/giây. Đây là kế hoạch của nhóm phát triển, chưa phải điều đã xảy ra.

Rủi ro khi giữ KAS là gì?

Ngoài biến động giá, KAS có rủi ro kỹ thuật của một mạng còn thay đổi giao thức lớn, rủi ro tập trung sức đào và rủi ro lừa đảo “đào hộ”, “đào trên điện thoại”.

Rủi ro	Biểu hiện	Ghi chú
Thay đổi giao thức	Hai hard fork lớn trong 14 tháng (Crescendo, Toccata), thêm DAGKnight sắp tới	Ví, sàn phải cập nhật theo; lỗi có thể phát sinh sau nâng cấp
Tập trung sức đào	Bằng chứng công việc an toàn khi không ai nắm quá nửa sức đào	Phụ thuộc phân bố pool đào và nhà sản xuất máy
Lừa “đào Kaspa”	Ứng dụng điện thoại, gói thuê máy đào hứa trả KAS cố định mỗi ngày	Đặc điểm của mô hình chiếm đoạt, xem bài đa cấp
Ví và địa chỉ	Địa chỉ Kaspa có định dạng riêng, khác 0x hay địa chỉ bitcoin	Chỉ gửi KAS tới ví, sàn hỗ trợ mạng Kaspa

Xem bài đào coin là gì (vì sao app đào trên điện thoại không phải đào thật) và đa cấp tiền ảo, Ponzi.

Kaspa khác Bitcoin thế nào?

Cả hai dùng bằng chứng công việc và ra mắt theo kiểu đào công khai; Kaspa xếp khối dạng đồ thị, tạo khối mỗi 0,1 giây và giảm thưởng đều mỗi tháng, còn Bitcoin tạo khối mỗi khoảng 10 phút và giảm thưởng một nửa sau mỗi 210.000 khối.

Tiêu chí	Kaspa	Bitcoin
Ra mắt	07/11/2021	03/01/2009
Thuật toán đào	kHeavyHash	SHA-256
Tổng nguồn cung	Khoảng 28,7 tỷ KAS	21 triệu BTC
Giảm thưởng	Mỗi tháng, giảm một nửa sau 12 tháng	Một nửa sau mỗi 210.000 khối (khoảng 4 năm)
Thời gian khối	0,1 giây	Khoảng 10 phút

Xem hồ sơ Bitcoin và bài halving bitcoin là gì.

KAS ở Việt Nam có gì cần lưu ý?

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không nêu tên tài sản được giao dịch; KAS có được niêm yết hay không là quyết định của từng sàn sau khi được Bộ Tài chính cấp phép (Điều 15 khoản 2 điểm k). Xem sàn được cấp phép niêm yết tài sản nào. Pháp lý, thuế chung có ở khối “Kaspa ở Việt Nam” phía trên.

Điểm riêng của Kaspa là đào. Tính đến 26/10/2026, Vietnambit chưa tìm thấy văn bản nào cấm hay cấp phép riêng cho việc đào coin; KAS đào được khi bán vẫn phải theo Nghị quyết 05 và chịu thuế 0,1% trên giá bán. Phần thưởng đào khi chưa bán có phải thu nhập chịu thuế hay không: văn bản chưa quy định rõ. Phân tích đầy đủ ở bài đào coin là gì.