NEAR coin là gì? NEAR Protocol và đồng NEAR dùng làm gì

NEAR là một trong các blockchain chạy hợp đồng thông minh có thiết kế khác Ethereum nhiều nhất: chia mạng thành nhiều mảnh, tên tài khoản dễ đọc, người viết hợp đồng được chia phí. Phần lớn trang đứng đầu tìm kiếm “near coin” là trang giá, trang của sàn hoặc ứng dụng mua bán; ít trang nhắc việc NEAR đã giảm một nửa mức phát hành từ cuối 2025, và gần như không trang nào nói về NEAR trong vụ kiện của SEC hay góc Việt Nam. Thông tin dưới đây lấy từ tài liệu kỹ thuật của NEAR, kiểm chứng ngày 26/10/2026.

NEAR coin là gì?

NEAR là tài sản mã hóa gốc của NEAR Protocol, một blockchain công khai dùng bằng chứng cổ phần; NEAR dùng để trả phí giao dịch, khóa làm “tiền cọc” lưu trữ dữ liệu và staking cho validator.

Theo đơn kiện của SEC năm 2023 (phần mô tả bối cảnh), NEAR Protocol được công ty Near, Inc. (Mỹ) và hai nhà sáng lập Alexander Skidanov, Illia Polosukhin hình thành năm 2018; năm 2019 hai người lập NEAR Foundation, tổ chức phi lợi nhuận theo luật Thụy Sĩ, phụ trách phát triển hệ sinh thái. Illia Polosukhin là một trong tám tác giả của bài báo “Attention Is All You Need” (2017) giới thiệu kiến trúc Transformer, nền tảng của các mô hình ngôn ngữ lớn hiện nay.

Người Việt hay gõ “near là gì” và gặp nghĩa tiếng Anh “gần”. Ở đây NEAR là tên riêng của mạng blockchain và đồng coin.

NEAR Protocol hoạt động thế nào?

NEAR là một chuỗi duy nhất nhưng chia trạng thái thành nhiều mảnh (shard) xử lý song song theo thiết kế Nightshade; validator khóa NEAR để tạo và xác thực khối.

• Chia mảnh (sharding): thay vì mọi validator xử lý mọi giao dịch, mạng chia dữ liệu thành nhiều mảnh, mỗi nhóm validator lo một phần. Ngày 22/08/2024, NEAR chạy Nightshade 2.0 với “xác thực không trạng thái” (stateless validation): validator lấy dữ liệu cần thiết từ mạng thay vì lưu toàn bộ, nhờ đó giảm yêu cầu phần cứng (The Block).
• Tên tài khoản dễ đọc: tài khoản có thể là alice.near, dài 2–64 ký tự. Ngoài ra có tài khoản ẩn danh là chuỗi 64 ký tự hex sinh từ khóa công khai. Đây là điểm khác lớn với địa chỉ ví dạng 0x của Ethereum.
• Phí lưu trữ (storage staking): tài khoản sở hữu hợp đồng phải khóa NEAR tương ứng dữ liệu lưu trên chuỗi, 1 NEAR cho mỗi khoảng 100 KB. NEAR bị khóa kiểu này không dùng staking được.

Phí giao dịch và nguồn cung NEAR tính thế nào?

Phí tính theo gas với giá sàn 0,0001 NEAR cho mỗi Tgas; hợp đồng được gọi nhận 30% phần gas đã dùng, phần còn lại bị đốt; nguồn cung khởi đầu 1 tỷ NEAR, phát hành thêm tối đa 2,5% mỗi năm.

Thông số	Giá trị	Nguồn
Nguồn cung khi tạo khối đầu (22/04/2020)	1.000.000.000 NEAR	NEAR
Mở chuyển nhượng tự do	13/10/2020 (giai đoạn II của mạng chính)	NEAR
Giá gas tối thiểu	1 Tgas = 0,0001 NEAR	NEAR Docs
Phí chuyển NEAR	0,45 Tgas, khoảng 0,000045 NEAR ở giá gas tối thiểu	NEAR Docs
Phần gas trả cho hợp đồng	30%	NEAR Docs
Phát hành tối đa mỗi năm	2,5% (từ 10/2025; trước đó 5%)	Near One, Nomicon
Chia phần phát hành	90% validator và người ủy quyền, 10% quỹ giao thức	NEAR, Nomicon
Đơn vị nhỏ nhất	1 NEAR = 10^24 yoctoNEAR	Nomicon

Ví dụ tính: chuyển NEAR một lần tốn 0,45 Tgas. Ở giá gas tối thiểu 0,0001 NEAR mỗi Tgas, phí là 0,45 × 0,0001 = 0,000045 NEAR. Khi mạng đông, giá gas tăng và phí cao hơn.

Phát hành ròng mỗi kỳ bằng phần thưởng mới trừ đi phí đã đốt (Nomicon). Nguồn cung chỉ giảm khi lượng phí bị đốt lớn hơn phần thưởng phát hành trong kỳ.

Vì sao NEAR giảm phát hành từ 5% xuống 2,5%?

Bản phần mềm nearcore 2.9.0 giảm mức phát hành tối đa từ 5% xuống 2,5% mỗi năm, có hiệu lực khi validator nắm 80% lượng NEAR đang staking chấp nhận nâng cấp, vào cuối tháng 10/2025.

