EOS là gì, ICO 4 tỷ USD và đổi tên Vaulta ra sao?

EOS là blockchain do công ty Block.one phát triển, ra mắt ngày 14/6/2018 sau một trong những đợt ICO lớn nhất lịch sử. Block.one bán 900 triệu token trong gần một năm, số tiền được CoinDesk ước khoảng 4,1 tỷ USD. Năm 2019, Block.one đồng ý nộp phạt 24 triệu USD để dàn xếp với Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) vì chào bán chứng khoán không đăng ký.

Mạng EOS công bố đổi tên thành Vaulta ngày 18/3/2025, và từ 14/5/2025 token EOS đổi 1:1 sang token mới mã A.

EOS là gì?

EOS là blockchain chạy phần mềm EOSIO do 21 block producer vận hành. Token gốc trước là EOS, nay là A. Lệnh của SEC mô tả Block.one là công ty công nghệ đăng ký ở quần đảo Cayman, thành lập năm 2016, viết phần mềm EOSIO làm nền cho một hoặc nhiều blockchain. Chuỗi EOS là blockchain đầu tiên chạy EOSIO, ra mắt ngày 14/6/2018.

Một chi tiết dễ hiểu sai: token bán trong ICO là token ERC-20 trên Ethereum, không phải token EOS trên chuỗi EOS. Theo lệnh của SEC, token ERC-20 bị cố định, không chuyển được nữa khi ICO đóng ngày 1/6/2018. Người giữ phải đăng ký địa chỉ để được nhận token trên chuỗi EOSIO khi mạng ra mắt. Các hình thức gọi vốn bằng token được giải thích ở bài ICO, IDO, IEO là gì.

ICO 4 tỷ USD của Block.one diễn ra thế nào?

Từ 26/6/2017 đến 1/6/2018, Block.one bán 900 triệu token ERC-20 lấy ether theo hình thức đấu giá kiểu Hà Lan, giá trung bình khoảng 4,40 USD mỗi token. Các số liệu theo lệnh của SEC:

Nội dung	Số liệu
Thời gian	26/6/2017 đến 1/6/2018
Token bán ra	900 triệu: 200 triệu trong 5 ngày đầu, 700 triệu chia 350 đợt, mỗi đợt 23 giờ, 2 triệu token
Token Block.one giữ lại	100 triệu (gọi là “founders’ tokens”)
Giá trung bình	Khoảng 4,40 USD mỗi token
Người giữ khi kết thúc	Khoảng 330.690 ví; 100 ví nắm khoảng 75% số token

SEC chỉ viết Block.one thu về lượng ether trị giá “several billion dollars” (vài tỷ USD). Lấy 900 triệu token nhân giá trung bình 4,40 USD được khoảng 3,96 tỷ USD (VietnamBit tính). CoinDesk ghi khoảng 4,1 tỷ USD. Lệnh và thông cáo của SEC không nêu tổng số tiền bằng USD. Token bắt đầu được giao dịch trên các nền tảng trực tuyến từ 1/7/2017, chỉ vài ngày sau khi ICO mở.

Vì sao SEC phạt Block.one 24 triệu USD?

SEC kết luận token ERC-20 bán trong ICO là chứng khoán, Block.one chào bán mà không đăng ký và không thuộc diện miễn trừ. Công ty đồng ý nộp phạt dân sự 24 triệu USD ngày 30/9/2019. Theo thông cáo và lệnh của SEC:

• Đợt bán bắt đầu ngay trước khi SEC công bố Báo cáo điều tra DAO (7/2017) và kéo dài gần một năm sau đó.
• Một phần người mua là nhà đầu tư Mỹ, dù Block.one có biện pháp chặn địa chỉ IP từ Mỹ.
• Block.one đồng ý với lệnh mà không thừa nhận cũng không phủ nhận các phát hiện của SEC.

Với quy mô ICO khoảng 4,1 tỷ USD theo CoinDesk, khoản phạt 24 triệu USD bằng khoảng 0,6% số tiền huy động (VietnamBit tính: 24 / 4.100). Block.one nói token ERC-20 đã ngừng lưu hành và lệnh không yêu cầu đăng ký token như chứng khoán (CoinDesk, 30/9/2019).