Theo Near One (21/10/2025), mục tiêu là giảm lượng NEAR mới đổ ra thị trường. Đặc tả kinh tế của giao thức (Nomicon) hiện ghi tỷ lệ thưởng năm là 0,025, tức 2,5%. Thay đổi này có tranh cãi: theo The Defiant và Blockworks, một cuộc bỏ phiếu cộng đồng trước đó (kết thúc 01/08/2025) không đạt ngưỡng 66,67% phiếu thuận, nhưng đội phát triển vẫn đưa thay đổi vào bản nâng cấp để validator tự chọn chạy hay không.

Đầu tháng 10/2026 có thêm đề xuất giảm tiếp mức phát hành từ 2,5% xuống 1,6% trong 24 tháng (Crypto Briefing, 02/10/2026). Tính đến 26/10/2026, Vietnambit chưa thấy công bố kết quả cuối cùng của đề xuất này.

Lịch sử NEAR có những mốc nào?

NEAR huy động vốn từ 2017, chạy mạng chính tháng 4/2020, mở chuyển nhượng tháng 10/2020 và nâng cấp chia mảnh lớn năm 2024.

Thời điểm	Sự kiện	Nguồn
Quý 3/2017 – quý 1/2020	Near, Inc. huy động khoảng 34,1 triệu USD qua giấy nợ chuyển đổi thành token	Đơn kiện của SEC
22/04/2020	Tạo khối đầu tiên, 1 tỷ NEAR	NEAR
08/2020	Bán khoảng 120 triệu NEAR cho cộng đồng	Đơn kiện của SEC
13/10/2020	Mở chuyển nhượng NEAR	NEAR
01/2022	NEAR Foundation bán NEAR cho quỹ đầu tư, thu 150 triệu USD	Đơn kiện của SEC
06/06/2023	SEC kiện Coinbase, liệt kê NEAR trong danh sách tài sản bị cáo buộc là chứng khoán	SEC
22/08/2024	Nightshade 2.0, xác thực không trạng thái	The Block
27/02/2025	SEC rút vụ kiện Coinbase	SEC
10/2025	Mức phát hành tối đa giảm còn 2,5%/năm	Near One

Việc SEC rút vụ kiện không phải phán quyết về việc NEAR có là chứng khoán hay không; thông cáo của SEC nêu lý do là cách tiếp cận mới với quản lý tài sản mã hóa.

Rủi ro khi giữ NEAR là gì?

Ngoài biến động giá, NEAR có rủi ro pha loãng do phát hành thêm, rủi ro quản trị (thông số kinh tế có thể đổi qua nâng cấp phần mềm) và các rủi ro chung khi dùng ví, hợp đồng thông minh.

Rủi ro	Biểu hiện	Ghi chú
Pha loãng	Mỗi năm có thể thêm tới 2,5% nguồn cung	Người không staking chịu pha loãng nhiều hơn
Quản trị	Mức phát hành đã đổi năm 2025 dù bỏ phiếu cộng đồng không đạt ngưỡng	Thông số có thể đổi tiếp
Gửi nhầm tên tài khoản	Tên dễ đọc khiến người dùng chủ quan, gõ sai một ký tự là gửi cho tài khoản khác	Sao chép tên, thử số nhỏ trước
Nhầm mạng	USDT trên NEAR khác USDT trên Tron, Ethereum	Bên gửi và nhận chọn cùng mạng
Token giả, trang lừa	Token mang tên quen, trang “nhận thưởng” yêu cầu ký giao dịch	Không kết nối ví với trang lạ

Các chiêu lừa chung ở bài các kiểu lừa đảo tài sản mã hóa. Xử lý khi lỡ gửi sai mạng ở bài chuyển nhầm mạng USDT.

NEAR khác Ethereum và Solana thế nào?

Cả ba là nền tảng hợp đồng thông minh dùng bằng chứng cổ phần; NEAR chia mạng thành nhiều mảnh, dùng tên tài khoản dễ đọc và chia một phần phí cho người viết hợp đồng.

Tiêu chí	NEAR	Ethereum	Solana
Mạng chính	04/2020	07/2015	03/2020
Cách mở rộng	Chia mảnh trên một chuỗi	Mạng lớp 2	Một chuỗi, phần cứng mạnh
Tài khoản	Tên dễ đọc (alice.near) hoặc 64 ký tự hex	0x, 42 ký tự	Base58
Phát hành mới	Tối đa 2,5%/năm	Không giới hạn, phát hành và đốt	Lạm phát giảm dần về 1,5%/năm
Chia phí cho hợp đồng	30% phần gas	Không	Không

Xem hồ sơ Ethereum và Solana.

NEAR ở Việt Nam có gì cần lưu ý?

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không nêu tên tài sản được giao dịch; NEAR có được niêm yết hay không là quyết định của từng sàn sau khi được Bộ Tài chính cấp phép (Điều 15 khoản 2 điểm k). Xem sàn được cấp phép niêm yết tài sản nào. Pháp lý, thuế chung có ở khối “NEAR Protocol ở Việt Nam” phía trên.

Điểm riêng của NEAR: vụ kiện ở Mỹ năm 2023 không ảnh hưởng tới cách pháp luật Việt Nam phân loại NEAR. Nghị quyết 05 định nghĩa tài sản mã hóa “không bao gồm chứng khoán” nhưng không dẫn chiếu cách cơ quan nước ngoài phân loại.