Sau đó, quan hệ giữa cộng đồng và Block.one xấu đi. Tháng 2/2022, CEO của EOS Network Foundation, tổ chức hỗ trợ hệ sinh thái EOS, cho biết đang xem xét khởi kiện để đòi 4,1 tỷ USD bồi thường. Trước đó các block producer đã đóng băng phần token Block.one sắp được nhận (CoinDesk, 10/2/2022). Chúng tôi chưa kiểm được vụ kiện có được nộp và kết quả ra sao.

EOS đổi tên thành Vaulta khi nào, mã mới là gì?

Mạng công bố đổi tên ngày 18/3/2025. Cổng đổi token mở ngày 14/5/2025, mỗi EOS đổi được một token mã A, không phân tách chuỗi. Các mốc theo nguồn:

Thời điểm	Diễn biến	Nguồn
5/2024	Trần nguồn cung 2,1 tỷ thay cho 10 tỷ được ít nhất 15 trong 21 block producer thông qua, đốt gần 80% tổng nguồn cung, chủ yếu là lượng phát hành tương lai	The Block, 31/5/2024
18/3/2025	Công bố đổi tên thành Vaulta, chuyển hướng sang “Web3 banking”; mã token chưa công bố	Decrypt, 19/3/2025
25/3/2025	Tài khoản hợp đồng core.vaulta được tạo trên chuỗi	VietnamBit đọc trên chuỗi
14/5/2025	Token A hoạt động, cổng đổi 1:1 mở	Vaulta

Vaulta mô tả đợt đổi tên là “no fork, no migration, no reset” (không phân tách chuỗi, không chuyển mạng, không khởi tạo lại). Đọc trên chuỗi ngày 29/10/2026, hợp đồng token A ghi trần 2,1 tỷ A, bằng trần của EOS.

Lúc thông qua trần mới (5/2024), lượng EOS lưu hành khoảng 1,15 tỷ, bằng 54% tổng nguồn cung dự kiến (The Block). Phần bị “đốt” chủ yếu là lượng chưa từng phát hành, khác với đốt token đang lưu hành, giải thích ở bài đốt token là gì.

Sàn nào đổi giúp người dùng và vào ngày nào là do từng sàn quyết. Một đồng bị đổi mã, ngừng giao dịch trên sàn ảnh hưởng người giữ ra sao có ở bài niêm yết và hủy niêm yết coin.

Rủi ro đã thấy với EOS

Lịch sử EOS cho thấy ba rủi ro có nguồn: gọi vốn không đăng ký và bị SEC phạt, sở hữu tập trung lúc đầu, và token có thể đổi tên, đổi mã theo quyết định quản trị.

Rủi ro	Biểu hiện	Nguồn
Gọi vốn không đăng ký	SEC phạt 24 triệu USD	SEC, 30/9/2019
Sở hữu tập trung lúc đầu	100 ví nắm khoảng 75% token khi ICO đóng	SEC
Tranh chấp với đơn vị sáng lập	Đóng băng token của Block.one, ý định khởi kiện đòi 4,1 tỷ USD	CoinDesk, 10/2/2022
Đổi tham số, đổi mã	Trần 10 tỷ thành 2,1 tỷ (2024); EOS thành A (2025)	The Block; Vaulta

EOS ở góc pháp lý Việt Nam

Token A (EOS cũ) là tài sản mã hóa theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Một đợt ICO kiểu EOS gọi vốn từ người Việt thì nằm ngoài khuôn khổ Nghị quyết.

Theo Nghị quyết 05, chỉ doanh nghiệp Việt Nam được phát hành tài sản mã hóa, tài sản đó phải dựa trên tài sản thực và chỉ được chào bán cho nhà đầu tư nước ngoài (Điều 5, Điều 6). Chi tiết có ở bài phát hành token, ICO có hợp pháp không. Lệnh của SEC là quyết định của cơ quan Mỹ, không có hiệu lực ở Việt Nam.

Chỉ tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép mới được cung cấp dịch vụ và quảng cáo liên quan đến tài sản mã hóa (Điều 4 khoản 4). Tính đến 31/10/2026, chưa sàn nào được cấp phép. Danh sách sàn được cấp phép niêm yết token A (EOS cũ) ở khối “EOS (Vaulta) ở Việt Nam” phía trên tự cập nhật theo dữ liệu sàn.